پیشنهادکتاب
از زردشت تا مانی زردشت و مانی بیرون از مهِ اسطوره
در تاریخ فرهنگی ایران، نامهای زردشت و مانی همچون 2قله سربرآوردهاند؛ یکی آغازگر سنتی که قرنها بر وجدان دینی و اخلاقی ایرانیان سایه انداخت و دیگری بنیانگذار آیینی که مرزهای جغرافیایی را درنوردید و از مدیترانه تا چین پیرو یافت. بااینحال آنچه از این 2چهره میدانیم اغلب آمیختهای از روایتهای اسطورهای، داوریهای دینی و تفسیرهای متأخر است.
کتاب «از زردشت تا مانی» نوشته گراردو نیولی، ایرانشناس برجسته ایتالیایی تلاشی است برای عبور از همین مهِ ابهام؛ کوششی پژوهشگرانه که میخواهد این شخصیتها را تا حد امکان در بستر تاریخیشان بازنشاند و تصویری مستندتر از آنها ارائه دهد. ترجمه آرزو رسولی (طالقانی) و انتشار آن از سوی نشر ماهی، امکان دسترسی فارسیزبانان به یکی از منابع مهم مطالعات ایران باستان را فراهم کرده است؛ کتابی که با استقبال مخاطبان فارسیزبان مواجه بوده و به چاپ پنجم هم رسیده است. نیولی در این کتاب با دقتی مثالزدنی سراغ منابع گوناگون میرود: از متون یونانی و رومی گرفته تا نوشتههای پهلوی، سریانی و اسلامی. او نشان میدهد که چگونه هر دوره، زردشت و مانی را به شیوه خود بازسازی کرده و براساس نیازهای فکری و ایدئولوژیک زمانهاش از آنان چهره ساخته است. بهاینترتیب خواننده نهفقط با زندگی و آموزههای ایندو بلکه با تاریخ شکلگیری روایتها درباره آنان نیز آشنا میشود. همین نگاه انتقادی است که کتاب را از یک شرح ساده تاریخی فراتر میبرد و به پژوهشی درباره چگونگی تولید حافظه فرهنگی بدل میکند. در بخش مربوط به زردشت، بحثهای پرچالش درباره زمان زندگی او، خاستگاه اجتماعیاش و معنای دقیق پیامش با زبانی روشن و استدلالی منظم مرور میشود. نیولی میکوشد از دل نظریههای متعارض، تصویری بسازد که هم به دادههای زبانشناختی و تاریخی وفادار باشد و هم از اغراقهای اسطورهای فاصله بگیرد. در روایت او زردشت شخصیتی است که در متن تحولات واقعی جامعه ایرانی پدیدار میشود، نه صرفا در افق افسانهها. مانی نیز در این کتاب چهرهای پیچیده و جهانی پیدا میکند؛ اندیشمندی که با بهرهگیری از سنتهای گوناگون، دینی با داعیه جهانشمولی پدید آورد و شبکهای گسترده از پیروان را سامان داد. نیولی مسیر گسترش این آیین و نیز مقاومتهایی را که سرانجام به سرکوب و مرگ تراژیک بنیانگذارش انجامید، با روایتی دقیق و جذاب پی میگیرد. ترجمه روان و سنجیده آرزو رسولی سبب شده متن با وجود بنیان دانشگاهیاش، خوشخوان و برای مخاطب معمولی نیز قابل دنبالکردن باشد.
«از زردشت تا مانی» از آن دست کتابهایی است که نهتنها دانستههای ما را بیشتر میکند، بلکه شیوه نگاهمان به گذشته را تغییر میدهد و یادآور میشود که تاریخ بیش از آنکه مجموعهای از افسانهها باشد، میدان گفتوگوی مداوم میان سند، تفسیر و حافظه است. نشر ماهی چاپ پنجم کتاب از زردشتتا مانی را در 144صفحه به بهای 200هزار تومان منتشر کرده است.
در همینه زمینه :
