• سه شنبه 12 اسفند 1399
  • الثُّلاثَاء 18 رجب 1442
  • 2021 Mar 02
دو شنبه 14 مرداد 1398
کد مطلب : 70467
+
-

چرا لباس‌های محلی رو به فراموشی است؟

معصومه محمدی‌سیف
پژوهشگر و جامعه‌شناس:


 امروزه استفاده از پوشاک سنتی که  به عنوان پدیده‌ای هنری روایتگر فرهنگ، سلیقه و بینش اجتماعی هر قوم است، متأسفانه با رواج جاذبه‌های مدرن به ‌ویژه جلوه‌های کاذب و مدگرایی کمرنگ شده است و استفاده از آن دیگر بین جوانان رواج ندارد. لباس‌های سنتی جای خود را به مدهای بی‎پایه و اساس داده و پوشاک زنان اقوام ایرانی بر اثر گذشت زمان دچار تغییر و تحول شده است.

هرروز از علاقه‏ مندان به پوشاک سنتی در میان مردم کاسته شده و پوشش‎های امروزی جایگزین آنها می‌شود. بیشتر جوانان به استفاده از پوشاک غربی گرایش دارند و دیگر سراغی از پوشاک سنتی و محلی قوم خویش نمی‎گیرند و در پاره‎ای موارد حتی پوشاک سنتی قوم خویش را «از مد افتاده» یا «کهنه و قدیمی» توصیف می‎کنند. در این مطلب به ذکر مهم‎ترین عوامل فراموشی و حتی در برخی مناطق منسوخ شدن لباس‌های محلی می‌پردازیم:


عوامل فردی

1. میل به نوگرایی و تنوع‌طلبی

مدها الگوهایی فرهنگی‌اند که بخشی از جامعه آنها را می‌پذیرند و یک دوره زمانی نسبتاً کوتاه دارند. گستره مد به اندازه گستره زندگی انسان است و با توجه به آن‌که مد کل گستره زندگی اجتماعی را دربر می‌گیرد، پوشاک و سبک و شیوه آن شاخص‌ترین کالای مدشونده محسوب می‌شود. امروزه میل به نوگرایی و تنوع‌طلبی بین اقوام ایرانی نیز جای خویش را باز کرده است. زنان در نوع پوشش خویش پیرو پوشاک جدید هستند و همواره خود را با تغییرات پوششی روز هماهنگ میکنند. 

2. میل به هویت‌های جدید 

روان‌شناسان گرایش به مدهای بیگانه و فراموشی لباس سنتی جامعه‏ خویش را به دلیل شناخت نداشتن افراد از هویتشان‌ می‌دانند. به تعبیر دیگر، آنان در هویت‌یابی دچار مشکل شده‌اند یعنی نمی‌دانند برای زندگی کردن الزاماً شرایطی را باید گزینش و انتخاب کنند و یکی از این شرایط می‏تواند نوع پوشش فرد باشد.

به نظر می‎رسد این موضوع از نبود شناخت فرهنگ خودی نشأت می‌گیرد، زیرا هرگاه فرد با تمدن و فرهنگ اصیل قوم و پیشینه‌ خویش بیگانه شود به آشفتگی و «مسخ فرهنگی» دچار می‌شود. با توجه به گسترش فناوری و رسانه و آماده شدن بستر تبادل فرهنگی در دهکده جهانی، تحقیقات نشان می‌دهد که این پدیده می‌تواند به «بحران هویت» دامن بزند. آلوین تافلر، نویسنده و منتقد اجتماعی، می‌نویسد: «تکنولوژی ماهواره‌ای و دیگر رسانه‌های جدید فرهنگ ملی را از هم می‌پاشند». مسأله‌ اجتماعی جامعه‌ ما به‌ ویژه در نسل جوان، نبود شناخت و درک هویت اجتماعی است.

آنان با تقلید کورکورانه از بیگانگان و خرده‌فرهنگ‌ها از فرهنگ و اصالت خود فاصله می‌گیرند و «عزت فرهنگی» خود را به فراموشی می‌سپارند. افراد جامعه با الگوهای فراوان، متضاد و متنوع در مد و لباس مواجهند که این امرآنان را هدف قرار می‌دهد و هویت‌سازی آنها را با آسیب‌های جدی مواجه می‌کند به طوری که جوانان به ناهنجاری‌های رفتاری مانند بدپوشی، تابوشکنی، و... رو می‌آورند. 


علل جمعی 

1. پیشرفت‌های صنعتی و تکنولوژیکی در جامعه

پیدایش صنایع ریسندگی، بافندگی و بسیاری از صنایع که در خدمت تهیه‎، ساخت و تولید پوشاک بودند سبب شد پارچه‎هایی با کیفیت بالا، قابل شست‌وشو، زیبا، ضدچروک و بسیاری لباس‌های متنوع و جذاب تولید شوند. همچنین پیدایش ماشین‏هایی که انواع ضمایم لباس چون دکمه، زیپ، نوار، روبان و... را عرضه می‎کنند، عظیم‌ترین تحول را در تولید لباس ایجاد کرده‎اند. در هر حال، آنچه امروز شاهد آن هستیم فراگیر شدن لباس‌های رایج در عرف جهانی در جای‌جای ایران‌زمین است.

این همه‎گیر شدن متعلق به طبقه‏ ای خاص از یک اجتماع نیست، بلکه از شهرهای کوچک گرفته تا حتی میان اقوام گوناگون به نوعی اقتباس و تقلید از سبک‏ها و اسلوب جدید، دیده می‎شود. اینجاست که نقش دیگر پوشاک یعنی «کارایی» آن روشن‎‏تر می‎شود. تغییرات خواسته یا ناخواسته در نحوه‎ زندگی بشر امروزی که هرروز «ماشینی‎»تر می‎‏شود، شرایط، ابزار و «لباس» مخصوص خود را می‎طلبد.

شاید یادآوری پوشیدن لباس‎های ویژه در رشته‏ های ورزشی مختلف یا لباس‎های مخصوص کارگران، پزشکان و رسته‏ های گوناگون نظامیان مثال‎های خوبی برای بیان الزام «کاربردی» بودن پوشاک در شرایط خاص باشد. 

2. تأثیر رسانه و تکنولوژی در نوع پوشش 

امروز جوانان با گسترش وسایل ارتباط جمعی و فناوری‌های جدید رایانه‌ای، با جوامع و فرهنگ‌های گوناگون ارتباطات گسترده‌ای برقرار کرده‌اند و شرایط آنها در شناخت و فهم ارزش‌ها، باورها و انتخاب هنجارهای مطلوب پیچیده‌تر و مشکل‌تر شده است. استفاده از پوشش و لباس‎های بومی و محلی در رسانه ‏های گوناگون، افزایش تولید و حمایت از تولیدکنندگان این نوع لباس‎ها، کاهش قیمت آنها در مقایسه با لباس‎های وارداتی می‏تواند در تغییر شرایط فعلی مفید واقع شود.

از آنجا که مقابله با جهانی‎سازی در پرتو فناوری‎های ارتباطی تنها در توجه بیش از پیش به گذشته و فرهنگ محلی امکان‎پذیر است به نظر می‎رسد در این شرایط تقویت و احیای مراجع هویت‌ساز سنتی، تأکید بر ارزش‎های جامعه‎ محلی و لباس‎های بومی و هماهنگی نهادهای مختلف جامعه می‏تواند بر بحران هویت و ناهماهنگی الگوهای پوشش و ارزش‌های جامعه (لایه‏‎های بیرونی و درونی هویت) غلبه کند. 

3. شرایط تاریخی، جنگ‌ها، تحولات و التقاط فرهنگی

یکی از برجسته‎ترین عوامل تغییر و تحول پوشاک مردم جهان التقاط و آمیزش فرهنگ‎هاست که براساس نیروهایی چون جنگ‌ها، ارتباطات مرزی، وصلت‎‏های قومی، مراوده‎های فرهنگی و سیاسی شکل می‎گیرد. جنگ‌ها نیز از جمله عواملی‌اند که به‌شدت در نحوه‎ زندگی و معیشت مردم حتی در هنر، صنعت و طرز لباس پوشیدنشان نقش مؤثری را برعهده دارند و به سبب گستردگی و قدرت این نیرو یکی از فعال‎ترین و مؤثرترین عوامل تغییر شکل لباس در طول تاریخ بوده‎اند.

از دیگر موارد اثرگذار بر پوشاک ایرانیان، تأثیر و تأثرات فرهنگی با دیگر تمدن‎ها و ملل شرقی و غربی بوده است. این تأثیرپذیری‌ها و همچنین تأثیرگذاری‌ها معمولا به دنبال تهاجمات و کشورگشایی‏ ها در گذشته و سیاست‎های «خودخواسته» در امروز بوده است. نقش دادوستدهای بین‌المللی خاصه در پی جنگ‌ها و ستیزها در اقتباس سبک ‏های بیگانه‎ پوشاک یا صدور اسلوب بومی پوشاک به دیگران در تاریخ پرکشمکش ایران کم نبوده است.

آنچه امروز بین اندیشمندان مردم‎شناسی و جامعه‎شناسی از اهمیتی شایان برخوردار است، توجه به پیام‎ها و «رازورمز»های موجود در انواع پوشاک در ادوار مختلف و در میان ملل گوناگون است. این «پیام‎ها» خود از باورها، آداب، سنن و خاستگاه قومی این ملت‏ ها برخاسته‏ اند که یا به وضوح بیانگر یکی از این اصول بوده‎اند و یا با زبان نمادین منظوری خاص را القا می‎کرده‎اند. شاید تلاش همین اندیشمندان برای رمزگشایی این پیام‎های نمادین بوده است که اصطلاح نوین «زبان پوشاک» را در میان پژوهشگران این رشته رایج ساخته است. 

4. تغییر معیار پوشش در جامعه

تاریخ لباس بخشی از تاریخ تمدن است که در آن تحولات شکل و فرم لباس از قدیمی‎ترین ایام تا زمان حاضر مورد بررسی، مطالعه و تحقیق قرار می‎گیرد. همچنین علل به وجود آمدن یا از بین رفتن فرم و شکل پوشاک را که در دوران‌های مختلف تاریخ متداول بوده است روشن می‎کند، چراکه این تحولات با سایر تحولات تاریخی، اجتماعی و معیشتی مردم ارتباط مستقیم داشته است.

پوشیدن لباس لازمه‎ زندگی است و هر فردی دوست دارد ظاهر خود را به بهترین و خوشایندترین شکل ممکن به دیگران عرضه کند. درنتیجه پوشش یکی از امتیازات بشر نسبت به حیوانات شد و سیر تکاملی تمدن بشری با تکامل پوشش همراه شد. 

این خبر را به اشتراک بگذارید