خانه‌های بتنی افیونی‌ها

زینب کریمی

منطقه 15

رنج کارتن‌خوابی را با پیدا کردن جایی امن برای خواب کم می‌کنند؛ هر جایی که بشود. زیر پل‌ها، گوشه خیابان‌ها، بین دیوارهای فروریخته و خانه‌های تخریب شده و حتی داخل کانال‌های آب. ‌ محله مشیریه به دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش و وجود کانال‌های سرپوشیده آب، دسترسی معتادان و کارتن‌خواب‌ها را به جای خوابی متفاوت فراهم کرده است.

تا چندی پیش کانال بلااستفاده آب کارخانه سیمان که از انتهای مشیریه می‌گذشت محل امنی برای خواب بی‌خانمان‌های رانده شده بود. با بستن دریچه‌های این کانال، کانال نیمه‌کاره آب‌های سطحی بزرگراه شهید نجفی رستگار جای خواب آنان شده است. صبح یکی از روزهای پایانی سال سراغ خوابگاه جدید و متفاوتشان رفته‌ایم. 


 دریچه‌های رو به کانال

بیشتر خانه‌های در مسیر ساخت بزرگراه، برای احداث تملک و از میان برداشته شده است. حالا خانه‌های دیروز مشیریه جایشان را به زمینی مسطح و خاکی داده‌اند؛ زمین مسطحی که برای تبدیل به بزرگراه، در انتظار بودجه‌اند و بلاتکلیف رها شده‌اند. همزمان با تسطیح مسیر، کنار بزرگراه، کانال آب ساخته شده که گویا تا زمان بهره‌برداری از بزرگراه مأمن کارتن‌خواب‌هاست. گوشه و کنار بزرگراه نیمه‌کاره، نخاله‌های ساختمانی هم تخلیه شده است.

نقاطی از کانال که بدون دریچه است، مسیر مناسبی برای رفت‌وآمد کارتن‌خواب‌ها به حساب می‌آید. ارتفاع کانال به اندازه‌ای است که بدون خم شدن می‌توان در آن راه رفت. «محمود کاشفی» یکی از اهالی درباره وجود این کانال می‌گوید: «8، 9 ماه است که این کانال ساخته شده و از همان موقع معتادها   اینجا بیتوته می‌کنند. برای آنان چه جایی بهتر از اینجا وجود دارد؟ تابستان‌ها داخل کانال خنک است و زمستان سرپناهی امن که از باد و باران در امانشان می‌دارد. به قول خودشان از شهر و محله هم دور هستند و مزاحمتی برای کسی ندارند.»


پشت خاکریزهای مشیریه

از یکی از دریچه‌ها وارد کانال می‌شویم. کف کانال در اثر رطوبت خیس است. از آتش‌هایی که کارتن‌خواب‌ها روشن کرده‌اند سیاهی‌هایی باقی مانده که در نقاط مختلف کانال مشهود است. اثری از کارتن‌خواب‌ها نیست اما بقایای حضورشان به خوبی پیداست. چند پتو و لحاف گوشه وکنار کانال رها شده و ته سیگارها و زرورق‌های کف کانال خبر از مصرف مواد می‌دهد. مسیر طولانی کانال را تا انتها می‌رویم، درست تا ورودی کارخانه سیمان. بیرون کانال کمی آن سوتر از کارخانه سیمان، خاکریزی که مسیر بزرگراه را از خیابان زرین‌خواه جدا کرده پیش روست. پایین خاکریز مبل‌های مندرس و زهوار دررفته‌ای که برگردانده شده تا در اثر بارش باران خیس نشود بخش دیگری از محل زندگی آنان را پیش رویمان گذاشته است. به نظر می‌رسد کانال محل خواب و این محدوده اتاق نشیمن آنان است. ‌جلوتر، درست زیر پل نیمه‌کاره بزرگراه، خاکریز بلندتر است. کلونی تعدادی از آنان در این ساعت از روز اینجاست. پشت این خاکریز خرید و فروش و مصرف همزمان انجام می‌شود. اینجا خرده‌فروش‌های مخدر و معتادها کنار هم‌اند. 


هجوم معتادان در 9 سال اخیر

 بیشتر ملک‌های معارض بزرگراه نجفی رستگار تملک شده اما این بزرگراه همچنان نیمه‌کاره رها شده است. بلاتکلیفی این پروژه مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی را برای اهالی به دنبال داشته. از‌‌ تردد کارتن‌خواب‌ها و معتادها در این محدوده گرفته تا سرقت از خانه‌ها و خرید و فروش و مصرف آزاد موادمخدر. «فریده رنجبر» ساکن یکی از خانه‌های این محدوده است. او و خانواده‌اش در تک پلاکی رها شده در مسیر بزرگراه زندگی می‌کنند.

می‌گوید: «31 سال است در این خانه زندگی می‌کنیم اما هجوم معتادان به این محدوده در 8، 9 سال اخیر بیشتر شده. از وقتی این کانال روبه‌روی خانه‌مان ساخته شده کارتن‌خواب‌ها و معتادها برای خواب به اینجا می‌آیند. الان پیدایشان نیست. شب که می‌شود می‌آیند. اینجا امنیت ندارد و هرکسی جرئت نمی‌کند در این محدوده رفت‌وآمد کند. کاش می‌شد زودتر بودجه این بزرگراه تأمین می‌شد تا ملک ما را هم می‌خریدند و از اینجا می‌رفتیم.»

خانه «فاطمه حسنی» و خانواده‌اش هم کمی آن‌سوتر است. 17 سال است در این خانه 120 متری یک طبقه زندگی می‌کند. روی دیوار خانه فرسوده‌اش با خط درشت نوشته‌اند: «این مکان مجهز به دوربین مداربسته است.» می‌گوید: «اینجا مسیر رفت‌وآمد معتادهاست. پشت این خاکریزها کز می‌کنند و در این کانال‌ها می‌خوابند. این رفت و آمدها ما را به دردسر انداخته است. همسرم کامیون‌دار است و بارها از کامیونش دزدی کرده‌اند؛ باتری، آچار، لوازم خودرو و هر چیزی که دستشان بیاید. به همین دلیل اینجا دوربین مداربسته نصب کردیم تا کمی امنیت برقرار شود.»