بازار سیاه شربت تریاک

محمد سرابی | روزنامه‌نگار 

خیابان ناصرخسرو، پاتوق دارو‌فروشانی است که در کنار دارو‌های کمیاب و نایاب، شیشه‌های شربت تریاک را چند برابر قیمت دولتی می‌فروشند؛ زیرا چند ماهی است که این شربت در مراکز دولتی پیدا نمی‌شود. از جایی که ساختمان عظیم مخابرات سایه انداخته است تا جایی که سردر باستانی دارالفنون قرار دارد، عده‌ای در گوشه و کنار پیاده‌رو ایستاده‌اند  و زیر لب زمزمه می‌کنند «دارو... دارو». در یکی از روزهای اسفند‌ماه کمی مانده به ظهر، سراغ دارو‌فروش‌های خیابان ناصرخسرو رفتیم تا از بازار یکی از دارو‌های اصلی ترک اعتیاد خبر بگیریم؛ شربت تریاک، اوپیوم یا تنتور تریاک؛ دارویی که در دوران قطع مصرف مواد‌مخدر، باید هر روز چند قاشق توسط فرد بیمار مصرف شود تا درد خماری باعث بازگشت معتاد به سمت مواد نشود.

سهمیه کلینیک
برخلاف بازار رسمی که چند ماهی است در آن خبری از شربت تریاک نیست این دارو در ناصرخسرو به وفور پیدا می‌شود اما با قیمت‌های سرسام آور! یک شیشه شربت تریاک 250سی‌سی پلمب شده با نشان فاران حدود 6میلیون تومان؛ این در حالی است که قیمت این دارو تا آذر‌ ماه در همین بازار سیاه ناصرخسرو یک میلیون و 800هزار تومان بود (قیمت دولتی 100هزار تومان بوده است). در ناصرخسرو که قدم می‌زنیم، فروشنده‌ها مشغول جذب مشتری‌اند. مرد میانسالی با ته ریش سفید در ابتدای خیابان ناصرخسرو مدعی است شربت را از کلینیک به قیمت 6میلیون تومان گرفته است و حالا 6میلیون و 500می‌فروشد. تضمین می‌دهد که شربت پلمب واقعی است و از واسطه نخریده؛ چون واسطه‌ها شیشه‌های خالی شربت را با آشغال پر می‌کنند. جلوتر می‌رویم؛ کمی جلوتر پسر جوانی با لهجه شمالی بازارگرمی می‌کند. حواسش به همه‌‌چیز هست؛ حتی گفت‌وگوی ما با فروشنده اول! «او چقدر قیمت داد؟» بعد 500هزار تومان کمتر از او قیمت می‌دهد. البته ادعایشان مشابه است:
« شیشه‌ شربت تریاک را از کلینیک خریده‌ایم.» درحالی همه فروشندگان این ادعا را دارند که قیمت شربت تریاک دولتی با سهمیه کلینیک‌ها قبلا حدود 100هزار تومان بود. درون خیابان ناصرخسرو و جایی که در مغازه‌های قدیمی دوربین عکاسی قرار دارد با داروفروش‌های دیگر صحبت می‌کنیم. یکی از آنها بیشتر دارو‌های کمیاب مربوط به بیماری‌های مزمن را خرید و فروش می‌کند اما می‌گوید که هرقدر شربت اوپیوم که بخواهیم همین الان دم دست دارد. پول به‌صورت کارت به کارت جابه‌جا می‌شود و شربت را همان موقع تحویل می‌دهند. قیمت او هم شیشه‌ای 5میلیون تومان است. می‌گوید که قیمت‌ در چند ‌ماه اخیر گران شده و اوایل سال 1404هر شیشه یک و نیم میلیون تومان بود. به‌گفته این دارو‌فروش، در شهرستان‌ها شربت اوپیوم ارزان‌تر از تهران است و با معرفی‌نامه‌های پزشکی شاید بتوان شربت دولتی هم از کلینیک‌ها پیدا کرد. منظور از «کلینیک» مراکز درمان اعتیاد به مواد‌مخدر هستند که با مجوز وزارت بهداشت بیماران (معتادان) را پذیرش می‌کنند، با دارو‌های مختلف مراحل سم‌زدایی را انجام می‌دهند و بعد از آن معتادان باید برای مدتی هر روز چند قاشق شربت تریاک بخورند تا به‌دلیل کمبود ماده افیونی دوباره سراغ دود کردن تریاک نروند. شربت اوپیوم برای ترک انواع دیگر مواد‌مخدر هم کاربرد دارد.

شربت صادراتی
امسال شربت تریاک دچار «ناترازی» شد. کمبود این شربت، ناگهانی اتفاق نیفتاد. از اول سال مسئولان حوزه مواد‌مخدر و بهداشت گفتند که حجم تریاک کشف شده از باند‌های مواد‌مخدر کم شده است و برای تولید شربت کافی نیست. این هشدار‌ها هر ماه بیشتر شد. با کاهش توزیع، ذخایر شربت تریاک کمتر شد و حالا درمانگران مواد‌مخدر می‌گویند که کاهش یا قطع توزیع شربت باعث می‌شود عده زیادی از معتادان از مسیر ترک خارج شوند. مخالفان می‌گویند که کلینیک‌ها از راه توزیع شربت درآمد داشتند و نگران آن هستند. به‌گفته علی غلامی، رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد کشور، شیشه‌های شربت تریاک با تعداد مشخص از طرف سازمان غذا و دارو به کلینیک‌ها تحویل داده شده و شیشه‌های خالی پس گرفته می‌شود. از آبان امسال هم شربت تریاک و دیگر دارو‌های مرتبط با درمان اعتیاد کمیاب شده و بعضی از مراکز هیچ شربتی دریافت نکرده‌اند. غلامی گفته است که روی بعضی از شربت‌های جدید عبارت «برای صادرات» دیده می‌شود. او عقیده دارد که بخش زیادی از شربت که باید برای درمان بیماران کلینیک‌ها مصرف شود به بازار سیاه، نشت می‌کند یا صادر می‌شود.