7سنگ آب در قنات حاج علیرضا

راحله عبدالحسینی| خبرنگار:

پیش از ورود آب رودخانه کرج به تهران، ساکنان این شهر توسط تعدادی قنات که بیشتر وقفی بودند سیراب می‌شدند. خیّران و افرادی که وضع مالی خوبی داشتند، قنات حفر و آن را برای استفاده مردم وقف می‌کردند. با بررسی تاریخچه حفر قنات یا همان کاریز در تهران و بانیان شاید بتوان معروف‌ترین قنات تهران را قنات حاج میرزا علیرضا دانست که در زمان فتحعلی‌شاه قاجار، حفر و تا سال 1322 به پر آب بودن آن اشاره شده است. حاجی میرزا علیرضا و حاجی علی‌اکبر برادران دوقلو و از فرزندان میرزا ابراهیم اعتماد‌الدوله شیرازی بودند. میرزا ابراهیم اعتماد‌الدوله صدراعظم فتحعلی شاه قاجار بود. حاجی میرزا علیرضا بسیار مورد احترام و توجه فتحعلی شاه قاجار بود و به گفته میرزا احمد خان عضدالدوله، مؤلف تاریخ عضدی، شاه قاجار به او «حاجی دایی» می‌گفت. قنات حاج علیرضا از قنات‌های معروف تهران در زمان فتحعلی شاه قاجار بود.

این قنات از ارضی شمالی قصر قاجار به سوی عشرت‌آباد می‌آمد و از وسط عشرت‌آباد می‌گذشت و در غرب خیابان سپاه امروزی به فاصله 10 تا 15 متری از زیر منازل عبور کرده و خیابان انقلاب را در 50متری غرب خیابان سپاه قطع می‌کرد و دوباره با عبور از زیر منازل خیابان 20متری را در فاصله 150متری خیابان سپاه و خیابان هدایت را در 20متری دروازه شمیران، در عمق 10 متری قطع می‌کرد. مسیر قنات حاجی علیرضا در امتداد خیابان دروازه شمیران پایین می‌آمد و در جنوب خیابان مجاهدین اسلام امروزی (ژاله سابق) به سمت شرق خیابان در عمق 6متری و در امتداد شرقی خیابان نظامیه به سمت جنوب سرازیر می‌شد. این قنات در برابر مسجد سپهسالار به عمق 4متری می‌رسید و در همین مسیر جریان می‌یافت تا در جنوب‌شرقی سرچشمه که عمق آن به 2مترو‌نیم می‌رسید.

درست در همین‌جا به دو نیم تقسیم می‌شد. یک رشته از این قنات در امتداد شرقی خیابان به جنوب سرازیر می‌شد و در مقابل تکیه رضا قلی خان به سمت غرب خیابان می‌رفت و آبنما می‌شد. رشته دوم آن در امتداد خیابان برق از زیر منازل به سوی شرق می‌رفت و کوچه میرزا محمد وزیر را در عمق یک و نیم متری قطع می‌کرد. این رشته همچنان ادامه پیدا می‌کرد تا در امتداد کوچه حمام قوام‌الدوله و در خیابان مولوی ظاهر می‌شد. «حسین شهیدی» در کتاب «سرگذشت تهران» درباره حجم عبور آب این قنات نوشته است: «این قنات در فصل بهار حدود 7سنگ و در پاییز حدود 5سنگ آب داشت.»