![خاموشی در بازارهای مرزی](/img/newspaper_pages/1398/04%20TIR/02/ostanha/khorasan/18.jpg)
خاموشی در بازارهای مرزی
بازارچههای مرزی میل 73، یزدان و دوکوهانه در مرز ایران و افغانستان بلاتکلیفند
![خاموشی در بازارهای مرزی](/img/newspaper_pages/1398/04%20TIR/02/ostanha/khorasan/18.jpg)
سکون چندینساله بازارچههای مرزی شرق کشور در حالی ادامه دارد که همواره شاهد وعدههای مسئولان ایران و افغانستان برای رونق اقتصادی مرزها بودهایم. به گزارش مهر، افغانستان بهعنوان یکی از کشورهای همسایه همواره یکی از شرکای بازرگانی و اقتصادی ایران محسوب میشود و حجم بسیاری از صادرات ایران به مقصد این کشور صورت میگیرد. اما در سال ۹۳ اتفاقی باعث شد که بخشی از این مبادلات بهویژه بین اهالی ساکن در 2 طرف مرز تحتالشعاع قرار گیرد و 3 بازارچه رسمی (میل ۷۳، یزدان و دوکوهانه) در مرز ایران و افغانستان در خراسان جنوبی بسته شد. از همان زمان مسئولان رایزنیهای مختلفی را آغاز کردند و تلاشهای دیپلماتیک و بینالمللی انجام شد، اما تاکنون طرف افغانستانی پاسخ مثبتی برای حل موضوع نداده است.
رایزنیهایی که به نتیجه نرسید
نشان صحت این گفته سخن «محمدرضا فخر» رئیس سازمان بازارچههای مرزی خراسان جنوبی است که در ۳۰ مرداد ۹۶ در جلسهای اعلام کرد که علیرغم رایزنیها پاسخی برای بازگشایی بازارچه مرزی خراسان جنوبی دریافت نکردهایم. ورود «محمدصادق معتمدیان» به خراسان جنوبی بهعنوان استاندار همراه با وعده بازگشایی این بازارچهها بود. وی در ۸ بهمن ۹۷ در شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی گفت به دنبال این هستیم که با فعال کردن بازارچههای مرزی ظرفیتهای بالقوه را بالفعل کنیم و همچنین تثبیت بازارچههای مرزی دوکوهانه، یزدان و میل ۷۳ از اولویتهای استانداری است.
نیاز به موافقت دوجانبه
مدیر کل گمرکات خراسان جنوبی در این زمینه گفت: هر فرایند تجاری در مرزهای مشترک نیازمند موافقت هر 2 طرف مرز است که این یک اصل کلی در ارتباط با مسائل تجاری محسوب میشود. «محمدعلی خاشی» اظهار کرد: بهعنوان نمونه افغانستان نمیتواند بهصورت یکجانبه بگوید من میخواهم از یک مرز خاص کالا وارد کنم و بهصورت متقابل نیز شرایط همینگونه است و از این منظر ایجاد یک بازارچه یا مرز مشترک موافقت دوجانبه کشورهای همسایه را میطلبد. وی با اشاره به اینکه طبق قانون ساماندهی مبادلات مرزی بازارچه محوطه محصور بهصورت مستقل یا مشترک است، ادامه داد: بازارچههای ما مستقل بوده و مشترک نیست.
ایجاد گمرک در یزدان، گلورده و دوکوهانه
خاشی با بیان اینکه افغانستانیها بیشتر از بازارچه به دنبال گمرک رسمی هستند، یادآور شد: طبق مصوبه هیات دولت افغانستان در اسفند ۹۶ سازوکاری برای ایجاد گمرک رسمی برای مرز یزدان تا شهریور ۹۸ و گلورده و دوکوهانه تا ۱۴۰۰ پیشبینی شده است.
وی گفت: نکته قابلتأمل این است که بازارچه تأسیس داخلی است و آنچه رسمیت بینالمللی دارد گمرکات است. مدیرکل گمرکات خراسان جنوبی اظهار کرد: برای ما اسم بازارچه یا گمرک و یا منطقه ویژه مهم نیست، بلکه مهم فعالیت تجاری قانونی بین 2 ملت است.
نیاز افغانستان به واردات کالا
عضو هیأترئیسه اتاق بازرگانی بیرجند با اشاره به اینکه دولت افغانستان حدود ۷۰ – ۸۰ درصد مایحتاج خود را از طریق واردات تأمین میکند، گفت: در این راستا دولت افغانستان بر روی حقوق ورودی گمرکی حساب ویژهای باز کرده است. «علیرضا خامهزر» بیان کرد: افغانستانیها گاهی بیان میکنند که در بازارچههای مرزی به این حقوق ورودی گمرکی نمیرسند و برای آنان توجیه اقتصادی ندارد. وی ادامه داد: هر چند در پارهای مواقع سخن از بیکیفیت بودن کالاهای عرضهشده در بازارچههای مرزی میزنند، ولی به نظر میرسد که علت عمده همان نرسیدن آنان به درآمد و عواید گمرکی باشد.
وعدهها برای بازگشایی یزدان در سال ۹۸
خامهزر با اشاره به اینکه در مرز یزدان امکاناتی در اختیار افغانستانیها قرار دادهایم، افزود: بااینحال آنها تمایل چندانی ندارند و اصولاً با لفظ بازارچه مخالف هستند. وی با بیان اینکه وعده افغانستانیها برای ایجاد گمرک رسمی در یزدان در سال ۹۸ و گلورده تا ۱۴۰۰ است، یادآور شد: ما در مرز گلورده، یزدان و دوکوهانه امکاناتی که کار یک مرز رسمی انجام میدهد داریم اما ترانزیت تنها در مرز ماهیرود صورت میگیرد. عضو هیأترئیسه اتاق بازرگانی بیرجند یادآور شد: اگر بخواهیم بازارچهها را باز کرده و تبعات منفی برای ما نداشته باشد بهتر است که بازارچهها بهصورت تخصصی فعالیت داشته باشد.
خامهزر یادآور شد: تخصصی شدن بازارچهها به این معناست که بهعنوانمثال از یک بازارچه سیمان و چند کالای خاص و از بازارچه دیگر سوخت و آرد مبادله شود، چراکه در این صورت همکاری افغانستانیها را جلب خواهیم کرد. رئیس سازمان بازارچههای مرزی خراسان جنوبی نیز گفت: نیت و تلاش مسئولان و شخص استاندار خراسان جنوبی افزایش راندمان مبادلات مرزی و اثربخشی اقتصاد مقاومتی در مرز و فراهم کردن بستر حضور همه مرزنشینان در بخش اقتصاد مرز است. «محمدرضا فخر» اظهار کرد: ما ۴ بازارچه مرزی داریم که 3 بازارچه آن بهصورت یکطرفه از سوی دولت افغانستان بسته شده است، اما همواره شرایط را برای شروع مجدد فعالیت فراهم کردهایم.
رئیس سازمان بازارچههای مرزی خراسان جنوبی بیان کرد: بهعنوانمثال در مرز یزدان، میل ۷۳ و دوکوهانه در راستای بهبود زیرساختها برای استقرار سامانه جامع گمرکی اقدام کردیم تا بهمحض رفع موانع بتوان مبادلات تجاری را شروع کرد. فخر با اشاره به اینکه برنامهریزیها بر بازگشایی معبر رسمی یزدان در نیمه دوم سال ۹۸ است، یادآور شد: هر محدودیتی در فرایند تجاری 2 کشور بهتر است با نظر 2 طرف صورت گیرد، چراکه در غیر این صورت به ثبات تجاری لطمه زده و تاجر را مجبور به تغییر مبادی خروجی کالا میکند. وی گفت: بااینحال ما با کشوری طرف هستیم که گاه به پروتکلهای بینالمللی پایبند نیست و این موضوع شرایط را سخت میکند.
پاسخ به ممنوعیت صادرات
استاندار خراسان جنوبی ۸ بهمن ۹۷ در شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی با اشاره به ممنوعیت صادراتی 4 قلم کالای اساسی از سوی افغانستان بیان کرد: اگر این روند از سوی افغانستان ادامه یابد، با ابزار و محدودیتهای جدیتری ورود میکنیم. «محمدصادق معتمدیان» با بیان اینکه در حال حاضر از مرز ماهیرود خدمات رایگانی به افغانستان ارائه میکنیم، گفت: اگر محدودیتهای صادراتی رفع نشود، خدمات خراسان جنوبی هم محدود خواهد شد. وی با بیان اینکه سفارت جمهوری اسلامی در افغانستان به مسائل و مشکلات خراسان جنوبی اشراف ندارد، افزود: در آیندهای نزدیک کانال ارتباطی استان با سفارت جمهوری اسلامی راهاندازی میشود.
معتمدیان با اشاره به راهاندازی کنسولگری افغانستان در بیرجند اظهار کرد: کشور ایران با راهاندازی این کنسولگری موافق است، اما افغانستان تاکنون مخالفتی کرده است. استاندار خراسان جنوبی همچنین در گفتوگوی اختصاصی با مهر اظهار کرد: بازارچهها از موضوعات مهمی هستند که از همان ابتدای مسئولیت و ورود به خراسان جنوبی آن را پیگیری کردهایم. وی اضافه کرد: در وهله اول تلاش کردیم موضوع بازارچهها را از سطح یک دغدغه استانی بالاتر برده و بهعنوان یک مسأله ملی جا بیندازیم و در این راستا مذاکراتی در سطح ملی با مسئولان وزارتخانههای ذیربط داشتیم.
استاندار خراسان جنوبی بیان کرد: اصولا موضوع مرز و بازارچه تنها یک موضوع استانی نیست، چراکه وقتی حرف از مرز ماهیرود میزنیم از یک مرز بینالمللی بین 2 کشور سخن میگوییم. وی با اشاره به برخی دیدارهای مسئولان وزارت خارجه از مرز ادامه داد: یکی از مسائل مهم در راستای حل موضوع بازارچهها و مسائل مرتبط با مرز راهاندازی دفتر وزارت امور خارجه در خراسان جنوبی بهعنوان پل ارتباطی بین ما، سفارتخانهها و کنسولگریهاست تا مشکلات بین ما و افغانستان نیز از این کانال بهسهولت پیگیری شود. معتمدیان با اشاره به دستورات دادهشده برای فراهم کردن شرایط زیرساختی در بازارچهها، ادامه داد: بر اساس مصوبه شورای ساماندهی مرز در حال حاضر همه بازارچههای خراسان جنوبی متصل به شبکه نظارتی گمرک هستند. متصل شدن به شبکه نظارتی گمرک این فایده را دارد که هرگاه شرایط مبادله تجاری فراهم شود، نظارت گمرک را نیز به همراه خواهد داشت.
استاندار خراسان جنوبی با اشاره به قول افغانستانیها مبنی بر باز شدن مرز یزدان (مرز مقابل استان هرات افغانستان) گفت: موانع مرتبط با مرز، گمرک و مبادلات تجاری باید بهصورت رایزنیهای دوجانبه حل شود تا منافع دوجانبه تأمین شود. معتمدیان اظهار کرد: یکی از نقطهنظرات افغانستانیها این است که در راستای رسیدن به منافع مشترک همانطور که ما صادرات به افغانستان داریم آنان نیز به کشور ما صادرات در حجم مطلوب داشته باشند.