درباره فلسفه استفاده از کلاه در فرهنگ ایرانیها روایتهای مختلفی نقل شده است اما همه مورخان اتفاقنظر دارند که استفاده از کلاه در دوره قاجار رواج یافته و آرامآرام سیر تکاملی را طی کرده است. در آن دوره، لباس رسمی و معمول مردان تهرانی شال و کلاه و جبه بود. گفته میشود کلاه از این حیث ضروری بود که «سر» را فرمانده بدن میپنداشتند و اعتقادشان بر این بود که باید برای سر حرمت بسیاری قائل شد. بعد از تغییر سلطنت که طرح هماهنگ کردن لباس مردم به اجرا گذاشته شد وحکومت، کت و شلوار و کفش را جایگزین قبا، جبه و نعلین کرد اما کلاه بخش جدانشدنی، از لباس مردان به شمار میرفت. یک روایت دیگر هم این است که در آن دوره کلاه برای مرد به منزله چادر برای زن بود و مرد بدون کلاه در انظار ظاهر نمیشد. مرور سیر تاریخی استفاده از کلاههای محبوب ایرانیها خالی از لطف نیست.
خبرنگاری
این نوع کلاه هم از یک خبرنگار بلژیکی به نام «تنتن» که در کتابهای کمیک ظاهر شد به یادگار مانده است. کلاه تنتن همان کلاه خبرنگاری است که بعدها به نام کلاه «پیکی بلایندرز» هم شناخته شد. این نوع کلاه در دوره پهلوی دوم و بعد از شروع واردات کلاه به ایران وارد شد و به واسطه همخوانی داشتن با استایلها و لباسهای متنوع مورداستقبال مردم قرار گرفت. کلاه خبرنگاری در ابتدا مورد استفاده خبرنگارها قرار میگرفت اما خیلی زود بین سلبریتیها از جمله کیلین مورفی، جاستین ترو و دیوید بکام محبوب شد.
برت
خاستگاه کلاه برت یا همان بره کشور فرانسه است و استفاده از این نوع کلاه در فرهنگ فرانسه چنان پررنگ است که آن را یکی از نمادهای این کشور میدانند. در جنگ جهانی دوم هم نیروهای نظامی فرانسه از این نوع کلاه استفاده میکردند و از همان موقع در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایالت باسک اسپانیا بهشدت محبوب شد. این کلاه به واسطه فرم و ظاهر نامتعارفش در ایران به کلاهکج معروف شد و بین هنرمندان محبوبیت بیشتری دارد.
نمدی
کلاه نمدی جزو نخستین کلاههای ارزانقیمتی است که همواره در دسترس طبقات مختلف جامعه بوده چون در دوره قاجار از همه کلاههای موجود قیمت کمتری داشته است. نوع مرغوب کلاه نمدی هم از پشم گوسفند یا شتر تهیه میشد و لوطیها از آن استفاده میکردند. قیمت این کلاهها از 5شاهی تا 2قران بوده است. یک روایت در مورد کلاه نمدی این است که ایرانیان باستان از این نوع کلاه استفاده میکردند. قدیمیترین نقش برجسته از کلاه نمدی هم در سرپل ذهاب کرمانشاه دیده میشود و حدود 5هزار سال قدمت دارد.
پهلوی
استفاده از کلاهپهلوی از جمله قوانین سختگیرانهای بود که رضاشاه آن را عمومی کرد و مردم مجبور به استفاده از آن شدند. به همین دلیل مردم به آن کلاه زورکی هم میگفتند که کنایه از اجباری بودن در استفاده از آن بوده است. این نوع کلاه مانند کلاه مقوایی نقاب داشت تا مانع برخورد نور مستقیم آفتاب بهصورت شود. طبق قانون «اتحاد شکل» همه مردان باید با کت و شلوار و کلاه پهلوی در انظار ظاهر میشدند و کسی که از این دستور سرپیچی میکرد مورد عتاب آژانها قرارمیگرفت.
پوستی
استفاده از کلاه پوستی برای قشر ضعیف و متوسط جامعه یک حسرت بود؛ چرا که این نوع کلاه قیمت گزافی داشت و به همین دلیل مختص طبقه اعیان و اشراف بود. کلاه پوستی مشتریان زیادی داشته چون استفاده از آن نشانه اعیانی و تعلق داشتن به طبقه بالادست جامعه بوده است. دوخت این نوع کلاه بسیار سختتر و پیچیدهتر از کلاه نمدی بوده است. اسکلت کلاه پوستی از مقوا بوده و روی آن با پوست گوسفند یا پوست بره و سنجاب و سمور پوشانده میشد و جنس روی کلاه از مخمل یا ماهوت بود. قیمت این کلاه بین 3 قران تا 3 تومان بود.
شاپو
فدورا یا همان شاپو از جمله کلاههایی به شمار میرود که در دوره پهلوی دوم به سرعت بین مردم بهخصوص آرتیستها محبوب شد. افراد زیادی برای حضور در مهمانیها و مجالس رسمی و خصوصی از این نوع کلاه استفاده میکردند چون معمولا با کت و شلوار همخوانی داشت و یک کلاه کاملا رسمی بود. کلاه شاپو در ایران نماد لوطیگری است و ناصر ملک مطیعی را که قهرمان فیلمفارسی بود با همین نوع کلاه میشناختند.
با انواع کلاه آشنا شوید
کلاههای مرسوم مردانه
در همینه زمینه :
فرهنگ و زندگی