شورای دفاع: ‌ایران محدود به واکنش‌ پس از اقدام نیست

علیرضا احمدی، سحر خانمحمدی، محمدمهدی اسکندری | روزنامه‌نگار 

بیانیه روز سه‌شنبه دبیرخانه شورای دفاع را باید هشدار قاطع تهران به تهدیدهای فزاینده روزهای اخیر محور واشنگتن – تل‌آویو به‌حساب آورد؛ بیانیه‌ای که بر حق ایران در «دفاع مشروع» تأکید و تصریح کرد که جمهوری‌اسلامی «نشانه‌های عینی تهدید» را بخشی از معادله امنیتی تلقی می‌کند. مهم‌ترین بخش‌های این بیانیه به شرح ذیل است:
ماهیت رفتار دشمن
دشمنان دیرینه ایران سابقه آشکار در کشتار زنان و کودکان ایرانی دارند.
این دشمنان بارها مسئولیت اقدامات خود را به‌صراحت پذیرفته‌اند.
تشدید ادبیات تهدید و اظهارات مداخله‌جویانه بخشی از راهبرد آنان است.
این رفتارها در تعارض آشکار با اصول پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل قرار دارد.

هدف‌گذاری راهبردی دشمن
رویکرد دشمن معطوف به تجزیه ایران و ضربه به کیان کشور است.
تهدیدها صرفا موضع‌گیری سیاسی نیست، بلکه بخشی از الگوی فشار و ارعاب است.
این مسیر نمی‌تواند خارج از معادلات میدانی یا بدون هزینه تلقی شود.
موضع جمهوری اسلامی ایران
ایران با تکیه بر انسجام ملی و توان بازدارندگی همه‌جانبه ایستاده است.
آمادگی کامل دفاعی، مؤلفه ثابت راهبرد امنیتی کشور است.
امنیت، استقلال و تمامیت ارضی ایران خط قرمزی غیرقابل عبور است.

نوع و سطح پاسخ ایران
هرگونه تعرض به منافع ملی با واکنشی متناسب و هدفمند مواجه می‌شود.
مداخله در امور داخلی ایران بدون پاسخ نخواهد ماند.
اقدام علیه ثبات کشور واکنشی تعیین‌کننده به‌دنبال دارد.

منطق دفاع مشروع
ایران خود را محدود به واکنش پس از اقدام نمی‌داند.
 نشانه‌های عینی تهدید بخشی از معادله امنیتی کشور محسوب می‌شود.
تشدید ادبیات تهدید می‌تواند مصداق رفتار خصمانه تلقی شود.

پیامدهای استمرار تهدید
تداوم این مسیر، پاسخ قاطع و متناسب را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.
مسئولیت کامل پیامدها بر عهده طراحان و عاملان این روند است.

مبنای قرآنی واکنش
«پس هر کس بر شما تعدی کرد همانگونه که بر شما تعدی کرده بر او تعدی کنید.» (سوره بقره - آیه 194) 
همشهری در گفت‌وگو با کارشناسان و نمایندگان مجلس به بررسی ابعاد مختلف این بیانیه پرداخته است که در ادامه می‌خوانید.

راهبرد دفاع پیش‌دستانه
منصور براتی کارشناس مسائل منطقه

مفهوم دفاع پیش‌دستانه
  دفاع پیش‌دستانه در شرایط امنیتی شکننده مطرح می‌شود.
  این شرایط معمولا پس از یک حادثه بزرگ امنیتی یا جنگ شکل می‌گیرد.
  در چنین وضعیتی، احتمال بازگشت بحران قابل انکار نیست.
  امکان آغاز دوباره درگیری یا اقدام دشمن وجود دارد.

ضرورت بازتنظیم دکترین دفاعی
  در شرایط شکننده، دکترین امنیتی و دفاعی باید بازتنظیم شود.
  پیچیدگی‌های امنیتی، مبنای این بازتنظیم قرار می‌گیرد.
  بسیاری از کشورهای جهان در چنین شرایطی همین مسیر را طی می‌کنند.

منطق عملی دفاع پیش‌دستانه
  دفاع پیش‌دستانه یعنی واکنش قبل از وقوع حمله قطعی.
  مشاهده نشانه‌های حمله، بی‌ثباتی یا مداخله خارجی کفایت می‌کند.
  این نشانه‌ها به‌عنوان اقدام دولت متخاصم تلقی می‌شود.
  واکنش می‌تواند هم‌سطح یا حتی فراتر از اقدام طرف مقابل باشد.

پیوند شرایط داخلی با تهدید خارجی
  وجود نارضایتی‌های اقتصادی زمینه سوءاستفاده را افزایش می‌دهد.
  ناآرامی‌های داخلی می‌تواند به ابزاری برای دشمن تبدیل شود.
  احتمال بهره‌برداری خارجی از شرایط اعتراضی بالاست.

تمرکز بیانیه بر بعد خارجی
  بیانیه شورای دفاع، ناظر به بعد خارجی تحولات است.
  سوءاستفاده از اعتراضات، بخشی از اقدام دولت متخاصم تلقی می‌شود.
  این اقدامات در چارچوب واکنش جدی امنیتی تعریف می‌‌شود.

دفاع از مبدأ تهدید
  در بیانیه، دفاع از مبدا تهدید به‌صورت مستتر دیده می‌شود.
  احساس تهدید در داخل مرزها می‌تواند مبنای اقدام قرار گیرد.
  ورود پرنده مهاجم، موشک یا عناصر ضدامنیتی مصداق این وضعیت است.

رویه رایج بین‌المللی
  بسیاری از کشورها سیاست دفاع از مبدا تهدید را اجرا می‌کنند.
  رژیم اسرائیل بارها به‌صراحت این سیاست را اعلام کرده است.
  منطق آنان، نابودی تهدید پیش از رسیدن به مرزهاست.

جمع‌بندی بیانیه
  سیاست دفاع پیش‌دستانه در بیانیه شورای دفاع مورد توجه است.
  این رویکرد متناسب با شرایط شکننده امنیتی تبیین شده است.
  دفاع از مبدا تهدید، هرچند غیرمستقیم.


دست باز ایران برای تأمین منافع ملی
عباس مقتدایی
نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست‌ خارجی مجلس

ماهیت جمهوری اسلامی ایران
  ایران کشوری مقتدر، با اراده و با انگیزه در دفاع از منافع ملی است.
  حراست از تمامیت ارضی و قلمروی سرزمینی اصل غیرقابل خدشه محسوب می‌شود.
  پایبندی به این اصل، همه‌جانبه و مستمر است.

منطق حاکم بر تصمیم‌گیری
  ایران احساسی و هیجانی عمل نمی‌کند.
  منطق، اقدام مؤثر، متناسب و بازدارنده مبنای رفتار کشور است.
  بیانیه شورای دفاع ناظر به تبیین همین رویکرد است.

پاسخ به ادبیات تهدید
  طرح گزاره‌های تهدیدآمیز بدون واکنش، تصور نادرستی است.
  ایران تمام گزاره‌های تهدیدآمیز را به‌دقت رصد می‌کند.
  ورود دشمن به عرصه تهدید با پاسخ متناسب و بازدارنده مواجه می‌شود.

تقدم تشخیص ایران در زمان پاسخ
  پاسخ ایران الزاما پس از اجرای تهدید نخواهد بود.
  احساس ورود دشمن به عرصه عملی تهدید کفایت می‌کند.
  زمان و نوع اقدام براساس تشخیص ایران تعیین می‌شود.

کارکرد بازدارنده بیانیه
  بیانیه برای جلوگیری از خطای محاسباتی دشمن صادر شده است.
  هدف، مهار رفتارهای متوهمانه دشمنان ایران است.
  متن بیانیه در این زمینه کاملا گویاست.

اختیار کامل در اقدام
  ایران در هر زمان و مکان که اراده کند اقدام خواهد کرد.
  میزان اقدام نیز تابع تشخیص منافع ملی است.
  گزاره‌های بیانیه مبتنی بر توانمندی واقعی کشور است.

هشدار راهبردی به دشمن
  دشمن پیش‌تر اراده ایران را آزموده است.
  تکرار خطای محاسباتی می‌تواند به «مصیبت عظمی» منجر شود.
  آمریکا تاکنون از تجربه این مصیبت در خلیج‌فارس مصون مانده است.

پیامد خطای مجدد
  تداوم اشتباه می‌تواند دشمن را به «عبرت تاریخ» تبدیل کند.
  این هشدار شامل آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
  ایران در این مسیر اراده خود را آشکارا نشان داده است.

پیوستگی گفتمانی بیانیه
  این بیانیه امتداد یک گفتمان ثابت و عملیاتی است.
  این گفتمان پیش و پس از جنگ ۱۲روزه اجرا شده است.
  اکنون با صراحت، اقتدار و استحکام بیشتری بیان می‌شود.

500کشته از آمریکا می‌گیریم
فؤاد ایزدی
استاد مطالعات جهان

سطح و ماهیت تهدیدهای آمریکا
  تهدیدهای اخیر آمریکا از نظر حجم، صراحت و تداوم کم‌سابقه است.
  این وضعیت در تاریخ روابط ایران و آمریکا نمونه‌های اندکی دارد.
  سخنان علنی رئیس‌جمهور آمریکا درباره اقدام نظامی معنادار است.
  واکنش قاطع نهادهای رسمی ایران نشان‌دهنده ورود بحران به مرحله‌ای حساس است.

نشانه‌های ورود به مرحله تعیین‌کننده
  مواضع شورای‌عالی دفاع و وزارت دفاع هشدارآمیز و صریح بوده است.
  این تقابل لفظی بیانگر عبور بحران از سطح عادی است.
  شرایط کنونی واجد مختصات یک نقطه تصمیم‌ساز است.

مفهوم اقدام پیش‌دستانه در بیانیه شورای‌عالی دفاع
  در بیانیه شورای‌عالی دفاع بر امکان اقدام پیش‌دستانه تأکید شده است.
  هرگونه تهدید جدی می‌تواند با چنین اقدامی مواجه شود.
  ‌ بازدارندگی واقعی صرفا با بیانیه شکل نمی‌گیرد.

معیار واقعی بازدارندگی
  عامل تعیین‌کننده، برآورد نهادهای اطلاعاتی آمریکا از هزینه جنگ است.
  معادله بازدارندگی در ذهن تصمیم‌سازان آمریکایی شکل می‌گیرد.
  هزینه واقعی جنگ، محور تصمیم‌گیری واشنگتن است.

پروژه راهبردی آمریکا
  هدف دولت ترامپ «لیبی‌سازی ایران» است.
  این پروژه شامل سرنگونی حکومت، تجزیه کشور و فروپاشی ساختار سیاسی است.
  حمایت ترامپ از اغتشاشات داخلی نشانه تداوم این پروژه است.
  این پروژه نه متوقف شده و نه به بایگانی رفته است.

جست‌وجوی فرصت توسط آمریکا
  آمریکا همچنان در پی بهانه و فرصت برای اعمال فشار است.
  این فرصت گاهی در رسانه، گاهی در تحولات داخلی و گاهی امنیتی تعریف می‌شود.

شرط انصراف آمریکا از گزینه نظامی
  تنها عامل بازدارنده، برآورد تلفات سنگین نظامی آمریکاست.
  حداقل ۵۰۰ کشته نظامی، عدد تعیین‌کننده در این محاسبه است.
  در این صورت، ترامپ ناچار به اخذ مجوز کنگره خواهد بود.
  در شرایط فعلی، چنین مجوزی صادر نخواهد شد.
پیامد خطای محاسباتی
  اگر این هزینه در محاسبات لحاظ نشود، حمله ممکن است اجرایی شود.
  تصمیم به حمله تابع زمان و شرایط مناسب از نگاه آمریکا خواهد بود.

سلب ابتکار عمل از دشمن
قاعده جدید امنیتی ایران
علی‌اصغر نخعی‌راد 
نماینده مردم مشهد در مجلس

جایگاه بیانیه شورای دفاع
  بیانیه اخیر فراتر از یک موضع‌گیری هشدارآمیز است.
  این متن معادله تهدید ـ پاسخ را بازتعریف می‌کند.
  رویکرد جدید، صرفا واکنشی 
نیست.
عبور از منطق واکنش پس از اقدام
  ایران خود را محدود به واکنش پس از اقدام نمی‌داند.
  این موضع نشانه ورود به چارچوبی فعال‌تر در دفاع مشروع است.
  ابتکار عمل امنیتی در دست ایران قرار می‌گیرد.

تعریف جدید از تهدید
  نشانه‌های عینی تهدید پیش از اقدام عملی ملاک محاسبه است.
  تهدید لفظی و مداخله غیرمستقیم نیز قابل اغماض نیست.
  تشدید ادبیات تهدید بدون هزینه نیست.

پیام به بازیگران متخاصم
  نمایش قدرت و فشار غیرمستقیم بی‌پاسخ نمی‌ماند.
  محاسبات امنیتی ایران صرفا به اقدام عملی محدود نیست.
  طرف مقابل نباید دچار خطای محاسباتی شود.

درس تجربه‌های پیشین
  انتظار برای اقدام دشمن بازدارنده نبوده است.
  تأخیر در پاسخ می‌تواند هزینه‌ها را افزایش دهد.
  پیش‌دستی ابزار کاهش هزینه‌های امنیتی است.

استقلال در تصمیم‌گیری امنیتی
  امنیت ملی ایران در حالت تعلیق قرار نمی‌گیرد.
  تصمیم‌گیری به اراده و زمانبندی دشمن وابسته نیست.
  ابتکار عمل در اختیار ایران باقی می‌ماند.

ضرورت تصمیم راهبردی ایران
  ایران باید تصمیم راهبردی خود را شفاف کند.
  بازدارندگی واقعی باید مستقیما متوجه آمریکا باشد.
  تمرکز بر رژیم صهیونیستی
کافی  نیست.

سطح تصمیم‌گیری و اجرای بازدارندگی
  این تصمیم در سطح عالی داخلی اتخاذ می‌شود.
  تحقق آن نیازمند شعار و بیانیه نیست.
  شبکه‌های اطلاعاتی دشمن تغییر معادله را تشخیص خواهند داد.

نشانه تغییر ادبیات بازدارندگی
  بیانیه وزارت دفاع نشانه این تغییر است.
  در این بیانیه به تلاش آمریکا برای تجزیه ایران تصریح شده است.
  پاسخ ایران قاطع، متناسب و فراتر از واکنش پس از اقدام تعریف
شده است.

عملیات روانی آمریکا
  مواضع تبلیغاتی‌آمریکا پدیده‌ای‌تکراری است.
  اظهارات وزارت خارجه آمریکا در این چارچوب قرار دارد.
  این رفتارها بخشی از عملیات روانی مستمر است.

تهدید در قبال امنیت ملی را تحمل نمی‌کنیم
علی‌اکبر علیزاده برمی
نماینده مجلس شورای اسلامی 

راهبرد دشمن خارجی
  دشمن خارجی با رصد دقیق شرایط ایران به‌دنبال شعله‌ور کردن اختلافات داخلی است.
  هدف دشمن، بهره‌برداری از بحران‌هایی است که خود در شکل‌گیری بخشی از آن نقش دارد.
  فشار بر مردم برای لبریز کردن صبر اجتماعی، بخشی از سناریوی مداخله است.
  دشمن در انتظار نقطه‌ای است که دخالت خود را نهایی و علنی کند.

ماهیت اعتراضات و خطر انحراف
  در اعتراضات اخیر، برخی آگاهانه و برخی ناآگاهانه به سمت اغتشاش خیابانی رفتند.
  اعتراض به گرانی‌ها واقعیتی انکارناپذیر است.
  همزمان، دشمنان ایران به‌ویژه آمریکا و رژیم صهیونیستی در پی ضربه به اصل نظام هستند.
  تفکیک دقیق صف اعتراض از اغتشاش یک ضرورت حیاتی است.

موضع ایران در قبال امنیت ملی
  ایران در موضوع امنیت ملی، استقلال و تمامیت ارضی هیچ‌گونه اغماضی ندارد.
  نیروهای مسلح، نیروهای مردمی و جامعه ایرانی در برابر دشمن خارجی همدل و متحدند.
  در جنگ ۱۲روزه، ایران ضربه سنگینی به دشمن وارد کرد.
  همین تجربه، توان و جرأت حمله مجدد را از دشمن گرفته است.

تهدیدها و واکنش متقابل
  تهدیدهای اخیر دشمن دارای سقف و محدودیت است.
  درصورت لزوم، ایران واکنش متناسب و قاطع نشان خواهد داد.
  اقدام پیش‌دستانه ایران وابسته به تحلیل‌های امنیتی و اطلاعاتی است.
  در بدترین سناریوها، احتمال آغاز اقدام از سوی ایران منتفی نیست.

3 راهبرد دشمن علیه ایران
امیر حیات‌مقدم
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس

ارزیابی تهدید رژیم صهیونیستی
  درصورت تشخیص صددرصدی خطر، اقدام پیش‌دستانه ایران محتمل است.
  تصمیم‌گیری در این سطح نیازمند قرائن روشن و قطعی تهدید است.
  اسرائیل در افکار عمومی بیش از اندازه به‌عنوان تهدید برجسته می‌شود.

نقش آمریکا در معادله
  آمریکا در حال حاضر درگیر مسائل و اولویت‌های داخلی و خارجی خود است.
  اسرائیل بدون هماهنگی و اجازه آمریکا اقدامی علیه ایران انجام نمی‌دهد.
  حمله مستقل اسرائیل به ایران بعید به‌نظر می‌رسد.

احتمال حمله در آینده نزدیک
  بعید است اسرائیل در روزهای آینده حمله‌ای به ایران تحمیل کند.
  هرگونه اقدام، نیازمند حمایت و همراهی ایالات متحده است.
  تصمیم‌گیری شتاب‌زده در این زمینه منطقی نیست.

3 راهبرد اصلی دشمن
  تمرکز اصلی دشمن بر نهایی‌سازی آشوب‌ها و اغتشاشات است.
  دشمن 3 راهبرد اصلی را به‌صورت همزمان دنبال می‌کند.

راهبرد نخست: فشار اقتصادی
  فشار اقتصادی نخستین ابزار دشمن علیه ایران است.
  دشمن تا حدی در این حوزه به اهداف خود نزدیک شده است.
  دولت در حال بررسی اصلاحاتی برای کاهش این فشارهاست.

راهبرد دوم: آشوب و ترور
  آشوب و ترور دومین راهبرد دشمن محسوب می‌شود.
  هدف اصلی ترور، مقامات کشور هستند.
  احتمال آسیب‌دیدن بخشی از مردم نیز 
وجود دارد.

راهبرد سوم: اقدام نظامی
  اقدام نظامی آخرین مرحله راهبرد دشمن است.
  نیروهای ایرانی برای این سناریو آمادگی کامل دارند.

ناتوانی دشمن در اجماع‌سازی
  دشمن نمی‌تواند با وقایعی مانند حادثه ایلام اجماع بین‌المللی ایجاد کند.
  مردم این مناطق مذهبی و انقلابی هستند.
  این وقایع با سناریوی مورد نظر دشمن 
همخوانی ندارد.