گزارش
انرژی هستهای در خدمت سلامت
یکونیم میلیون بیمار در ایران با ۷۲رادیوداروی بومی درمان میشوند، درمانی که در کشورهای دیگر هزاران دلار قیمت دارد
گروه تندرستی
انرژی هستهای امروز دیگر صرفا یک مفهوم سیاسی یا نظامی نیست، بلکه به یکی از فناوریهای راهبردی در حوزه سلامت تبدیل شده؛ فناوریای که محصول آن «رادیوداروها» هستند؛ داروهایی که با بهرهگیری از مواد رادیواکتیو، سلولهای سرطانی را بهصورت هدفمند شناسایی و نابود میکنند. طبق آمارهای جهانی، سالانه بیش از ۳۰ میلیون روش تشخیصی پزشکی هستهای در دنیا انجام میشود و میلیونها بیمار برای تشخیص و درمان از رادیوداروها بهره میبرند. ایران هم جزو کشورهای برتر جهان در تولید رادیوداروهاست و بهگفته رئیس سازمان انرژی اتمی، حدود یکونیم میلیون بیمار ایرانی از ۷۲ نوع رادیوداروی بومی بهره میبرند. فاطمه سبکتکین، متخصص پزشکی هستهای و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در تلویزیون اینترنتی همشهری درباره اهمیت تولید بومی رادیوداروها و درمانهای مرتبط با آن نکات جالبی را مطرح و تأکید میکند: «تولید بومی رادیوداروها نهتنها یک دستاورد علمی، بلکه تضمینی برای امنیت درمانی و کاهش فشار اقتصادی بر بیماران ایرانی است.»
یک تعریف ساده
پزشکی هستهای شاخهای تخصصی از پزشکی است که حدود نیم قرن در ایران سابقه دارد و 2حوزه اصلی تشخیص و درمان را شامل میشود. رادیوداروها از یک ایزوتوپ رادیواکتیو (تولیدکننده اشعه گاما برای تشخیص و بتا یا آلفا برای درمان) و یک حامل دارویی تشکیل شدهاند که بهصورت تزریقی یا خوراکی به بیمار داده میشود. در حوزه تشخیص، پرکاربردترین ماده «تکنسیوم» است که در اسکنهای قلب، استخوان، کلیه و... کاربرد گسترده دارد. در حوزه درمان نیز یددرمانی برای بیماریهای تیروئید، قدیمیترین روش پزشکی هستهای در ایران است. طی یک دهه اخیر نیز درمانهای پیشرفتهتری مانند رادیوداروهای مبتنی بر «لوتشیوم» وارد سبد درمانی کشور شدهاند که در درمان سرطانهایی مانند پروستات، تیروئید، روده، برخی سارکومها و... کاربرد دارند.
چرا تولید رادیوداروی ایرانی مهم است ؟
رادیوداروها عمر کوتاهی دارند. مواد رادیواکتیو بهتدریج اکتیویته خود را از دست میدهند و برخلاف داروهای شیمیدرمانی امکان نگهداری طولانیمدت در یخچال را ندارند. برخی از این داروها با فناوری پیشرفته سیکلوترون تولید میشوند و باید بهصورت روزانه در اختیار مراکز درمانی قرار بگیرند. کوچکترین اختلال در چرخه تولید میتواند صفهای طولانی برای بیماران، بهویژه بیماران مبتلا به سرطان ایجاد کند. تولید داخلی باعث شده وابستگی کشور به واردات کاهش پیدا کند و دسترسی بیماران پایدار بماند.
حذف درمانهای 10تا 20هزار دلاری
امروز خدمات پزشکی هستهای در مراکز دولتی با پوشش بیمهای بسیار پایینی ارائه میشود؛ برای مثال یددرمانی یا درمان با لوتشیوم در ایران حدود یک تا 2میلیون تومان هزینه دارد و اگر این موارد را نداشتیم، بیماران باید ۱۰ تا ۲۰ هزار دلار در کشورهای ارائهدهنده این خدمات هزینه میکردند. لیست انتظار هم در ایران کوتاه است و بیماران به سرعت خدمات مربوطه را چه به لحاظ تشخیصی و چه درمانی دریافت میکنند. این زمان انتظار در برخی کشورها چندین ماه است.
باورهای نادرست
درباره رادیوداروها تاکنون عارضه جدیای گزارش نشده، با این حال، برخی بیماران تصور میکنند درمانهای هستهای مشابه شیمیدرمانی است و با ریزش مو یا افت کیفیت زندگی همراه است، درحالیکه چنین عوارضی ندارند. رعایت فاصلهگذاری موقت پس از برخی درمانها مانند یددرمانی نیز صرفایک اقدام احتیاطی است، نه قرنطینه کامل.
همگام با افزایش سرطان
سرعت بروز سرطان در جهان و ایران رو به افزایش است و سن ابتلا نیز کاهش یافته است. در چنین شرایطی، دسترسی سریع، ارزان و بومی به رادیوداروها یک مزیت راهبردی برای نظام سلامت است. البته توجه به پیشگیری، اصلاح سبک زندگی، کاهش مصرف سیگار و پوشش واکسیناسیون برای برخی سرطانها هم ضرورت دارد.
