زنگ اول: جنگ‌های تحمیلی

محمد سرابی | روزنامه‌نگار 

موضوع «جنگ» در کتاب‌های درسی مدارس باید به‌روز‌رسانی شود. میهن ما در یک سال گذشته 2بار هدف هجوم دشمنان قرار گرفت و باید حوادث 2 جنگ تحمیلی اخیر به اتفاقات جنگ 8ساله افزوده شود. وزیر آموزش و پرورش در این‌باره گفته که اگرچه بسیاری از کتاب‌های امسال چاپ شده است اما تلاش خواهیم کرد یاد و نام شهدا و اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم در کتاب‌های درسی منعکس شود. بخش زیادی از کتاب‌هایی که باید مهرماه 1405روی نیمکت‌های مدرسه گذاشته شوند، همین الان به چاپ رسیده و قابل تغییر دادن نیست. پس از جنگ 12روزه یک کتاب با این موضوع به کتاب‌های درسی مدارس افزوده شد و در سال پیش رو نیز احتمالا همین روش در پیش‌گرفته شود.

جنگ هنوز ادامه دارد
درج اتفاقات جنگ تحمیلی سوم در کتاب‌های درسی با یک مشکل اصلی روبه‌روست. این جنگ هنوز به پایان نرسیده و در شرایط آتش‌بس موقت قرار داریم. روال ورود اتفاقات تاریخی به کتاب‌های درسی این است که هر واقعه باید از همه جهات بررسی کارشناسی شود اما تداوم شرایط جنگی در ایران امروز این کار را دشوار می‌کند. علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در این‌باره می‌گوید: «تحولات مرتبط با جنگ تحمیلی سوم همچنان متغیر است؛ به همین دلیل اتخاذ تصمیم قطعی برای گنجاندن آن در کتاب‌های مشخص و در یک بازه زمانی خاص در حال حاضر چندان کارشناسانه نخواهد بود. در تألیف کتاب‌های درسی گروه‌های متعددی از صاحب‌نظران، کارشناسان، معلمان و سایر ذی‌نفعان مشارکت دارند و به‌ویژه در موضوعات تاریخی باید ابعاد یک واقعه تا حد ممکن شفاف و مستند شود تا قابلیت درج در منابع رسمی آموزشی را پیدا کند.»
با وجود این به‌دلیل اهمیت حوادث جنگ تحمیلی سوم، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی از نیمه دوم اسفند، فرآیندهای کارشناسی و برنامه‌ریزی برای بررسی ابعاد مختلف جنگ را در بسته‌های تربیت و یادگیری آغاز کرده است.

روایت روز اول جنگ تحمیلی سوم 
مهم‌ترین اتفاق این جنگ شهادت مقام معظم رهبری بود. اتفاق مهم دیگری که ارتباط مستقیمی با فضای آموزشی دارد حمله مستقیم دشمن به مدرسه میناب بود. این دو واقعه در صدر اتفاقاتی قرار می‌گیرند که باید در کتاب‌های درسی درج شوند. وزیر آموزش و پرورش و دیگر مسئولانی که درباره تغییرات کتاب‌های درسی سخن‌ گفتند بر گنجاندن این وقایع تأکید کردند.
محمدرضا سلیمانی، کارشناس آموزش در این‌باره به همشهری می‌گوید:« تالیف کتاب درسی را باید به‌صورت یک کار زیربنایی دید، نه یک واکنش سریع. تنظیم کتاب با توجه به اهداف و چشم‌انداز‌های بزرگی تنظیم می‌شود و نباید عجله کرد، ضمن اینکه همچنان در شرایط جنگی هستیم و پایان این وضعیت واضح و شفاف نیست.» او تأکید می‌کند:«شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی به تنهایی یک موضوع گسترده و وسیع است که خود احتیاج به تحقیق و پژوهش بسیار دارد تا ابعاد مختلف شهادت ایشان را دربرگیرد.» سلیمانی می‌گوید:« براساس روال کاری هر سال، امسال هم احتمالا بیشتر کتاب‌ها چاپ شده‌اند اما اگر بخواهیم برای موضوع جنگ تحمیلی سوم جایی پیدا کنیم اولویت با کتاب‌های آموزش دفاعی، تفکر و سبک زندگی یا کتاب‌ دین و زندگی و مباحث مشابه است تا فصلی به این موضوع اختصاص یابد.»

پس از جنگ 12روزه
حمله دشمن از ۲۳‌خرداد تا ۳‌تیر۱۴۰۴ فرصت کافی برای تغییر کتاب‌های درسی باقی نگذاشت و آموزش و پرورش تصمیم گرفت به جای این کار، یک کتاب مستقل درباره این جنگ منتشر کند. این کتاب که از آن با نام بسته‌ تربیت و یادگیری «از ایرانمان دفاع می‌‌کنیم» یاد می‌شود، در 3‌شکل برای مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم تالیف شد و در آبان‌1404 به مدارس راه‌ پیدا کرد. هریک از این کتاب‌ها 8درس دارد و در صفحات اول آن جدولی قرار گرفته که ارتباط هر درس را با موضوعات و محتوای دیگر کتاب‌های درسی همان مقطع نشان می‌دهد. تدریس این کتاب برعهده معاونان پرورشی یا مربیان تربیتی با برنامه‌ریزی مدیر مدرسه است. هر یک از معلمان درس‌های مرتبط دیگر نیز به تناسب ارتباط موضوعی می‌توانند در تدریس این کتاب نقش داشته باشند.

شمایل کتاب‌
مقطع ابتدایی - 48صفحه - 25ساعت آموزش در پایه‌های 4- 5- 6
   این کتاب محتوایی داستانی دارد که زندگی کودکان در ایران و در جریان اتفاقات جنگ را با تأکید بر همبستگی و کمک‌های مردم به یکدیگر در شرایط سخت بیان می‌کند. برخی از درس‌ها نیز درباره جنگ تحمیلی ایران و عراق، اشغالگری رژیم صهیونیستی در فلسطین و همینطور فناوری موشکی است.

کتاب مقطع متوسطه اول - 64صفحه - 30ساعت آموزش در پایه‌های 7- 8- 9
این کتاب با شرح اهمیت تاریخی خاورمیانه و طمع قدرت‌های بزرگ برای تصرف آن شروع می‌شود و در ادامه تشکیل دولت جعلی صهیونیستی را شرح می‌دهد. در مقدمه این کتاب آمده است: « شما خودتان هم این واقعه تاریخی مهم را درک کردید و بخشی از آن بودید.» فصلی نیز به خط زمانی و وقایع 12روز جنگ اختصاص دارد.

کتاب مقطع متوسطه دوم - 64صفحه - 30ساعت آموزش در پایه‌های 10- 11- 12
این کتاب اشغالگری و جنایات اسرائیل را بیان می‌کند و در ادامه به شیوه‌های جنگی مانند استفاده از رسانه‌ها می‌پردازد. در یک فصل جنگ شناختی و جنگ ترکیبی شرح داده شده و حساسیت‌ها و شیوه فعالیت در فضای مجازی بیان می‌شود. در پایان نیز از دانش‌آموزان خواسته می‌شود که نتیجه نهایی جنگ را تحلیل کنند.