پایگاههای انقلابی و استراتژیک در بازار
فاطمه لباف؛ خبرنگار
مسجد امامخمینی (ره) تهران که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با نامهای مسجد شاه، مسجد جامع جدید و مسجد سلطانی هم شناخته میشد، یکی از مساجد بزرگ تهران است که در حاشیه شمالی بازار تهران قرار دارد. این مسجد در دوران قاجار و به دستور فتحعلیشاه ساخته شده است که بهدلیل قرارداشتن در بافت متراکم تجارتی بازار تهران، جزو پر رفتوآمدترین مساجد ایران به شمار میرود. موقعیت جغرافیایی مسجد امام(ره) در قلب بازار باعث شد تا این مسجد در دوران پیروزی انقلاب اسلامی به مرکز تبادل اطلاعات و پخش اعلامیهها تبدیل شود.
نظارت و کنترل شهربانی
مساجد بازار تهران بهخصوص مسجد امامخمینی(ره) بهدلیل قرارگرفتن در کانون بازار، همیشه از اعتبار و اهمیت ویژهای برخوردار است و میتوان آنها را مرکز ارتباط روحانیان و بازاریان دانست. مسجد امام(ره) در ایام انقلاب اسلامی و قبل از آن مکانی برای تبادل اطلاعات مختلف و برگزاری برخی از جلسات مردمی و پخش اعلامیهها بود.در فاصله سالهای ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ هجری شمسی، در بحبوحه انقلاب اسلامی و اوج اعتراضات مردمی، ساواک و نیروهای شهربانی این مسجد را برای جلوگیری از تظاهرات، تحت نظارت و کنترل خود قرار دادند بهطوری که برنامههای وعظ و عزاداری در ایامماه محرم و رمضان این مسجد تحت مراقبت نیروهای نظامی برگزار میشد. مسجد امامخمینی(ره) یکی از پایگاههای مهم بازاریان در قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ بود؛ قیامی که حواشی فراوانی را در این مسجد بهدنبال داشت. میتوان گفت اعتراضات علیه انتخابات دوره بیست و یکم مجلس در همین مسجد به اوج رسید. از ویژگیهای مهم این مسجد میتوان به قیام 15خرداد و جریانات پس از آن تا سال 1343همچنین حضور سخنرانان توانایی چون حجتالاسلام محمدتقی فلسفی که گاهی اوقات در این مسجد به سخنرانی میپرداخت، اشاره کرد.
برپایی تظاهرات 25دی
در فاصله سالهای ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ این مکان تحت مراقبت مداوم ساواک و نیروهای شهربانی قرار داشت؛ با این حال، محل مناسبی برای برنامههای وعظ و عزاداری در ایام محرم و رمضان به شمار میرفت. این مسجد همزمان با اوجگیری نهضت امامخمینی(ره) در سال ۱۳۵۶و حوادث منتهی به انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ محل تجمع انقلابیون، توزیع اعلامیه و محل تبادل اطلاعات شد. البته نمیتوان نقش انکارناپذیر مسجد امام(ره) در برپایی تظاهرات ۲۵ دی ۱۳۵۷ را نادیده گرفت.
معماری بینظیر مسجد انقلابی
مسجد امامخمینی(ره) دومین مسجد جامع تهران است که حدود 11 هزار مترمربع وسعت دارد و طبق اصول معماری سنتی ایرانی ساخته شده است. این مسجد مربعی شکل، مجموعهای از نفیسترین ارائهها مانند گچ کاری، حجاری، مقرنس و کتیبههای گوناگون و... را در قسمتهای داخلی و خارجی خود دارد. معماری این مسجد از نظر وسعت صحن، شبستانهای زیبا، گنبد کاشیکاری، طاقنما، غرفهها و سر درش باشکوه است. درهر یک از 2شبستان بزرگ مسجد 12ستون قرار دارد، همچنین 2مناره مسجد در طرفین ساعت دیده میشوند. این دو مناره با کاشیکاری زیبایشان، به دستور ناصرالدینشاه قاجار به این بنا اضافه شدند. سبک ورودی اصلی مسجد تحتتأثیر مسجد وکیل شیراز است و هرکدام از درهای مسجد امام(ره) به دالانی متصل میشوند.
برپایی جلسات روحانیت مبارز
در مسجد شیخ عبدالحسین
مسجد و مدرسه آیتالله شیخ عبدالحسین تهرانی نیز ازجمله مساجد تأثیرگذار در پیروزی انقلاب اسلامی است که به وصیت امیرکبیر در بازار تهران ساخته شد. امیرکبیر به آیتالله شیخ عبدالحسین وصیت میکند که پس از مرگش ثلث داراییهایش را صرف ساخت مدرسه و مسجد کند. اما بهدلیل دشمنی خاندان ناصرالدینشاه قاجار با امیرکبیر، این مدرسه به نام آیتالله تهرانی مشهور است، البته از این مسجد با نام مسجد آذربایجانیها هم یاد میشود. این مسجد و مدرسه در زمان شروع نهضت اسلامی، یکی از مراکز مهم انقلابیون بهحساب میآمد و جامعه روحانیت مبارز که در آن زمان، تازه شکل گرفته بود اغلب جلساتشان را در این مسجد و مدرسه برگزار میکرد. استادانی همچون آیتالله امامی کاشانی، آیتالله دروازهای، آیتالله سیدرضی شیرازی و آیتالله صدر در آنجا دروس علوم اسلامی را تدریس میکردند و حجتالاسلام صالح خرمآبادی و حجتالاسلام فلسفی هم اغلب در این مسجد و مدرسه حضور داشتند.علاوه بر تدریس و حضور استادان برجسته حوزه، رهبر معظم انقلاب هم ماه مبارک رمضان سال 1343، در این مسجد به منبر رفتند. در دوران مبارزات انقلابیون علیه رژیم پهلوی، طلاب این مسجد و مدرسه اعلامیههای امام(ره) را در بازار تهران توزیع میکردند. بازار تهران در آن زمان یکی از مراکز مهم انقلاب بود و اگر اتفاقی در آنجا رخ میداد حکومت توجهش بیشتر جلب میشد.