احیای دوباره هویت تجریش

شهره کیانوش راد | خبرنگار

منطقه 1

بیش از 14 سال از ارائه طرح زیرگذر و پیاده‌راه تجریش می‌گذرد؛ طرحی که قرار بود در صورت تصویب و اجرای آن در خیابان شهرداری، مسیر عبور خودروها در تجریش به زیر زمین منتقل شود. این طرح به دلایلی هنوز اجرا نشده و با افزایش ساخت‌وساز مجتمع‌های تجاری در این منطقه، ترافیک تجریش غیر‌قابل کنترل شده است. علاوه بر این بافت قدیمی مرکز شمیران، وجود 2 خیابان پرترافیک خیابان ولی‌عصر(عج) و شهید باهنر در غرب و شرق، تقاطع خیابان شریعتی با خیابان شهرداری، بیمارستان شهدای تجریش، بازار سنتی و مجتمع‌های تجاری و جاذبه‌های گردشگری در این نقطه از شهر از دلایل افزایش ترافیک تجریش است که ضرورت اجرای طرح زیرگذر را بیشتر می‌کند.

«محمد خردمند» معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهردار منطقه یک تهران می گوید  اجرای طرح زیرگذر و پیاده‌راه تجریش در مرحله تکمیل مطالعات است. او امیدوار است در صورت تکمیل مطالعات و تصویب بودجه، اهالی شمیران به‌زودی شاهد تغییر و تحول و احیای هویت تجریش در این منطقه گردشگری باشند. 

تجریش نقطه شروع برای رفتن به مراکز گردشگری و زیارتی شمیران است و به همین دلیل در روزهای پایانی هفته و تعطیل هم می‌توان حضور گردشگران را در شمال شهر مشاهده کرد. طبق آمار ارائه شده از سوی روابط‌عمومی شهرداری منطقه، در نوروز 96، منطقه یک میزبان 2 میلیون گردشگر بوده که برای بازدید از کاخ‌موزه‌ها، بوستان‌های فرامنطقه‌ای و کوهپیمایی، شمیران را انتخاب کرده بودند. حضور گردشگران و زائران در طول سال به‌ویژه روزهای پایانی سال نیز بیانگر جاذبه‌های گردشگری و زیارتی در این منطقه از شهر است. منطقه یک وسعتی حدود 64 کیلومترمربع دارد و جمعیتی بالغ بر 500 هزار نفر را در خود جای داده است.

همچنین تجریش به‌عنوان مرکز شمیران با محله‌های دربند، درکه، دزاشیب، چیذر و گلابدره همجوار است که همگی دارای بافتی سنتی و عمدتاً معابر پرشیب و کوچه باغی است و امکان تعریض خیابان در اغلب محله‌ها وجود ندارد. «محمد خردمند» معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهردار منطقه، با بیان متناسب نبودن نسبت معابر به مساحت منطقه می‌گوید: «نسبت معابر به مساحت منطقه یک، حدود 6 تا 7‌ درصد است. این در حالی است که معابر باید به‌طور معمول بالای 20‌ درصد از مساحت منطقه را اشغال کرده باشد. همچنین تجریش، حدفاصل شهرداری تا میدان قدس، با ویژگی‌های گردشگری و وجود آستان امامزاده صالح(ع) در روزهای عادی و تعطیل ترافیک متراکم و در برخی موارد ترافیک ساکن دارد. عمده طرح‌های ترافیکی اجرا شده در این محدوده هم تغییر مسیر برای حرکت در خیابان‌های اطراف بوده، اما با توجه به ساخت‌وسازهای سال‌های اخیر و افزایش جمعیت و ترافیک نمی‌توان این طرح‌ها را گره‌گشای ترافیک تجریش دانست.»

خردمند حفظ درختان خیابان ولی‌عصر(عج) و پاره‌ای مشکلات را دلیل اجرا نشدن طرح زیرگذر تجریش می‌داند، اما تأکید می‌کند که تنها راه ساماندهی ترافیک تجریش اجرای طرح زیرگذر و انتقال حرکت خودروها به زیر زمین است: «مطالعات اجرای طرح زیرگذر تجریش از چند سال پیش انجام شده بود، اما بررسی کارشناسان نشان می‌داد که به دلیل ادامه زیرگذر تا خیابان ولی‌عصر(عج)، طرح مذکور در صورت اجرا به درختان کهنسال این خیابان آسیب می‌زد. اکنون، مشاوران تحت مدیریت حوزه فنی و عمران و ترافیک شهرداری مرکز، طرحی را پیشنهاد داده‌اند. کلیات طرح در معاونت فنی و عمران شهرداری مرکز تصویب شده و قرار است زیرگذر تجریش با تغییراتی در طرح قبلی اجرا شود. این طرح در حدفاصل میدان تجریش و قدس در 2 سطح اجرا می‌شود. خودروهایی که از سمت خیابان شهید باهنر و شرق منطقه یا خیابان شریعتی به سمت شمال در حرکتند می‌توانند برای ادامه مسیر به سمت تجریش و خیابان ولی‌عصر(عج) در سطح پایین حرکت کنند. خودروها از خیابان ولی‌عصر(عج) به سمت شرق منطقه نیز می‌توانند از مسیر سطح بالایی‌‌ تردد کنند.» 


روددره‌ها در مسیر اجرای طرح

هر چند به گفته معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهردار منطقه یک، کلیات طرح تصویب شده است، اما به دلیل روددره‌هایی که از مناطق کوهستانی به مقصد تجریش سرازیر می‌شوند، اجرای این طرح به جمع‌بندی نظرات کارشناسان و مشاوران و بررسی‌های بیشتر نیاز دارد. آب روددره‌های گلابدره، دربند و مقصود بیک از تجریش عبور می‌کند و در صورت اجرای طرح زیرگذر باید تغییراتی در مسیر این روددره‌ها اعمال شود. محمد خردمند می‌گوید: «یکی از پیشنهادها این است که سطح کانال این 3 روددره را در سطح منفی دو از سر خیابان شریعتی تا میدان تجریش پایین ببریم و سطح منفی یک از میدان تجریش تا نرسیده به خیابان شریعتی ساخته می‌شود.» 

آستان مقدس امامزاده صالح(ع) به‌عنوان قطب زیارتی شمال شهر اهمیت بسیاری دارد و میزبان زائران در طول هفته است. علاوه بر این، بازار سنتی تجریش همجوار آستان امامزاده یکی از جاذبه‌های گردشگری برای توریست‌های خارجی به شمار می‌آید. در صورت پیاده‌راه شدن تجریش مانند آنچه در محدوده بازار تهران اتفاق افتاد، با بهسازی محوطه اطراف امامزاده، جاذبه‌های گردشگری این منطقه افزایش می‌یابد. علاوه بر اینکه ترافیک در این محدوده، به‌صورت چشمگیری کاهش خواهد یافت. به گفته خردمند، پیاده‌راه تجریش از طرح‌های مورد تأکید شهردار تهران، دکتر نجفی است و به همین دلیل شهرداری مرکز و منطقه در حال تکمیل کارهای مطالعاتی در این زمینه هستند: «با کمک حوزه فنی و عمران منطقه و پیشرفت کارهای مطالعاتی انجام شده امیدواریم سال 97 اعتبار این طرح تعیین و تصویب شود و می‌توان پیش‌بینی کرد که اواخر سال 97 یا ابتدای سال 98 اجرای طرح پیاده‌راه تجریش شروع شود.»


طرحی 14 ساله 

«دکتر بهمن ادیب‌زاده» دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی در سال 82 همراه با گروهی از کارشناسان و مشاوران خارجی، طرح پیاده‌راه تجریش را بررسی کرده است. او درباره چگونگی انجام تحقیقات در این زمینه می‌گوید: «سال 82 یک گروه هیئت علمی و دانشگاهی در رشته شهرسازی تشکیل شد که طرح‌های منطقه یک را از لحاظ علمی بررسی می‌کرد. آنچه اهمیت داشت این بود که طرح پشتوانه فضای آرام درون‌شهری داشته باشد و مهم‌تر از همه هویت گمشده تجریش را به این منطقه برگرداند. به دلیل آب و هوای خوب، روددره‌ها و مناطق گردشگری، شمیران از گذشته به‌عنوان پایتخت فراغتی تهران شناخته می‌شده اما در این سال‌ها بافت تجریش با هجوم خودروها و ساخت‌وسازها از بین رفته است. ناگفته نماند که 11 طرح تا سال 1382 تهیه شده بود و این هیئت علمی نقطه اشتراک طرح‌ها را بررسی کرد.» 

به گفته ادیب‌زاده، نتیجه تحقیقات نشان می‌داد که هویت تجریش مخدوش شده است و علت آن تداخل پیاده و سواره و غلبه ترافیک بر سواره است. حذف ترافیک می‌توانست تا حدودی هویت از دست رفته تجریش را احیا کند، اما لازم بود طرح در مسیر علمی بررسی شود تا به زیست‌محیط، به‌ویژه درختان ولی‌عصر(عج) آسیب نرسد. طرحی که برنده شد این بود که زیرگذر با 3 لاین طبقه دوم و 3 لاین طبقه پایین‌تر ساخته شود. قرار شد طرح پیشنهادی، مصوبات کمیسیون ماده 5 را بگیرد. در این طرح از دوراهی نیاوران تا باغ فردوس زیرگذر ایجاد می‌شد. همچنین 3 رودخانه در تجریش مدفون شده است و در صورت اجرای طرح پیشنهادی مردم می‌توانستند مانند گذشته آب را در قسمتی از تجریش ببینند و در فضای سبزی که طراحی آن پیشنهاد شده بود، استراحت کنند. برای ابتدا و انتهای این مسیر هم ساخت پارکینگ طبقاتی، طراحی و در روگذر هم لاینی برای حرکت خودروهای امداد‌رسان در نظر گرفته شده بود. 

ادیب‌زاده می‌گوید: «اجرای این طرح 3 سال پیش به دلیل کمبود اعتبارات در سایه فرو رفت در حالی‌که شمیران زیر فشار تراکم شهری له شده است. در صورت اجرای طرح پیاده‌راه تجریش و با توجه به پایین آمدن متراژ خانه‌ها و فضاهای عمومی شهر، این منطقه گردشگری می‌تواند نقش حیاط را ایجاد کند و حیات شهری از دست رفته شمیران را جبران کند. امیدوارم محور پیاده‌راه تجریش به‌زودی در منطقه جفا شده تجریش اجرا شود.» او تأکید می‌کند که طرح فنی بخش کوچکی از نیازهای اجتماعی است و برای اجرای طرح‌های شهری، پشتوانه اجتماعی اهمیت دارد.




تجمیع پایانه‌ها و مسیر‌های جایگزین 

اجرای طرح زیرگذر تجریش در منطقه‌ای با برج‌های اداری ـ تجاری، کوچه‌هایی که مسیر دسترسی به دربند و درکه است و در حالی‌که تجریش، بافت متراکمی دارد، نیازمند انجام مطالعات گسترده و ایجاد مسیرهای جایگزین است. 2 پایانه تاکسیرانی و اتوبسرانی در این محدوده فعالیت می‌کنند و می‌توان گفت تجریش مهم‌ترین مرکز برای دسترسی به شرق و غرب منطقه به شمار می‌آید که باید برای جابه‌جایی این پایانه‌ها و دسترسی بیماران به بیمارستان شهدای تجریش چاره‌ای اندیشیده شود.

معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهردار منطقه می‌گوید: «در این زمینه باید نظر پلیس راهور هم گرفته شود. در صورت اجرای طرح زیرگذر، پیشنهاد شده تا پایانه‌ها در ضلع غرب و شرق منطقه تجمیع شوند. اکنون در بیمارستان تجریش 2 برج برای ارائه خدمات درمانی به بیماران، درحال ساخت است. در صورت عقب‌نشینی دیوارها طبق طرح تفصیلی، پیشنهاد شده خودروهایی که قصد عبور از شرق به غرب دارند، بتوانند از مسیر جایگزین در پشت بیمارستان عبور کنند. این پیشنهادها همان‌طور که گفته شد نیاز به بررسی بیشتر دارد، اما می‌توان گفت تجریش در راه تغییر و تحول است و سال آینده را می‌توان سال تحول در بحث مطالعات برای اجرای طرح زیرگذر دانست.»


فعالیت بالغ بر 80 برج در منطقه یک

منطقه یک بالغ بر 80 مجتمع اداری، تجاری، فرهنگی دارد که بدون پیوست ترافیکی ساخته شده یا مجوز ساخت گرفته‌اند. بسیاری از این برج‌ها در محله‌های پرترافیک زعفرانیه، دزاشیب، چیذر و نیاوران است که در اطراف تجریش قرار دارند. یکی از بزرگ‌ترین برج‌های تجاری در نیاوران، محدوده بوستان و فرهنگسرای نیاوران در حال ساخت است، در جایی که به دلیل حضور گردشگران در این محله و افزایش ساخت برج‌های مسکونی همیشه دارای ترافیک است. در محدوده میدان قدس تا تجریش نیز حدود 10 برج تجاری فعالیت می‌کنند و به تازگی ساخت برجی با 11 طبقه زیرزمین در ابتدای خیابان شریعتی شروع شده است و اهالی منطقه یک ناچارند حداقل تا 2 سال دیگر، ترافیک سرسام‌آور تجریش را تحمل کنند.

معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهردار منطقه یک تأکید می‌کند که به دلیل بافت تجریش نمی‌توان طرحی را برای ساماندهی ترافیک تجریش اجرا کرد. او استقرار پلیس راهور در این محدوده و ساماندهی دستفروشان، تغییر جهت خیابان‌های پرترافیک، حذف خط پارک یا یکطرفه کردن خیابان و معرفی مسیر جایگزین را از جمله کارهایی می‌داند که می‌توان برای ساماندهی ترافیک در قطب گردشگری منطقه یک انجام داد. به نظر می‌رسد با توجه به سرویسدهی 45 خط تاکسیرانی، دسترسی به خط یک مترو تجریش، و پایانه‌های اتوبوس، استفاده از حمل‌ونقل عمومی بهترین راهکار برای کاهش ترافیک است. اهالی منطقه یک امیدوارند با حمایت شهردار تهران از اجرای طرح زیرگذر و ساخت پیاده‌راه در این منطقه گردشگری، در کنار حفظ هویت تجریش، آسایش به این محله قدیمی برگردانده شود.