محمدحسنخان سردار که بود؟
زهرا بلندی؛ روزنامهنگار
چهارراه آبسردار در محدوده خیابان ژاله قدیم و مجاهدین اسلام امروزی تنها نام یک محدوده محلی نیست، بلکه یادگار قناتی تاریخی و فرماندهی شجاع در دوره فتحعلیشاه قاجار است؛ شخصیتی که نام وی و برادرش بهعنوان چهرههای برجسته نظامی بهصراحت در متن عهدنامه ترکمنچای ثبت شده است.
محمدحسنخان سردار ملقب به ساری اصلان، از فرماندهان و سرداران خوب ایران بود که همراه برادر بزرگش حسینخان سردار قاجار قزوینی بیش از 2 دهه در جنگهای ایران و روس با رشادت در برابر ارتش تزاری ایستاد. علیرضا زمانی، تهرانپژوه، با اشاره به پیشینه این نام میگوید: «در دورهای که هنوز مسجد سپهسالار، مجلس شورای ملی و بافت اداری امروزی شکل نگرفته بود، این محدوده پوشیده از باغها و اراضی وسیع کشاورزی متعلق به محمدحسنخان سردار بود. در اینجا یکی از قنوات مهم تهران قدیم قرار داشت و چون بانی آن هم محمدحسنخان سردار بود، به قنات آبسردار معروف شده بود.»
زمانی در بخش دیگری از صحبتهایش به نقش تاریخی محمدحسنخان سردار و برادرش حسینخان سردار در جنگهای ایران و روس اشاره میکند و میگوید: «این دو برادر اهل قزوین بودند و از آغاز جنگهای ایران و روس تا انعقاد عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، از فرماندهان سرسخت و تأثیرگذار سپاه ایران به شمار میرفتند. درحالیکه برخی نیروهای محلی در قفقاز با روسها سازش کردند، این دو فرمانده هرگز وارد مصالحه نشدند و بارها با شبیخونها و ضدحملات خود، ضربات سنگینی به ارتش روسیه وارد کردند؛ تا جایی که نام آنها در ماده ۱۲ عهدنامه ترکمنچای بهطور مشخص ذکر شد و دولت روسیه خواستار مصادره املاکشان شد. رشادتهای محمدحسنخان سردار در جنگ با عثمانیها چنان چشمگیر بود که طرف مقابل لقب «ساریاصلان» بهمعنای «شیر باابهت» را به او داد. محمدحسنخان سردار پس از پایان جنگها مدتی اسیر بود و سپس براساس مفاد معاهدات آزاد شد و مسئولیتهایی ازجمله حکمرانی یزد را برعهده گرفت.»