آیین
روزهگشا
در برخی از روستاهای اطراف طبس، روز نخست ماه رمضان با آیینی قدیمی به نام «روزهگشا» شناخته میشود؛ رسمی که محور آن نذر، اطعام و آغاز ماه با عمل خیر است. این آیین بیش از آنکه جنبه تشریفاتی داشته باشد، کارکردی معنوی و اجتماعی دارد و نوعی اعلام رسمی ورود به ماه روزهداری به شمار میرود.
براساس این سنت، صبح روز اول ماه رمضان و پس از اقامه نماز، خانوادههایی که طی سال گذشته حاجتی گرفتهاند، نذری بر عهده دارند یا قصد آغاز ماه با نیت پاک دارند با خرما، نان محلی یا آش ساده از اهالی پذیرایی میکنند. در برخی روستاها رسم است که غذای نذری در همان روز اول پخته و پیش از افطار میان نیازمندان توزیع شود. سالمندان منطقه میگویند: «ماه باید با خیر باز شود» و به همین دلیل تأکید دارند که نخستین روز، زمان گشودن درِ برکت و ادای دین معنوی است. تفاوت «روزهگشا» با سفرههای معمول افطاری در زمان و نیت آن است. درحالیکه بسیاری از اطعامها در میانه ماه یا شبهای قدر برگزار میشود، این رسم بهطور مشخص به روز اول اختصاص و جنبه آغازین دارد؛ یعنی پیش از آنکه فضای ماه رمضان عادی شود، جامعه محلی با یک کنش جمعی، به این ماه رسمیت میبخشد. نمونههای مشابهی از این سنت در برخی نقاط منطقه خراسان و حتی بخشهایی از بیرجند دیده میشود؛ هرچند ممکن است نام آن متفاوت باشد. در برخی روستاهای خراسان جنوبی و حوالی بیرجند نیز رسم است که صبح یا ظهر روز اول رمضان، خرما و نان محلی بین مردم توزیع شود که به آن «باز کردن ماه» میگویند. در این مناطق هم تأکید بر این است که ماه با صدقه و خیر آغاز شود.در بخشهایی از استان کرمان نیز خانوادههایی که نذر دارند، نخستین روز ماه رمضان، آش نذری میپزند؛ هرچند این کار الزاماً عنوان خاصی مثل «روزهگشا» ندارد. در برخی روستاهای یزد هم سنت مشابهی دیده شده که به آن «ماهواکن» یا «ماهگشایی» میگویند؛ یعنی گشودن ماه با اطعام.
در همینه زمینه :
آیین
کوچهگرد
گزارش
گزارش