دانشگاه؛ نماد انسجام ملی در روزهای سخت

دانشگاه‌های ایران این روزها بیش از همیشه نماد یک واقعیت بزرگ هستند؛ ما در یک جنگ واقعی قرار داریم؛ جنگی که از خرداد ماه آغاز شد و تا ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه با اتحاد بی‌نظیر سلایق مختلف مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به یک پیروزی عظیم ملی رسید. برایند این اتحاد، تثبیت جامعه ایران و مصونیت نظام بود؛ بردی که خیمه اصلی آن مردم، نیروهای مسلح و رهبری خردمند بودند.
طبیعی است که با بازگشایی دانشگاه‌ها، پیش‌بینی‌هایی از بروز تنش‌ها وجود داشت. اما آنچه رخ داد، بیشتر محصول هیجانات کنترل‌نشده و ورود جریان‌های تندرو در عرصه منازعه بود؛ جایی که هوش هیجانی لازم برای مدیریت اختلاف وجود نداشت. نتیجه آن گاهی هنجارشکنی، توهین به نمادها یا روش‌هاست. اما واقعیت این است که این موارد بسیار محدود بودند؛ در بسیاری از دانشگاه‌ها هیچ اتفاق خاصی رخ نداد و در برخی دیگر هم بیشتر نتیجه تحریک احساسات بود تا برنامه‌ریزی سازمان‌یافته.
مهم‌ترین پرسش امروز این است: آیا اولویت ما حفظ انسجام ملی است یا تمسک به رفتارهایی که ممکن است اختلاف بیندازد؟ مقام معظم رهبری در تحلیل هوشمندانه خود، جان‌باختگان را به 3دسته تقسیم کردند: فریب‌خوردگان، عناصر امنیتی و انتظامی و لیدرهای اغتشاشگر؛ 2دسته اول جزو مردم عزیز ما هستند و حساب لیدرها جداست. دانشگاه هم دقیقاً نماد همین مردم است؛ جایی که ممکن است در برخی موارد دچار سوءتدبیر یا هیجان شود، اما نباید اجازه داد حاشیه‌ها، برد اصلی انسجام را نادیده بگیرد.
بدیهی است که دانشگاه مظهر آزاداندیشی، تولید فکر و پشتوانه معنوی و مادی مردم مقتدر است و نباید درگیر حاشیه‌ها شود و ما هم نباید خودمان حاشیه بسازیم. با صبر هوشمند و فهم درست شرایط، می‌توان همه‌‌چیز را مدیریت کرد.
فضای کلی دانشگاه‌ها ادامه همان اراده ملی در «جنگ ۱۲ روزه» است؛ مطالبه‌گری برای عدالت، رفع تبعیض، نقد ناکارآمدی برخی کارگزاران، اما دانشگاه مستقل است و رفتارش مستقیما از بیرون هدایت نمی‌شود. احتمال دخالت خارجی وجود دارد، اما محدود است و نباید به‌حساب کل دانشگاه گذاشته شود؛ این کار آب در آسیاب دشمن می‌ریزد و تصور غلط «ایران‌زدایی» را تقویت می‌کند.
در نهایت پیشنهاد من به متولیان فرهنگی دانشگاه‌ها و وزارت علوم این است که از حالت واکنشی خارج و کنشگر فعال شوید. اتاق فکرهای جدی بسازید، با تشکل‌های دانشجویی ارتباط نزدیک برقرار کنید، فاصله بین فرهنگ و دانشگاه را کم کنید. از فناوری برای نقد همدلانه و یکپارچگی استفاده کنید؛ در تقابل با دشمنی‌های خارجی، صدای مطالبه‌گری سازنده دانشجویان را تقویت کنید تا دانشگاه نه فقط محل اعتراض، بلکه موتور پیشرفت و انسجام مردم باشد. دانشگاه پرچمدار است، نه سیاهی‌لشکر. با مدیریت راهبردی، می‌توانیم این فضا را به فرصت تبدیل کنیم.
عباسعلی رهبر - جامعه‌شناس‌