همه کم‌خونی‌ها از فقر آهن نیستند

بسیاری از افراد با احساس خستگی، ضعف یا سرگیجه تصور می‌کنند دچار کم‌خونی شده‌اند و بدون انجام آزمایش، مصرف قرص آهن را آغاز می‌کنند؛ درحالی‌که متخصصان هشدار می‌دهند همه کم‌خونی‌ها ناشی از کمبود آهن نیستند و مصرف خودسرانه این مکمل نه‌تنها کمکی به درمان نمی‌کند، بلکه در برخی موارد می‌تواند به کبد، قلب و سایر اندام‌ها آسیب برساند.
دکتر ایرج خسرونیا، فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد در این‌باره به همشهری می‌گوید: «درمان کم‌خونی در گرو تشخیص علت یا علت‌های آن است؛ چون همه کم‌خونی‌ها ناشی از فقر آهن نیستند؛ مثلا کم‌خونی می‌تواند ناشی از زخم معده یا روده، خونریزی بواسیر یا دستگاه گوارش، بیماری‌های خونی مانند تالاسمی، نارسایی کبد، اختلالات تیروئید، نارسایی کلیه، سرطان، شیمی‌درمانی یا بیماری‌های خودایمنی باشد.»
بنابراین مصرف خودسرانه قرص آهن نه‌تنها همیشه مفید نیست، بلکه در برخی افراد می‌تواند مضر هم باشد. کارشناسان تأکید می‌کنند که مصرف قرص آهن باید تنها بعد از تشخیص کمبود آهن و با تجویز پزشک انجام شود.
متخصصان تأکید دارند که همه کم‌خونی‌ها ناشی از کمبود آهن نیستند و اگر علت کم‌خونی کمبود ویتامین B12، اسید فولیک، بیماری‌های مزمن یا بیماری‌های ارثی باشد، مصرف قرص آهن به رفع کم‌خونی کمکی نمی‌کند.
درضمن مصرف خودسرانه ممکن است تشخیص بیماری اصلی را به تأخیر بیندازد. مثلا اگر کم‌خونی ناشی از خونریزی گوارشی یا حتی سرطان روده باشد، صرفا خوردن قرص آهن مشکل اصلی را پنهان می‌کند و تشخیص دیرتر انجام می‌شود.
دکتر خسرونیا به یک اشتباه رایج در جامعه درباره کم‌خونی اشاره می‌کند: «یکی از اشتباهات رایج این است که تصور می‌کنند کم‌خونی دارند و به همین دلیل دست به مصرف خودسرانه قرص‌های آهن می‌زنند، اما وقتی آزمایش انجام می‌دهند، مشخص می‌شود که اصلاً کم‌خونی ندارند. از طرف دیگر، ممکن است فرد واقعا کم‌خون باشد، اما خودش متوجه نشود؛ یعنی هموگلوبین خونش حتی به حدود ۱۰ یا ۱۱ برسد، اما علامت واضحی نداشته باشد یا علائمش را به دلایل دیگری نسبت دهد.»
این فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد تأکید می‌کند: «به همین دلیل توصیه می‌شود هر فردی که بیشتر از ۳۰‌سال دارد، حداقل هر 6ماه یک‌بار آزمایش خون انجام دهد تا از نظر کم‌خونی، قند خون، عملکرد کلیه‌ها، کبد و کبد چرب بررسی و اگر مشکلی وجود دارد، به‌موقع تشخیص 
داده شود.»
درباره خطرات مصرف خودسرانه قرص آهن هم دکتر خسرونیا توضیح می‌دهد: «مصرف خودسرانه قرص‌آهن کار خطرناکی است؛ چون می‌تواند باعث تجمع آهن در بدن شود. در افرادی که کمبود آهن ندارند، آهن اضافی ممکن است به کبد آسیب بزند و مثلا باعث سیروز کبدی شود. همچنین می‌تواند به قلب و سایر اندام‌ها آسیب برساند.»