یادداشت
حضور حیات وحش در بومسازگان شهری تهران خوب یا بد؟
احمد دباغیان؛ کارشناس حیاتوحش
تهران،کلانشهری بزرگ و پرجمعیت در دامنههای جنوبی رشتهکوه البرز است. این شهر حدود 200سال است که پایتخت ایران شده و نمونهای برجسته از پیوند میان محیط طبیعی و توسعه شهری است. از سوی دیگر، همسایگی مستقیم با پارکهای ملی نظیر خجیر و سرخهحصار که روزگاری شکارگاههای سلطنتی بودند یا چسبیدگی تهران به کوهستان، این شهر را به محلی تبدیل کرده است که حیات وحش، با وجود فشار توسعه و افزایش جمعیت همچنان در آن حضور فعال دارد.همیشه حضور گونههای مختلف حیات وحش، صرفا یک چالش مدیریتی نیست، بلکه میتواند مزایای زیستی و اجتماعی قابل توجهی به همراه داشته باشد که کنترل آفات و تنظیم جمعیت جوندگان موذی از آن دستهاند اما از سوی دیگر با نگاه کردن به این مقوله از نگاه زیستشناسی میتوان ارزشهای اجتماعی و آموزشی برای آموزش مستقیم شهروندان بهویژه کودکان، درباره بومشناسی و اهمیت تنوعزیستی و ارتباط با طبیعت و بهبود کیفیت روانی زندگی شهری را تقویت کرد.
اینکه حضور حیاتوحش در زندگی شهری از نگاه اکولوژیک نیاز است موضوعی غیرقابل تردید است، اما تعارض بین زندگی انسان و حیوان در محیطهای شهری قطعا اجتنابناپذیر است و نیاز به مدیریت دقیق دارد؛ تا جایی که حضور بیش از حد و کنترل نشده میتواند ایمنی عمومی و همینطور خطرات انتقال بیماریهای مشترک مانند هاری را افزایش دهد.
یکی از بزرگترین چالشها، نوع رفتار شهروندان با حیات وحش است. قطعا غذادهی بهگونهها بهویژه حیاتوحش چه بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم یک انتقاد جدی است؛ چون باعث وابستگی حیات وحش به منابع غذایی انسانی، از بین رفتن ترس طبیعی و افزایش تعارضات میشود.
بهترین و سادهترین نوع همزیستی موفق در بومسازگان در شهری به نام تهران، نیازمند یک استراتژی چندوجهی و مشارکت فعال شهروندان است. حیاتوحش میتوانند در این شهر زندگی کنند اما نیاز به کاهش تولید پسماند، عدمغذادهی به آنها و نوع برخورد با گونهها در مواجهه حضوری است. علاوه بر این نقش دستگاههای تأثیرگذار در مدیریت شهری در حفاظت از گونهها را نباید کم تأثیر دانست؛ زیرا نظارت دقیق بر جمعآوری پسماندها، مدیریت فضای سبز شهری و ساخت کریدورهای سبز برای جابهجایی گونهها بین پارکها و... میتواند میزان تعارضات را در این موضوع به میزان بسیار زیادی کاهش دهد.
