رابینسون کروزوی واقعی که بود؟

شاید با شنیدن نام ‌رابینسون کروزو‌ تصویر مردی در لباسی از پوست بز که با خدمتکارش «جمعه» در جزیره‌ای استوایی حکمرانی می‌کند، در ذهنتان نقش ببندد. اما رمان جدید فرانچسکا دتورس با عنوان «کست اوی» (Cast Away) ما را به ریشه‌های واقعی این اسطوره بازمی‌گرداند؛ جایی که خبری از تجهیزات رفاهی و سلطه بر بومیان نیست.
در سال ۱۷۱۹، دنیل دفو کتابی منتشر کرد که با عنوان طولانی‌اش، «زندگی و ماجراهای عجیب و شگفت‌انگیز رابینسون کروزو، دریانورد اهل یورک»، به‌سرعت به یکی از پرفروش‌ترین آثار تاریخ تبدیل شد. این اثر در بستر رقابت‌های استعماری بریتانیا و اسپانیا شکل گرفت. دفو شخصیت کروزو را با الهام از ملوان اسکاتلندی، الکساندر سلکرک خلق کرد، اما تخیل او تفاوت‌های فاحشی با واقعیت داشت.‌درحالی‌که رابینسونِ دفو ۲۸سال را در دریای کارائیب سپری کرد و به لطف بقایای کشتی، به انواع ابزار، مبلمان، غذا و حتی یک سگ دسترسی داشت، الکساندر سلکرک واقعی تنها ۴سال در جزیره‌ای در اقیانوس آرام، دور از هرگونه تمدن و تجهیزات برای بقا جنگید. برخلاف کروزو که با به بردگی گرفتن شخصیت «جمعه» بر طبیعت و انسان‌ها سلطه یافت، سلکرک واقعی با تنهایی مطلق و چالش‌های روانی دست‌وپنجه نرم می‌کرد.‌فرانچسکا د تورس در رمان «کست‌اوی» با تحقیقی وسواس‌گونه به سراغ زندگی سلکرک رفته است. رمان او برخلاف اثر دفو که مروج اخلاق امپریالیستی زمانه خود بود، به جنبه‌های انسانی و لرزان بقا می‌پردازد.‌د تورس با استفاده از نثری که یادآور زبان قرن هجدهم است، روایتی خلق کرده که هم به تحقیقات تاریخی وفادار است و هم از جادوی داستان‌گویی بهره می‌برد. او با صداقت تمام در یادداشت‌های پایانی کتاب، مرز میان حقایق تاریخی و حدس‌های روایی‌اش را مشخص کرده است.
منبع: 3، 2026theconversation، June