شمایل مقاومت، نماد زندگی

سعید مروتی | روزنامه‌نگار

در روزهایی که همه چشم ها به جنوب پرافتخار دوخته شده و سینماگران چونان دیگر اقشار جامعه نسبت به جنایات آمریکا در فضای مجازی واکنش نشان می دهند، به واکاوی جنوب در حافظه تاریخی سینمای ایران پرداختیم؛ مروری کوتاه بر بخشی از تصاویری که سینماگران ایرانی از جنوب مقابل دوربین بازآفرینی کردند؛ مجموعه ای متنوع از امید، مقاومت، مظلومیت و عشق از این پاره تن ایران عزیز که همیشه تاریخ سراینده حماسه بوده است‌.
تصویر جنوب را با «فرار از تله» جلال مقدم به‌خاطر می‌آوریم، جایی که تعقیب و گریز ضد‌قهرمان‌های فیلم در نیزارهای هفت‌تپه به تصویر کشیده شد‌. جنوب دهه‌های 40 و 50شمسی را ناصر تقوایی به‌عنوان فیلمسازی آبادانی به تصویر کشید‌. 
«اربعین»، «نخل» و «پنجشنبه‌بازار میناب» در سینمای مستند و «صادق‌کرده» در سینمای جریان اصلی، مجموعه‌ای از تصاویر اسنادی از جنوب به‌دست می‌دهند؛ جنوبی که به‌عنوان لوکیشن سینمایی بهترین چشم‌انداز‌ها را در اختیار فیلمسازان قرار می‌دهد و از خوزستان تا هرمزگان و از بندر خرمشهر تا بندرعباس، از «کوسه جنوب» تا «تنگسیر» پذیرای طیف‌های مختلف فیلمسازی می‌شود؛ از سینمای فارسی تا موج نو، از نادری تا خاچیکیان؛ روزگاری که مسعود کیمیایی «باباسبحان» دولت‌آبادی را در اطراف دزفول به فیلم «خاک» مبدل کرد‌ و در خوزستان به تصاویر مطلوب جان فوردی‌اش رسید. در سال‌های پس از انقلاب وقتی صدام تجاوز به خاک کشورمان را آغاز کرد، خوزستان شد نماد و شمایل مقاومت و ایستادگی‌. انعکاس جنگی 8‌ساله که بهترین فرزندان این سرزمین به دفاع از وطن برخاستند، در سینمای ایران، جبهه جنوب را به یکی از لوکیشن‌های ثابت سینماگران تبدیل کرد‌‌.
از «مهاجر» تا «سفر به چزابه» تصویر دفاع‌مقدس را بیش از هر چیز با جنوب معنا بخشید، جنوبی که جز مقاومت و دفاع منادی امید هم بود. مهم‌ترین و به‌یادماندنی‌ترین تصویر این امید را می‌شود در «دونده» مشاهده کرد‌؛ ادای دین عاشقانه امیر نادری به جنوب عزیز و محبوب‌. جنوب «ناخدا خورشید» تقوایی و «کشتی آنجلیکا»ی بزرگ‌نیا که طعم دلپذیر سینمای کلاسیک را به همراه داشت و در آنها تصاویری به‌یادماندنی از خلیج‌فارس ثبت شده بود، حالا سال‌هاست بخشی تفکیک‌ناپذیر از سینمای ملی است؛ جنوبی که در دهه۹۰ با فیلم‌هایی چون «روزی روزگاری آبادان» که به بازآفرینی مظلومیت مردم آبادان ‌پرداخته بود، همچنان منادی مقاومت بود‌. داستان عاشقانه سینمای ایران و جنوب همچنان ادامه دارد‌ و باید منتظر ثبت سینمایی رخدادهای متأخری باشیم که فصل تازه‌ای از مقاومت و ایستادگی جنوب را رقم زده‌اند، با این امید که واکنش سینمای ایران دور از شتاب و سفارش باشد.