هنر ارغوانی

راحله عبدالحسینی | روزنامه‌نگار

درختان خودروی ارغوان در منطقه اورامان‌کردستان سبب پیوند دیرینه این دیار با هنر ارغوان‌بافی است. یکی از زیباترین صنایع دستی کردستان که ما را یاد گذشته‌ها می‌اندازد؛ سبدهایی است که پدربزرگ میوه‌های چیده شده از باغ را در آن می‌گذاشت یا سینی‌هایی که مادربزرگ برگه میوه‌ها را برای زمستان در آن خشک می‌کرد. درخت ارغوان در مسیر رودخانه سیروان کردستان به شکل خودرو رشد می‌کند. سبدها و لوازمی که با شاخه‌های ترد و نازک ارغوان بافته می‌شود، هنوز هم مشتری‌های خودش را دارد.

قدیمی‌ترین دستبافته بشر
قدمت ارغوان‌بافی در کردستان به زمان سکونت در هورامان می‌رسد و با این حساب، یکی از قدیمی‌ترین دستبافته‌های بشری است. از همان زمان همسایه‌های درخت ارغوان، لوازم زندگی خود را از جمله سبد و سینی با تاباندن و بافتن شاخه‌های این درخت تهیه می‌کردند. گلچین غلام‌ویسی، حدود 3دهه است که با این صنعت، کارآفرینی کرده و به گفته خودش حساب آموزش ارغوان‌بافی به بانوان از دستش در رفته. او به همشهری می‌گوید: «معمولا بانوانی که این فن را می‌آموزند بعد از 3‌ماه می‌توانند برای خودشان کسب‌وکار راه بیندازند.» غلام‌ویسی فوت کوزه‌گری را همسو شدن ارغوان‌بافی با سلیقه مشتری می‌داند و ادامه می‌دهد: «این صنعت هنوز هم مشتری دارد. سبد و سینی تولید اصلی است، اما اگر مشتری وسیله دیگری هم بخواهد، برایش می‌بافیم.»
غلام‌ویسی که چراغ کارگاه‌های ارغوان‌بافی زیادی را روشن کرده است و حالا با 120بانوی هنرمند به‌صورت مستقیم کار می‌کند، ادامه می‌دهد: «تولید صنایع دستی بدون حمایت نمی‌شود و راه‌اندازی بازار دائمی خواسته همیشگی ماست.»

هنری همسو با طبیعت
زمانی که شاخه‌های ارغوان از درخت جدا می‌شود، نازک‌تر و انعطاف‌پذیرتر است. شاخه‌های نازک و جوان درختان ارغوان تا اواخر پاییز با داس بریده می‌شود. دیرتر که بشود، شاخه‌ها‌ ضخیم‌تر و کار بافندگی سخت‌تر می‌شود. غلام‌ویسی می‌گوید که جدا کردن شاخه‌ها راه و روش دارد و نباید زخم اشتباهی بر تن درخت ارغوان بخورد، چون خشک می‌شود. بافته‌ها بیشتر به شکل بیضی و دایره هستند. ارغوان‌بافان بنا بر نیاز بازار، ترکه‌ها را به‌صورت سبدهای گود یا به‌صورت سینی مسطح یا به‌صورت سبدهای کوچک میوه و در اندازه‌های مختلف می‌بافند. غلام‌ویسی درباره همخوانی این هنر دستی با محیط‌زیست می‌گوید: «تولیدهای ارغوان‌بافی از جنس طبیعت است و تا 70سال دوام دارد. ظروف پلاستیکی هیچ‌وقت نمی‌تواند جای این لوازم را بگیرد.»

روستای ملی ارغوان‌بافی اینجاست
مردم روستای دیوزناو شهرستان سروآباد کردستان از ترکه‌های درخت ارغوان انواع صنایع دستی را می‌بافند که سوغاتی‌ زیبا از روستای دیوزناو است. دیوزناو روستایی با قدمتی هزاران ساله، مابین رودخانه سیروان و کوه شاهو واقع شده است. در سال ۱۳۹۹ این روستا به‌عنوان مرکز اصلی ارغوان‌بافی ثبت شده است. این اتفاق موجب شده است بخش قابل توجهی از مردم این منطقه به این حرفه روی آورند و برای خود یک درآمد پایدار ایجاد کنند.