دو شنبه 7 مرداد 1398
کد مطلب : 68957
+
-

گنج پنهان و رنج آشکار برنجکاران

همشهری ابعاد مختلف تولید، عرضه و نوسان قیمت در بازار برنج کشور را بررسی می‌کند

پرونده ویژه
گنج پنهان و رنج آشکار برنجکاران

علی خوشتراش | دبیر همشهری مازندران - گیلان - گلستان


سال‌هاست برنجکاران شمالی با رنج و مشقت در سرما و گرما وارد زمین‌های باتلاقی می‌شوند تا رزق و روزی به دست بیاورند، اما همه ساله در پایان کار با دست خالی‌تر ازامیدهای گذشته به امید سالی دیگر می‌نشینند تا شاید این بار بتوانند نتیجه دسترنج خود را ببینند. انگار این تسلسل را سر باز ایستادن نیست. 

روز از نو، کار از کشاورز و بهره برای دست‌های پنهان در بازار برنج. تعیین قیمت خرید تضمینی برنج توسط دولت یکی از دغدغه‌های برنجکاران است و با حساب و کتاب آنان جور در نمی‌آید. دغدغه دیگر واردات بی‌رویه برنج هنگامی است که کشاورز امید کمی به بازار دارد. به عنوان مثال سال گذشته دولت قیمت خرید تضمینی برنج از کشاورزان را تقریبا همسان با قیمت رایج در بازار اعلام کرده بود. 

ظاهر قضیه اینطور بود که دولت قصد کنترل بازار را دارد، اما واقعیت چیز دیگری بود. این نرخ زمانی اعلام شد که هنوز محصول جدید برداشت نشده بود؛ محصولی که هنگام افزایش ناگهانی قیمت‌ها و رشد سرسام‌آور تورم تولید شده بود. بی شک در این شرایط برای برنجکار، فروش محصول به نرخ دولتی اصلا به صرفه نبود چون نمی‌دانست چه زمانی به پول خود می‌رسد. 

به همین دلیل برنجکار مجبور شد محصول را با قیمتی بالاتر در بازار آزاد بفروشد و دولت هم توپ گران شدن برنج را از زمین خود به زمین دیگران پرتاب کرد. بنابراین فضا برای دست‌های پشت پرده بازار برنج مهیا شد. آنها می‌دانستند چه میزان برنج در چه استان‌هایی و در چه سطحی کشت می‌شود و چه زمانی دولت به واردات برنج اقدام می‌کند.

 سودجویان با آمار و اطلاعاتی که داشتند، برنج بازار را خرید و جمع‌آوری و در شرایط مناسب به بازار عرضه کردند. سپس شاهد قیمت‌های صعودی بودیم. اما نکته قابل توجه دیگر ارزی است که دولت برای واردات برنج در نظر گرفته است.  

«محمدرضا حکمی» مدیر کل دفتر برنامه‌‌ریزی تامین، توزیع و تنظیم بازار اردیبهشت امسال در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرده بود: واردات برنج همچنان با ارز ۴۲۰۰ تومانی ادامه دارد. حال باید پرسید این ارز چقدر با قیمت واقعی آن فاصله دارد و هر کیلوگرم برنج خارجی با چه قیمتی خریداری می‌شود.  

اگر فرض بگیریم که دولت باید برای خرید هر کیلوگرم برنج یک دلار هزینه کند و دلار را به قیمت واقعی آن یعنی بالای 11 هزار تومان در نظر بگیریم، متوجه خواهیم شد که برنج خارجی چندان از برنج تولید داخلی ارزان‌تر نیست، بلکه در این میان بخشی از سرمایه ملی به عنوان گنجی پنهان نصیب افرادی می‌شود که نمی‌شناسیم.

گیلان


دست شالیکاران گیلانی؛ کوتاه از سود 


وحیده اسماعیلی | رشت-خبرنگار :


این روزها سرفصل اخبار کشاورزی استان به برداشت برنج در مناطق مختلف گیلان اختصاص دارد. برنج از محصولات استراتژیک گیلان به شمار می‌رود که در زنجیره غذایی کشور و درآمد کشاورزان نقش مهمی ایفا می‌کند. در حال حاضر بسیاری از برنجکاران، نگران قیمت‌گذاری پایین هنگام فروش محصول خود به بازار هستند. اگرچه در سال‌های اخیر دولت در راستای حمایت از تولید برنج داخلی، ممنوعیت واردات برنج خارجی را همزمان با فصل برداشت و فروش محصول در دستور کار خود قرار داد، اما امسال از لغو این ممنوعیت از سوی سازمان صمت و جهاد کشاورزی خبر رسیده است. 

دلیل آن جلوگیری از افزایش قیمت روزافزون برنج و تعادل قیمت و تنظیم بازار عنوان شده است. بسیاری از کشاورزان و کارشناسان این حوزه دست‌های پشت پرده و مافیای برنج را عامل اصلی لغو این ممنوعیت عنوان می‌کنند و معتقدند مافیای برنج به دنبال خرید ارزان محصول تازه برداشت شده و عرضه آن در آینده با چندین برابر قیمت است؛ موضوعی که نگرانی زیادی برای کشاورزان استان‌های شمالی در پی داشته است.به گفته معاون زراعت سازمان جهاد کشاورزی گیلان، 238 هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان به کشت ارقام مختلف برنج اختصاص دارد.

«ابراهیم اکبرزاده» می‌گوید: ارقام هاشمی، علی کاظمی، انواع صدری و بینام، همچنین ارقام پرمحصولی همچون خزر، شیرودی و فجر در شالیزارهای گیلان کشت می‌شوند. در این میان رقم هاشمی 75 درصد سطح زیر کشت برنج استان را به خود اختصاص داده است.وی علت تمایل کشاورزان گیلانی به کشت رقم هاشمی را عطر، کیفیت و طول دوره رشد آن متناسب با اقلیم استان می‌داند و می‌افزاید: این رقم جزو متوسط رس‌ها بوده و بازارپسند است.


تعیین‌ قیمت برنج 

یک کشاورز اهل روستای شالکوه رشت با ابراز نگرانی بابت کاهش قیمت برنج می‌گوید: تا سال گذشته شلتوک برنج را با کمترین قیمت به کارخانه می‌فروختیم و برای برنج سفید هم قیمت چشمگیری تعیین نمی‌شد. در نهایت بخشی از محصول را با کمترین قیمت به اطرافیان و بخشی را به بازار عرضه می‌کردیم. «قربان گرفمی زاده» اضافه می‌کند: سال گذشته شلتوک توسط کارخانه‌دار اوایل مهرماه هر کیلو 4700 تومان خریداری شد و این قیمت تا پیش از نوروز 98 به 10 هزار تومان رسید.

 برنج سفید در این مقطع زمانی کیلویی 13 هزار تومان بود و پیش از شروع فصل کاشت در سال جاری تا 20 هزار تومان هم افزایش پیدا کرد.وی که زمین خود را زیر کشت رقم هاشمی برده، ادامه می‌دهد: سال گذشته بعد از فصل برداشت و تا پایان سال، کمی قیمت برنج افزایش یافت، اما همین برنج در بازارهای محلی توسط عمده‌فروشان و خرده‌فروشان هر کیلو 22 تا 26 هزار تومان عرضه شد. 

این کشاورز معتقد است؛ کارخانه‌داران شالیکوبی این محصول را قیمت‌گذاری می‌کنند. اگر کشاورز به قیمت‌های ارائه شده از سوی کارخانه‌دار تن ندهد، محصول دچار آفت «خرک» می‌شود و کیفیت خود را از دست می‌دهد. بنابراین کشاورز برای پرداخت بدهی‌های خود ناچار به فروش پایین برنج خود می‌شود. 

این کشاورز به تعاونی‌های جهاد کشاورزی که مبادرت به خرید تضمینی یا توافقی برنج سفید می‌کنند، بی‌اعتماد است و می‌گوید: تعاونی‌ها کارشناسان متخصصی ندارند که آشنایی با ارقام مختلف برنج داشته باشند. آنها بدون دلیل 20 تا 30 درصد برنج را ناخالص عنوان می‌کنند و این مساله موجب می‌شود تا کشاورز با قیمت پایین و به صورت توافقی محصول خود را بفروشد. 


رئیس اتحادیه برنجکاران: مافیا وجود دارد 

«اسماعیل محمدی پویا» رئیس اتحادیه اتحادیه برنجکاران رشت، حضور مافیا در قیمت‌گذاری برنج را تایید و بیان می‌کند: برنج در حال ارزان شدن است. این محصول از جمله کالاهای ضروری در سبد خانوارهای ایرانی بوده که طی چند ماه گذشته گران شده است. این گرانی به علت تقاضای کاذبی بود که توسط خریداران به وجود آمد.
وی اضافه می‌کند: در قیمت‌گذاری برنج باید بازار کل کشور را در نظر بگیریم. امسال قیمت برنجی که به سایر شهرهای کشور توسط همین مافیا که خریداران عمده برنج استان‌های شمالی هستند، ارسال می‌شود تا کیلویی 30 هزار تا 35 هزار تومان هم رسید. 

اگر مصرف‌کننده برنج در شهرستان‌های دیگر قدرت خرید برنج با این قیمت را نداشته باشد، کاهش قیمت خواهیم داشت. محمدی پویا می‌گوید: در حال حاضر اتفاقی که رخ داده خارج نشدن برنج از استان و به فروش نرسیدن آن است. فروش برنج در گیلان با مشکلی مواجه نیست، اما در بازارهای کشور فروش با رکود مواجه شده است. باید باید برنج از استان خارج شود تا رونق یابد. رئیس اتحادیه برنجکاران رشت قیمت فعلی برنج هاشمی درجه یک را 19 هزار تومان بیان می‌کند و ادامه می‌دهد: هاشمی درجه 2 هر کیلوگرم 16 هزار تومان و دم سیاه آستانه بین 23 تا 28 هزار تومان خرید و فروش می‌شود.

این مسئول می‌گوید: کشاورزان گیلانی مطمئن باشند که برنج خارجی ارزان‌قیمت در بازارهای گیلان عرضه نمی‌شود. از سوی دیگر بسیاری از تجار در شهرستان‌های دیگر هنگام گرانی اقدام به خرید برنج استان کردند و تا زمانی که آن را نفروشند، برنج جدید خریداری نمی‌کنند. این کار به کاهش قیمت برنج منجر می‌شود.وی اظهار می‌کند: در حال حاضر قدرت خرید مردم اجازه نمی‌دهد که برنج داخلی مصرف کنند. از سوی دیگر برنج خارجی هر کیلو 7500 تومان است. اگر برنج خارجی به اندازه کافی در بازار موجود باشد، تقاضا به این سمت می‌رود و قیمت برنج داخلی کاهش می‌یابد.


دودی کردن برنج پاکستانی و هندی 

«محسن حسین‌زاده» کارخانه‌دار شالیکوبی و فروشنده برنج استان می‌گوید: اخیرا یک سودجویی در بازار برنج استان توسط چند دلال غیر شمالی انجام شده است و ما هم آن را به مقامات گزارش دادیم. این دلالان برنج‌های پاکستانی و هندی را وارد استان کردند و با همدستی برخی از کارخانه‌داران این محصول را در کارخانه دودی و تحت عنوان برنج سفید دودی در کیسه‌های برنج محلی هاشمی در شهرستان‌ها فروختند. 

این کارخانه‌دار با تایید این‌که تا پیش از عید قیمت برنج هاشمی درجه یک در بازارهای استان 14 هزار و 500 تومان بود، بیان می‌کند: همین برنج از سوی دلالان سودجو به صورت روزشمار افزایش قیمت پیدا کرد و موجب شد آنها برنج‌های تقلبی خود را بفروشند. ضرر و زیان این کار برای ما کارخانه‌داران باقی بماند. وی در خصوص قیمت برنج برداشت امسال می‌گوید: به نظر می‌رسد امسال شلتوک تا 7 هزار تومان و برنج سفید از 20 هزار تومان تا 14 هزار تومان برای کشاورز و 16 هزار تومان برای مصرف‌کننده نهایی قیمت‌گذاری شود.

حسین‌زاده معتقد است؛ متاسفانه در جلسات تصمیم‌گیری اصلا کشاورزان و متولیان اصلی بخش کشاورزی حضور ندارند و این امر منجر به بروز مشکلات زیادی در کاشت، داشت و برداشت برنج شده است. در حال حاضر تصمیمی که دولت درباره واردات برنج گرفته به شدت به ضرر کشاورزان است. 


نقش کمرنگ جهاد کشاورزی‌های  استان‌های شمالی

معاون بازرگانی و توسعه جهاد کشاورزی گیلان می‌گوید: عرضه و تقاضا و مسائل مربوط به حوزه واردات تابع شرایط مختلف در کشور است. هر تصمیمی که از سوی جهاد کشاورزی در سیاست‌گذاری بخش برنج اتخاذ شود، ما اجرایی می‌کنیم. 

بنابراین در قیمت‌گذاری برنج دخالتی نداریم.«مسعود الماسی» اضافه می‌کند: جهاد کشاورزی فقط در زمینه خرید تضمینی و توافقی برنج تصمیم‌گیرنده نهایی است. اگر کشاورز به سود کم رضایت داشته باشد، جهاد کشاورزی برای خرید توافقی ورود می‌کند. خرید توافقی زمانی انجام می‌شود که عرضه زیاد، اما خریدار در بازار کم است.وی ادامه می‌دهد: مقاومت‌ زیادی برای واردات برنج خارجی به کشور وجود داشت، اما این مقاومت زمانی جواب می‌دهد که استان‌های شمالی هم در چنین تصمیمات کلانی دخالت داشته باشند. 

الماسی می‌گوید: جهاد کشاورزی زمینه ورود برنج خارجی به بازار را در صورتی فراهم می‌کند که بازار برنج داخلی در شهریور متاثر از برنج خارجی نباشد. در گزارشی که به وزارتخانه ارائه کردیم خواستار انبار برنج در گمرکات کشور تا اسفند شدیم.


شایعه لغو ممنوعیت واردات برنج

 نماینده رشت در مجلس شورای اسلامی با بیان این‌که لغو ممنوعیت واردات برنج شایعه باندهای وارد‌کننده است، اظهار می‌کند: موارد مطرح شده در این زمینه شایعه باندهای وارد‌کننده برای برهم زدن بازار است. این باندها کنترل قیمت برنج را در دست دارند.

«محمدصادق حسنی جوریابی» ادامه می‌دهد: مدیریت‌های غیررسمی بسیار قوی‌تر از مدیریت‌های رسمی عمل می‌کنند و باعث افزایش یا افت قیمت محصول می‌شوند. متاسفانه جهاد کشاورزی نتوانسته به طور کامل جلوی این مدیریت‌های غیررسمی را بگیرد.  وی می‌گوید: در حال حاضر هیچ نیازی به واردات برنج خارجی نداریم. ممنوعیت واردات برنج که از مرداد آغاز شده به مدت ۴ ماه اعمال می‌شود.


مازندران
 

کاهش احتمالی قیمت برنج و نگرانی کشاورزان



اشکان جهان‌آرای | ساری-خبرنگار:


فصل برداشت برنج نزدیک است و بازار برنج به همین دلیل از چند روز پیش نوسانات مرسوم و هر ساله فصل برداشت را آغاز کرده است. قیمت برنج ایرانی که در 2 ماه اخیر به مرز کیلویی 25 هزار تومان هم رسیده بود در روزهای اخیر با کاهشی تقریبا چشمگیر روی عدد 15 تا 17 هزار تومان متوقف شده و به ثبات نسبی رسیده است. هر چند که این قیمت کاهش یافته نیز نسبت به قیمت برنج در تابستان پارسال حدود هزار تا 5 هزار تومان به ازای هر کیلوگرم بیشتر است، اما ترکیدن همان حباب قیمتی که از ابتدای سال آغاز شده بود تا حدودی از التهاب بازار برنج کم کرده است.

کشاورزان که شالیزارهایشان در حال طلایی شدن است، از همین حالا نگران قیمت برنج هستند. عده‌ای خوشحالند که قیمت برنج نسبت به سال قبل بیشتر شده و برخی هم نگران هستند که از نوسانات و دست‌های پشت پرده بی‌اطلاع می‌مانند و ممکن است باز هم سود اصلی برنج با افزایش قیمت به جیب دلالان برود. برخی کشاورزان منتظرند تا دولت در صورت ضرورت و تشخیص برای خرید تضمینی وارد عمل شود و قیمت مصوب طرح خرید تضمینی را اعلام کند. البته به اعتقاد برخی کارشناسان و صاحب‌نظران، طرح خرید تضمینی به عنوان یک راهکار موقت قابل اتکاست و نمی‌تواند تکیه‌گاه دائمی برای اقتصاد برنج باشد. ضمن این‌که طرح خرید تضمینی در صورتی اجرا می‌شود که دولت تشخیص دهد کشاورزان در حال زیان هستند و نیاز است بازار را در دست بگیرد.


ضرورت استقلال بازار برنج

یک استاد دانشگاه پیام نور در گفت‌وگو با همشهری راهکار اصلی برای مدیریت برنج و کوتاه شدن دست‌های پشت پرده از این بازار را تقویت تشکل‌های صنفی می‌داند و معتقد است؛ خرید تضمینی ممکن است با هر نوسان اقتصادی دچار مشکل شود. دکتر «بابک مومنی» با بیان این‌که خرید تضمینی در شرایط کنونی اثرگذار است، گفت: هر زمانی پول نباشد قطعا یکی از نخستین طرح‌هایی که متوقف می‌شود، همین خرید تضمینی برنج است؛ در حالی که تشکل‌های صنفی می‌توانند همواره پایدار و مستقل عمل کنند.

م