گزارش
5هزارسالمقاومت در آبراهتاریخی
تنگه هرمز در طول تاریخ همیشه دست ایرانیان ماند
راحله عبدالحسینی | روزنامهنگار
10 اردیبهشت روز ملی خلیجفارس است. امسال اما این تاریخ بیش از هر سال برایمان معنا دارد. خلیجفارس یا دریای پارس فقط نام آبراهی در آسیای غربی و منطقه خاورمیانه نیست، بلکه تاریخ نیاکان ماست که نخستین امپراتوری جهانی را در اطراف این آبراه نیلگون تشکیل داده بودند. محمد میردادی، دکتری تاریخ و پژوهشگر هرمزگان در مورد قدمت و اهمیت تاریخی خلیجفارس و تنگه هرمز میگوید.
خلیج همیشگی فارس
ایرانیان نخستین حکومت و قومی بودند که در خلیجفارس امپراتوری جهانی تشکیل دادند. هر چند قبل از ایرانیان، آشوریان در منطقه میانرودان حکومتی تشکیل دادند، اما نامی به منطقه خود ندادند و ماندگار نشدند. زمانی که آریاییها در این منطقه ساکن شدند، توانستند علاوه بر فلات ایران، فراتر از فلات ایران را زیر سلطه خود بگیرند. داریوش هخامنشی بعد از تسلط بر مصر، دستور داد بهجای کانال سوئز فعلی، کانالی بکنند که بین دریانوردان و دریاهای در محدوده حکومت او عبور و مرور را آسانتر کند و در کتیبه خود از دریای پارس نام برد. کرانه و پسکرانههای خلیجفارس مهد تمدن بشریت نامیده میشود.
اهمیت تنگه هرمز
هر قومی که تنگه هرمز و حکومت جزایر خلیجفارس را در اختیار داشت بر کل منطقه حاکم بود و عبور و مرور از آن را هم کنترل میکرد. در قرون گذشته بحث نفت و تجارت جهانی مطرح نبود. در طول زمان، هر کشتیای که از تنگه هرمز عبور میکرد ناچار به توقف در یکی از لنگرگاههای اصلی مثل بندر سیراف، بندرعباس یا بندر بوشهر بود.
کنترل تنگه هرمز همیشه در دست ایرانیان بود. تنگه هرمز برای قرنها شاهراه اصلی تجارت دریایی منطقه به شمار میرفته است. اکنون نیز سومین تنگه پرتردد جهان و یکی از بزرگترین مسیرهای انتقال انرژی در دنیاست.
درگیریها در تنگه هرمز
در طول سالها حکومتهای استعمارگر سعی در دست گرفتن کنترل تنگه هرمز داشتهاند. در قرنهای ۱۶ و ۱۷، تنگه هرمز به میدان رقابت قدرتهای استعماری اروپا تبدیل شد.
پرتغالیها در سال۱۵۰۷ جزیره هرمز را اشغال کردند و با ساخت دژهای نظامی کنترل این آبراه را در دست گرفتند.
این اشغال تا سال۱۶۲۲ ادامه داشت تا اینکه نیروهای صفوی ایران با همکاری کمپانی هند شرقی بریتانیا موفق به بازپسگیری جزیره شدند.
در جریان جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰-۱۹۸۸)، این تنگه شاهد تنشهای متعددی بود، اما در نهایت ایران همیشه تسلط خود را روی تنگه هرمز
حفظ کرده است.
نامها و ریشهها
هرمز نامی فارسی است. هرمز یا اورمز همان اهورامزداست. در فارسی مزدا را دانای هرمز، اورمزد و هرمزد میگویند. از نگاه ایرانیان باستان، هرمزد ایزد برتر، آفریننده خلقت و سرور عقل است. وقتی به نامها رجوع میکنیم و اصالت نام فارسی را میبینیم، قدمت تنگه هرمز هم مشخص میشود، همچون نام خلیجفارس که از دریای پارس گرفته شدهاست.
تاریخ نشان میدهد دست استعمار بعد از سده بیستم به منطقه خلیجفارس و تنگه هرمز دراز شده است. با این حال اختیار تنگه هرمز در هیچ زمانی از دست ایرانیان خارج نشده است. علت هم ریشه و قدمت و مقاومت ایرانیان در این منطقه است که از عهده هر جنگی برآمدهاند، زیرا نام هرمز همیشه با خرد و راستی پیوند داشته است.
تنگه هرمز برای قرنها شاهراه اصلی تجارت دریایی منطقه به شمار میرفته است. اکنون نیز سومین تنگه پرتردد جهان و یکی از بزرگترین مسیرهای انتقال انرژی در دنیاست.
