• پنج شنبه 16 مرداد 1399
  • الْخَمِيس 16 ذی الحجه 1441
  • 2020 Aug 06
سه شنبه 14 آبان 1398
کد مطلب : 86970
+
-

تاریخ مغفول جان‌نثاران تهران

تاریخ مغفول جان‌نثاران تهران

احمد مسجد جامعی - عضو شورای شهرتهران

یکی از موضوعاتی که در تاریخ اجتماعی- فرهنگی و مذهبی تهران مغفول باقی‌مانده، هیئت‌های صنفی منسوب به ائمه است که سابقه‌ای به‌اندازه شکل‌گیری اصناف و کم و بیش پایتختی تهران دارند. شیوه تحقیق درباره این هیئت‌ها ناچار به‌صورت میدانی و شفاهی است و کمتر در آثار کتبی به آنها پرداخته شده است. به همین دلیل بخشی مهم از سرگذشت این هیئت‌ها به‌صورت ماده ‌خام موجود برای فراهم‌کردن تاریخ شفاهی است که باید از دست‌اندرکاران آن هیئت‌ها تهیه شود؛ کسانی که قطعا نسل اول و دوم نیستند و در نقل قضایا گاهی تفاوت‌هایی دارند. آنچه در اینجا درباره هیئت بزازها عرضه می‌شود، کوششی است برای حفظ و نگهداری بخشی از میراث فرهنگی- اجتماعی تهران که بی‌گمان به تکمیل نیاز دارد. باید از اعضای «هیئت جان‌نثاران حسینی صنف بزاز تهران» سپاسگزار بود که در تهرانگردی ایام محرم میزبان ما بودند و با لطف و صفا، این اطلاعات را در اختیارمان گذاشتند.

در تهران، هیئت بزازها نخستین هیئت صنفی بود که شکل گرفت. در بازار بزرگ، مغازه‌های صنف بزازها کنار هم بود و آشنایی خوبی با هم داشتند. از پایین مسجد امام، اول بازار بزرگ تا بازار عباس‌آباد بیشتر صنف بزاز بودند. اصلا بازار بزرگ امروزی را قدیم به اسم بازار بزازها می‌شناختند. نبض بازار هم به‌دست صنف بزاز بود و آنها جزو معتمدان بازار شمرده می‌شدند، به‌طوری که می‌توانستند بازار را تعطیل یا باز کنند.
هیئت بزازها بیش از 140سال پیش در مسجد میرزا موسی (یا همان مسجد بزازها) آغاز به‌کار کرد. در آن زمان دوشنبه‌شب‌ها یعنی روز زیارتی امام حسن(ع) و امام حسین(ع) هیئت در منزل افراد می‌افتاد. این هیئت، در حدود 110سال پیش در منزلی در جنوب میدان اعدام نزدیک کوچه اکبری، برگزار می‌شد. در زمان رضاشاه که روضه ممنوع شده بود، برگزاری هیئت حالت چرخشی پیدا کرد و در دوشنبه‌شب‌ها یک نفر از اعضای هیئت که قد بلندی هم داشت و به‌اصطلاح به او «پرچم» می‌گفتند، سر کوچه می‌ایستاد و افراد را به منزل مورد نظر هدایت می‌کرد. روشن است که در این زمان، مجالس آرام و بدون جلب‌نظر و تا حدی مخفیانه برگزار می‌شد و در آخر مجلس نیز افراد تک‌تک و بدون جلب توجه، آنجا را ترک می‌کردند.
حاج حیدرعلی و حاج محمداسماعیل حاجیان جزء مؤسسان هیئت بزازها بودند. این دو برادر در سال1284ش با هم برای بار دوم به سفر حج می‌روند. در راه مکه، حاج محمداسماعیل با عرب‌ها بحث داشته و آنها سرانجام در مکه او را خفه می‌کنند و جنازه او در همان مکه دفن شد. محل دفن او با قبر حضرت ابوطالب 2قبر فاصله دارد.
منبری‌های هیئت، حاج‌آقا صدرا، شیخ‌رضا سراج، حاج‌آقا جلال حاج‌حشمت، سیدقاسم شجاعی، شیخ محمدفاضل کاشانی، احمد رحمانی‌همدانی، فلسفی واعظ، جواد مناقبی، حسین وحید‌خراسانی، حسین علی راشد، اشرف کاشانی، مرتضی شاهرودی، حاج مقدس و... بودند. بعد از انقلاب، یکی از وعاظ هم آقای ناطق نوری بود...

از میان مداح‌ها، حاج حبیب‌الله ستایشگر جزء نوحه‌خوان‌های خاص بود و گاهی هم صحبت می‌کرد. حاج حبیب‌الله شالی و فینه شیر-شکری داشت و به جای عبا، کت بلندی می‌پ