یادداشت
طرحی نو برای نوسازی محله‌ها
امین رحیمی|خبرنگار:
طی 2 دهه اخیر تلاش شهرداری تهران برای نوسازی پایتخت با مزایا و معایب پرشمار همراه بوده است. بخشی از محله‌های تهران، نوسازی شدند و بخشی دیگر از قافله جا ماندند و تبدیل شدند به بافت فرسوده. طی این سال‌ها شیوه مرسوم برای نوسازی محله‌های تهران، همکاری میان مالک و سازنده بود و هنوز هم هست. مالک و سازنده با یکدیگر مشارکت می‌کنند و خانه‌ای خراب می‌شود تا آپارتمانی نوساز قد علم کند. شیوه‌ای که تجربه نشان داد چندان موفق نبوده و کم دردسر نداشته است.
مهم‌ترین مشکل این است که سازنده‌ها به هر شیوه ممکن کیفیت را فدای سود می‌کنند و فقط جایی که الزام قانونی در میان باشد حاضرند پول بیشتری هزینه کنند. الزامات قانونی هم فقط همان است که شهرداری بر اساس قوانین مصوب شورای عالی شهرسازی و همچنین بخش‌نامه‌های مرتبط با استحکام سازه و بهینه‌سازی مصرف انرژی بر اجرای آنها نظارت می‌کند. در چنین وضعیتی سازنده‌ها مدام از کیفیت می‌کاهند تا بر سود بیفزایند و حاصل کار می‌شود واحدهای نوساز با تجهیزات و امکانات بی‌کیفیت. با چنین شیوه‌ای مشکلی ایجاد می‌شود که‌گاه درباره‌اش به طعنه می‌گویند خانه‌های نوساز تهران فرسوده‌اند! در واقع بسیاری از سازندگان بنا، دانش فنی و تجربه کافی برای ساخت‌وساز ندارند و فقط سعی می‌کنند هر جا لازم باشد تأیید مهندس ناظر بنا را بگیرند و خلاص.
تدوین طرحی نو برای نوسازی بافت فرسوده پایتخت اولویتی است که پنجمین شورای‌شهر تهران بر آن تأکید دارد. «مجید فراهانی» عضو شورای‌شهر تهران در این‌باره می‌گوید: «تهران بیش از 3 هزار و270هکتار بافت فرسوده دارد و این وضعیت به مثابه آتشی زیر خاکستر و بحرانی خاموش است که مانند بمب ساعتی شهر را در معرض خطر و آسیب جدی قرار داده است. بافت فرسوده تهدید همیشگی برای توسعه پایدار پایتخت محسوب می‌شود و به همین دلیل نوسازی محله‌ها یکی از محوری‌ترین دغدغه‌های کارشناسان و مدیران شهری است. بر این اساس باید برای نوسازی بافت فرسوده رویکردها و برنامه‌های کارآمدتری اجرا شود.»
ناگفته پیداست نوسازی بافت فرسوده در واقع بخشی از روند کلی نوسازی در کلانشهر است و تافته جدا بافته نیست. اگرچه می‌توان برای نوسازی املاک در بافت فرسوده تسهیلات بیشتری قائل شد اما اگر طرحی کارآمد برای پیشبرد روند نوسازی پایتخت اجرا شود فرسوه‌ها نیز در کنار سایر املاک و بناهای شهری به مرور نو می‌شوند. یک پیشنهاد در این حوزه، تخصصی شدن ساخت‌وساز در تهران است. ساختمان، کالایی سرمایه‌ای است که مرغوبیت آن به عمر مفید و قیمتش می‌افزاید. شاهد این مدعا اینکه بنا به گفته مشاوران املاک در هر محله و محدوده شهری سازندگان خوشنامی هستند که واحدهای آپارتمانی را فقط به دلیل اعتمادی که خریدار به کارشان دارد مترمربعی 500 هزار تا یک میلیون تومان گران‌تر می‌فروشند. دیگر اینکه آن دسته از واحدهای آپارتمانی که توسط سازمان‌ها و نهادهای مختلف ساخته شده‌اند در بازار مسکن، خوشنام‌ترند و مشتریان چون می‌دانند نظارت فنی و قانونی بیشتری اعمال شده با طیب خاطر پای معامله می‌روند. تجربه نشان می‌دهد با تخصصی شدن کار ساخت‌وساز می‌توان از بروز این مشکلات جلوگیری کرد.
شیوه درست این است که مانند سایر کلانشهرهای توسعه‌یافته جهان، ساخت بناها توسط شرکت‌های ساختمان‌سازی معتبر و قانونی انجام شود؛ شرکت‌هایی که در فضای کسب و کار خصوصی فعالیت می‌کنند، ملزم به رعایت قوانین و الزامات فنی هستند و با هم رقابت دارند و برای ارتقای کیفیت کارشان و جذب مشتری تلاش می‌کنند. این شرکت‌ها می‌توانند کیفیت محصولشان را که همان آپارتمان‌های نوساز هستند از نظر استحکام، ایمنی و مرغوبیت تجهیزات و تأسیسات برای مدتی طولانی ضمانت کنند. در واقع این شرکت‌های تخصصی جایگزین بساز بفروش‌هایی می‌شوند که واحدهای نوساز را می‌فروشند و دیگر مسئولیتی در برابر کیفیت کارشان ندارند و از نظر قانونی هم الزامی ندارند که پاسخگو باشند. تخصصی شدن ساخت‌وساز می‌تواند یک مزیت عمده دیگر هم به دنبال داشته باشد. در اوضاعی که بازار مسکن با رکود تورمی همراه است جلب اعتماد مشتریان از طریق افزایش کیفیت بناها می‌تواند به رونقی تازه در این بخش منجر شود. رونقی که عرضه بیشتر و پاسخ به تقاضای نیازمندان واقعی مسکن را موجب شود.
