گزارش
موجسواری رسانههای معاند روی اخبار دروغین
پشتپرده 2 خبر در تهران و مشهد
گروه حوادث
در روزهای گذشته، ۲خبر از سوی رسانههای معاند منتشر شد که یکی از قتل یک جوان بسیجی به نام سعید کاظمی حکایت داشت و دیگری ادعای وقوع درگیری در حرم مطهر امام رضا(ع) را مطرح میکرد؛ 2خبری که تلاش شد در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای پیدا کند اما بررسیهای انجام شده از سوی مراجع رسمی حقیقت ماجرا را برملا کرد.
به گزارش همشهری، نخستین ماجرا از انتشار ادعایی درباره کشته شدن فردی به نام سعید کاظمی آغاز شد. برخی حسابهای کاربری معاندان و رسانههای ضدانقلاب مدعی شدند که این فرد که یک جوان بسیجی و نیروی حافظ امنیت بوده، در پی برخورد عمدی یک خودرو به قتل رسیده است. انتشار این ادعا هرچند در ابتدا در فضای مجازی بازتاب پیدا کرد، اما خیلی زود مرکز رسانه قوهقضاییه اعلام کرد این ادعا صحت ندارد. در اطلاعیه مرکز رسانه قوهقضاییه آمده است: پس از طرح این ادعا موضوع در مراجع مختلف مورد پرسوجو قرار گرفت و مشخص شد این ادعا عاری از صحت است و گزارشی با عنوان مرگ فردی در پی برخورد عمدی ماشین با وی ثبت نشده است. در نتیجه آنچه در فضای مجازی ابتدا بهعنوان «جنایت» و «قتل» مطرح شده بود خیلی زود تکذیب و مشخص شد که دروغسازی رسانهای از سوی رسانههای معاند بوده است.
درگیری بود، اما نه در حرم
ماجرای دوم اما به یک درگیری در مشهد مربوط میشد درگیریای که رسانههای معاند مدعی شده بودند میان 2هیئت عزاداری و در صحن حرم رضوی(ع) رخ داده است. امیرالله شمقدری، دبیر شورای تأمین خراسان رضوی اما اعلام کرد که این درگیری در خیابان طبرسی رخ داده بود، نه در حرم. وی گفت: 22مرداد حوالی ساعت۲۲:۳۰ دخالت غیرمسئولانه برخی افراد در جریان فعالیت یک هیئت مذهبی در ابتدای خیابان طبرسی مشهد به درگیری منجر شد. در این حادثه ۲نفر مصدوم شدند و به بیمارستان انتقال یافتند؛ هر دو مصدوم نیز طبق این گزارش وضعیت مساعدی دارند. بهگفته او، پلیس در نخستین دقایق وارد عمل شد و درگیری پایان یافت.
در همین حال محسن هوشمند، رئیس مرکز ارتباطات و رسانه آستان قدس رضوی نیز گفت: تا آنجا که اطلاع دارم و با تأکید مجدد بر اینکه این موضوع در محدوده کاری آستان قدس رضوی نبوده، ظاهرا 2هیئت در مسیر حرکت خود به نقطهای رسیدهاند که به دلیل محدود شدن فضای عبور، بر سر نحوه ورود و تقدم در عبور با یکدیگر دچار اختلاف شدهاند. وی افزود: این اختلاف در ادامه به درگیری میان 2هیئت منجر شده و پس از مدتی با ورود پلیس و نیروهای انتظامی، موضوع مدیریت شده و درگیری خاتمه پیدا کرده و نباید با انتشار تصاویر نادرست یا تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی، این اتفاق به حرم مطهر رضوی منتسب شود.
در حقیقت رسانههای معاند تلاش کرده بودند با تصاویر جعلی و منتسب کردن این درگیری به حرم رضوی دامنه احساسی و اجتماعی خبر را بهمراتب افزایش دهند.
روایت جعلی
این حادثه یک نکته مهم در شیوه خبرسازی در شبکههای اجتماعی را نشان میدهد. برای تولید خبر جعلی همیشه لازم نیست خبر جعلی باشد. گاهی خبر واقعی است، اما تصویر کنار آن دروغ است. در فضای رسانهای امروز، سرعت انتشار گاهی از صحت خبر جلو میزند. یک حساب کاربری ادعایی را منتشر میکند؛ رسانه یا کانال دیگری آن را بازنشر میدهد؛ کاربران بدون بررسی منبع اولیه، آن را تکثیر میکنند و پس از چند ساعت، همان ادعا میتواند برای بخشی از افکار عمومی به «خبر» تبدیل شود. این در حالی است که تکذیب خبر معمولا با همان سرعت خبر اولیه منتشر نمیشود.
به همین دلیل، خبرهای مربوط به قتل، حمله، درگیری، تیراندازی و حوادث امنیتی بیش از بسیاری از اخبار دیگر مستعد موجسازی هستند؛ چراکه احساسات مخاطب را تحریک میکنند و امکان بازنشر بالایی دارند.
تکرار یک الگوی رسانهای
در ماههای اخیر نمونههایی از انتشار تصاویر یا روایتهایی درباره حوادث مختلف از سوی رسانههای معاند دیده شده که پس از بررسیهای دقیق مشخص شده کاملا با آنچه اتفاق افتاده متفاوت بوده است. از منظر رسانهای، دلیل جذابیت چنین اخباری روشن است. خبر قتل یک نیروی امنیتی میتواند احساس ناامنی و خبر درگیری در حرم میتواند حساسیت مذهبی ایجاد کند و کنار هم قرار گرفتن چنین روایتهایی میتواند تصویری از بیثباتی و بحران بسازد. در چنین شرایطی، بهترین واکنش مخاطب توقف چنددقیقهای پیش از بازنشر است: منبع اولیه کجاست؟ محل حادثه مشخص است؟ مقام مسئول چه گفته؟ تصویر مربوط به همین حادثه است؟ و آیا اصل ادعا تأیید شده است؟ در جنگ روایتها، گاهی یک جمله نادرست کافی است تا یک حادثه محدود به بحرانی بزرگ در ذهن مخاطب تبدیل شود.
در همینه زمینه :
