بنزین در دوراهی اصلاح یا شوک؟

سینا احدیان | روزنامه‌نگار

رشد شتابان مصرف بنزین، خودروهای فرسوده و پرمصرف بنزین، ضعف حمل‌ونقل عمومی و دشوارشدن واردات، مجموعه‌ای از عوامل را ایجاد و سیاستگذار را ناگزیر از بازنگری در شیوه توزیع یارانه بنزین کرده است. در شرایطی که مصرف روزانه بنزین به محدوده ۱۳۰میلیون لیتر رسیده، ادامه این روند می‌تواند کشور را به واردات سنگین بنزین وابسته کند.‌
سیدحمید حسینی، دبیر انجمن فرآورده‌های نفتی ایران در گفت‌وگو با تلویزیون همشهری تأکید کرد اصلاح سیاست بنزین دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

ناترازی بنزین از کجا آمد؟
حسینی با اشاره به ظرفیت پالایشی کشور می‌گوید: «ما حدود ۱۰پالایشگاه داریم که ظرفیت پالایشی آنها درمجموع حدود ۲میلیون و ۲۰۰هزار بشکه در روز است، اما رشد سالانه مصرف فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه بنزین و گازوئیل، باعث شده فاصله میان تولید و مصرف بیشتر شود.» او تأکید می‌کند که ادامه واردات بنزین در چنین شرایطی فقط یک مسئله تجاری نیست، بلکه مستقیما با بودجه دولت و ثبات اقتصادی کشور ارتباط دارد.

یارانه بنزین؛ تغییر الگو
حسینی یکی از مشکلات اصلی سیاست فعلی را نحوه توزیع یارانه می‌داند. به اعتقاد او، وقتی میلیون‌ها خانوار فاقد خودرو هستند و در مقابل بخشی از خانوارها چند خودرو در اختیار دارند، اختصاص یارانه براساس خودرو الزاما عادلانه نیست. او در این زمینه پیشنهاد می‌کند سهمیه بنزین به‌جای خودرو به افراد یا کد ملی اختصاص پیدا کند تا حتی خانوارهای فاقد خودرو نیز از سهم خود در منابع انرژی کشور برخوردار شوند.

واردات بنزین؛خارج از توان دولت
به اعتقاد سخنگوی اتحادیه فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی ایران، یکی از دلایل اصلی ضرورت اصلاح بنزین، هزینه بالای تأمین کسری بنزین است. او با اشاره به فشارهای بودجه‌ای دولت می‌گوید اگر واردات بنزین ادامه پیدا کند، منابع قابل توجهی باید صرف تأمین این فرآورده شود و در شرایطی که دولت با کسری منابع و هزینه‌های ناشی از جنگ مواجه است، ادامه این روند می‌تواند فشار مالی بیشتری ایجاد کند.

مدیریت انتظارات تورمی
یکی از نگرانی‌های جدی درباره هرگونه اصلاح سیاست بنزینی، آثار روانی آن بر جامعه است. حسینی معتقد است: دولت باید از ابتدا مراقب باشد که طرح اصلاح یارانه بنزین در افکار عمومی صرفا به‌عنوان «طرح گرانی بنزین» شناخته نشود. او می‌گوید: «اگر مردم تصور کنند قرار است فقط قیمت بنزین افزایش پیدا کند، طبیعی است واکنش منفی نشان دهند؛ اما اگر توضیح داده شود هدف، عادلانه‌سازی یارانه، کاهش مصرف و حمایت از حمل‌ونقل عمومی است، شرایط متفاوت خواهد بود.» 

راه‌حل فقط افزایش تولید نیست
حسینی معتقد است ایران نمی‌تواند صرفابا ساخت پالایشگاه جدید به‌دنبال حل بحران بنزین باشد. اگر رشد مصرف ادامه داشته باشد، هر میزان افزایش تولید درنهایت با افزایش تقاضا خنثی خواهد شد.‌او تأکید می‌کند که توسعه حمل‌ونقل عمومی، کاهش سفرهای غیرضروری، اصلاح خودروهای فرسوده، استفاده از CNG و حرکت به سمت خودروهای کم‌مصرف باید همزمان با اصلاح سیاست یارانه بنزین دنبال شود.

خودروهای فرسوده و بنزین‌خوار
به گفته حسینی بخش مهمی از مصرف سوخت، ناشی از کیفیت خودروها، خودروهای فرسوده، موتورسیکلت‌های فرسوده و ترافیک شهری است.‌ اسقاط خودروهای فرسوده باید در  اولویت باشد. توسعه خودروهای کم‌مصرف، برقی و گازسوز و استفاده بیشتر از ظرفیت CNG می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد.