• پنج شنبه 25 دی 1399
  • الْخَمِيس 30 جمادی الاول 1442
  • 2021 Jan 14
چهار شنبه 18 تیر 1399
کد مطلب : 104314
+
-

بالا و پایین فروشگاه‌های زنجیره‌ای

بالا و پایین فروشگاه‌های زنجیره‌ای

فرخنده رفائی_خبرنگار

فروشگاه‌های زنجیره‌ای حالا دیگر به یکی از الزامات زندگی شهری به‌ویژه در کلانشهر‌ها تبدیل شده‌اند و حتی فراتر از آن، از شاخص‌های توسعه‌یافتگی جوامع محسوب می‌شوند. ریتم پرشتاب زندگی در کلانشهرها و ضرورت استفاده بهتر از زمان محدود، بهره‌گیری از خدمات گسترده و متمرکز فروشگاه‌های زنجیره‌ای را اجتناب‌ناپذیر کرده و استقبال روزافزون از شعبات متعدد این فروشگاه‌ها حاکی از آن است که زندگی شهری، پاسخِ بخش وسیعی از نیازهای خود را در این مراکز می‌یابد. هر روز شعبه‌های جدیدی از این فروشگاه‌ها در شهرهای مختلف کشور و گوشه‌ و کنار پایتخت گشایش می‌یابد و کمتر شهروندی را می‌توان یافت که دست‌کم یک‌بار خرید از این مراکز را تجربه ‌نکرده باشد. نکته خاصی که درباره این فروشگاه‌ها می‌توان گفت و شاید فقط مختص به ایران باشد، این است که به‌نظر می‌رسد به دلایل اجتماعی، اقتصادی و البته فرهنگی، استفاده از خدمات این فروشگاه‌ها تنها برای رفع نیاز صورت نمی‌گیرد، بلکه مزیتی اجتماعی تلقی می‌شود و دست‌کم برخی از مردم به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ آن تفاخر می‌کنند.

 فروشگاه‌های‌ زنجیره‌ای مجموعه فروشگاه‌های دارای مدیریت واحد هستند که در سطح یک شهر، کشور یا چندین کشور پراکنده‌اند. این فروشگاه‌ها از عنوان تجاری یکسانی استفاده  و معمولاً محصولات مشابه یا تقریباً مشابهی ارائه می‌کنند. در ایران نخستین فروشگاه زنجیره‌ای را برادران اخوان‌کاشانی با نام فروشگاه زنجیره‌ای «بزرگ ایران» در سال ۱۳۴۰ تأسیس کردند و ۸ سال بعد محمود خیامی و برادرش فروشگاه زنجیره‌ای کورش را راه‌اندازی کردند. از آن زمان تا امروز فروشگاه‌های زنجیره‌ای زیادی در ایران به ثبت رسیده و هر روز نیز بر تعداد و انواع این فروشگاه‌ها افزوده می‌شود.
 
تک‌فروش‌ها و همه‌چیز فروش‌ها
پیدایش فروشگاه‌های زنجیره‌ای مبتنی بر ارائه و فروش کالایی خاص نبوده اما فروشگاه‌های تک‌کالایی از سابقه دیرینه‌تری برخوردارند. سال‌هاست شعباتی از برندهای بزرگ، پوشاک و کیف ‌وکفش گرفته تا غذا، نه‌تنها در کشور مبدا، بلکه در گوشه‌ و کنار دنیا گشوده شده و برند خود را به نامی بین‌المللی تبدیل کرده‌اند. ایجاد هایپرمارکت‌ها یا سوپرمارکت‌های غول‌پیکر البته بعدها انجام شد و پاسخی بود به نیازی که با توسعه شهرها و جوامع ایجاد شد. فروشگاه‌های زنجیره‌ای چندکالایی به مردم اجازه می‌داد بدون نیاز به جابه‌جایی و صرف وقت زیاد، بیشتر مایحتاج خود را از یک فروشگاه تامین کنند. در ایران، گرچه از هردو نوع فروشگاه‌ نمونه‌هایی در کشور داریم اما ناگفته پیداست، گروه دوم، از محبوبیت و معروفیت بیشتری در میان مردم عادی برخوردارند. به گفته نایب‌رئیس اتحادیه فروشگاه‌های زنجیره‌ای کشور، 106نام و شرکت در این اتحادیه به ثبت رسیده که 31شرکت، تمام گروه‌های کالایی را عرضه می‌کنند. فروشگاه‌های «شهروند»، « رفاه»، «اتکا»، «سپه» و در سال‌های اخیر « هایپر استار» و «هایپرمی» معروف‌ترین فروشگاه‌های زنجیره‌ای ایران هستند که طیف وسیعی از کالاها را به مشتریان خود عرضه می‌کنند، اما برخی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای نیز تنها در زمینه ارائه گروه‌های غذایی فعالند. معروف‌ترین این فروشگاه‌ها که در سال‌های اخیر در توسعه شعبات خود فعالیت خوبی داشته‌اند «افق کورش»، «هفت» و «جانبو» بوده‌اند.

مزایا و معایب فروشگاه‌های زنجیره‌ای‌
برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای امتیازات متفاوتی برشمرده می‌شود. قیمت پایین‌تر کالا به‌دلیل حجم بالای خرید از تولیدکننده و حذف واسطه، تنوع بالای کالایی، افزایش بهره‌وری و صرفه زمانی برای خریداران، تنظیم بازار، حمایت از تولید داخلی و اشتغال‌زایی، از مزایایی است که برای این مراکز فروشگاهی عنوان می‌شود. رئیس اتحادیه فروشگاه‌های زنجیره‌ای کشور در زمینه برتری‌های این شیوه ارائه کالا نسبت به سیستم سنتی توزیع کالا در خرده‌فروشی‌ها می‌گوید: فروشگاه‌های زنجیره‌ای دارای امتیازهای متفاوتی هستند، اما مهم‌ترین مزیت آنها قیمت ارزان کالا و محصولات است. فروشگاه‌های زنجیره‌ای کالا را در حجم و مقیاس بالایی از تولیدکنندگان خریداری می‌کنند و این حجم بسیار بالای خرید، قدرت مذاکره آنها با تولیدکنندگان را افزایش می‌دهد و عرضه کالا با قیمت بسیار مناسب‌تر را امکان‌پذیر می‌کند. امیرخسرو فخریان سود کمتر از خرده‌فروشی را دیگر مزیت فروشگاه‌های بزرگ می‌داند و می‌افزاید: فروشگاه‌های زنجیره‌ای مستقیما کالا و محصولات را در حجم بالا و به‌صورت یکجا از تولیدکننده می‌خرند، سود کمتری را نیز برای خود در زمان عرضه درنظر می‌گیرند و به این ترتیب عملا با کاهش هزینه توزیع و حذف واسطه‌ها بهای کالاها کاهش‌می‌یابد. البته حراج‌ها و تخفیف‌های گاه‌به‌گاه در برخی از این فروشگاه‌ها فرصت خرید به‌صرفه‌تر را برای مشتریان فراهم می‌کند اما تجربه‌ خریداران و مشتریان فروشگاه‌های بزرگ زنجیره‌ای می‌تواند ادعای عرضه ارزان‌تر کالا در تعدادی از این فروشگاه‌ها را با مثال‌های نقض متعدد، رد کند. به‌نظر می‌رسد تنوع کالا و بهره‌وری بیشتر زمانی و مکانی را بتوان عمده مزیت زنجیره‌ای‌ها دانست که در کنار دلایل اجتماعی و فرهنگی توانسته موفقیت خوبی هم برای این مراکز رقم‌‌‌بزند. اما با این حال توسعه فعالیت فروشگاه‌های زنجیره‌ای منتقدانی هم داشته است؛ منتقدانی که معتقدند فروشگاه‌های بزرگ با فرستادن شاخه‌ها و شعبات متعدد خود به خیابان‌ها و کوچه‌های شهر، اختاپوس‌وار، در حال بلعیدن کسب‌وکارهای کوچک هستند.

سهم اندک زنجیره‌ای‌ها از نظام توزیع 
تأثیر بر کسب‌و‌کار فروشگاه‌های کوچک و جذب مشتریان خرده‌فروشی‌ها، مهم‌ترین ایرادی است که از سوی کارشناسان بازار و اصناف خرد، به گسترش فعالیت فروشگاه‌های زنجیره‌ای وارد شده است. اما مسئولان این صنف این ایراد را وارد نمی‌دانند. نایب‌رئیس اتحادیه فروشگاه‌های زنجیره‌ای کشور در گفت‌و‌گو با همشهری می‌گوید: طبیعتا در زمان کرونا به‌دلیل اینکه فروشگاه‌های زنجیره‌ای پروتکل‌های بهداشتی را به‌خوبی مراعات می‌کردند، مردم ترجیح می‌دادند از این فروشگاه‌ها خرید کنند و همین باعث شد حجم خرید از این مراکز نسبت به‌مدت مشابه سال قبل 80تا90درصد افزایش داشته باشد، اما در مجموع فروشگاه‌های زنجیره‌ای در مقایسه با نظام سنتی عرضه و خرده‌فروشی‌ها سهم اندکی از بازار دارند. منصور عالی‌پور می‌افزاید: طبق برآوردهای انجام‌شده، سهم فروشگاه‌های زنجیره‌ای از بازار توزیع و فروش کالا بین 10تا 12درصد است، اما در ماه‌هایی که از آغاز شیوع کرونا در کشور می‌گذرد، به‌دلیل استقبال مردم از خرید مجازی و امکاناتی که فروشگاه‌های زنجیره‌ای از لحاظ تامین کالا و دریافت سفارش به‌صورت آنلاین داشتند، این سهم تا حدودی افزایش یافت. با این حال این افزایش تنها بین 2تا 3درصد بود و در نهایت سهم فروشگاه‌های زنجیره‌ای از بازار در این ایام به 15درصد رسید. این کارشناس و فعال صنفی معتقد است سهم 85درصدی خرده‌فروشی‌ها از بازار توزیع و فروش کالا مؤید این است که فروشگاه‌های بزرگ، کسب‌و‌کارهای خرد را مختل نکرده‌اند، کمااینکه امروز در تمام مناطقی که فروشگاه‌های بزرگ راه‌اندازی‌‌شده‌اند، سوپرمارکت‌ها و واحدهای دیگر خرده‌فروشی در حال فعالیت هستند. نایب‌رئیس اتحادیه فروشگاه‌های زنجیره‌ای به موضوع «فرانچایز» یا اعطای نمایندگی نیز اشاره می‌کند که بر اساس آن فروشگاه‌های زنجیره‌ای با اعطای نمایندگی به بنگاه‌های صنفی حمایت‌های لازم را از کسبه خرد خواهند داشت.
 
قیمت‌گذاری در فروشگاه‌های زنجیره‌ای
فروشگاه‌های زنجیره‌ای هراز‌گاهی حراج‌هایی برگزار می‌کنند و تخفیفات و جوایزی برای خریداران خود قائل می‌شوند که واقعی بودن این حراج‌ها و تخفیفات برای بسیاری از خریداران محل سؤال است. به کرات شنیده می‌شود که این فروشگاه‌ها کالاها را بالاتر از عرف بازار یا با سودی بسیار بیشتر از سود مجاز قیمت‌گذاری می‌کنند در حدی که قیمت کالا حتی در حراج هم بالاتر از قیمت واقعی است. نایب‌رئیس اتحادیه فروشگاه‌های زنجیره‌ای درباره سازوکار قیمت‌گذاری روی کالاهای عرضه شده در فروشگاه‌های زنجیره‌ای و حراج‌های گاه‌وبی‌گاه این فروشگاه‌ها می‌گوید: اتحادیه در زمینه قیمت‌گذاری دخالتی ندارد، تعیین قیمت کالاها با تولیدکنندگان است و فروشگاه‌ها می‌توانند با سود مجاز کالاها را ارائه کنند، اما نظارت بر قیمت کالاها در فروشگاه‌های زنجیره‌ای بر عهده سازمان حمایت است. کالاهایی که مشمول نرخ دولتی هستند، قیمت تعزیراتی دارند و در سایر کالاها سازمان حمایت نظارت بر قیمت‌های فروش را بر عهده دارد. عالی‌پور برگزاری حراج در فروشگاه‌های زنجیره‌ای را نیز منوط به دریافت مجوز از اتحادیه می‌داند و می‌گوید: فروشگاه‌ها تنها با مجوز اتحادیه می‌توانند حراج برگزار کنند و اتحادیه نظارت کامل دارد که این حراج‌ها و تخفیفات ارائه‌شده واقعی باشد.

نبض بازار
در زمان کرونا به‌دلیل اینکه فروشگاه‌های زنجیره‌ای پروتکل‌های بهداشتی را به‌خوبی مراعات می‌کردند مردم ترجیح می‌دادند از این فروشگاه‌ها خرید کنند و همین باعث شد حجم خرید از این مراکز نسبت به‌مدت مشابه سال قبل 80تا90درصد افزایش داشته باشد

زنجیره‌ای‌ها ارزان نمی‌فروشند
ارائه کالا با قیمت پایین‌تر، از مزیت‌های فروشگاه‌های زنجیره‌ای برشمرده‌می‌شود، البته حراج‌ها و تخفیف‌های گاه وبیگاه در برخی از این فروشگاه‌ها فرصت خرید به‌صرفه‌تر را برای مشتریان فراهم‌می‌کند اما تجربه‌ خریداران و مشتریان فروشگاه‌های بزرگ زنجیره‌ای می‌تواند ادعای عرضه ارزان‌تر کالا در تعدادی از این فروشگاه‌ها را با مثال‌های متعدد نقض کند

این خبر را به اشتراک بگذارید