تیشه مرمت بر ریشه تاریخ

سحر کبیری|خبرنگار

در فاصله کمی از پایتخت در منطقه تاریخی قصران، کاخی وجود دارد به قدمت تاریخ که این روزها حال و روز خوشی ندارد؛ کاخ مظفری در منطقه رودبار قصران شمیرانات که زمانی محل استقرار و استراحت تابستانی شاه قاجار بود با اینکه به ثبت ملی رسیده اما اکنون به خرابه‌ای تبدیل شده است. این کاخ در منطقه رودبار قصران، در فضای سبز متعلق به اردوگاه شهید نامجو، تحت نظارت ارتش جمهوری اسلامی و مالکیت مادی آموزش و پرورش منطقه یک و مالکیت معنوی و ثبت شده میراث فرهنگی است. کاخ «مظفری اوشان» و محوطه باغ اطراف آن حدود ۳۰ سال پیش به ثبت رسیده اما شواهد بیانگر این نکته است که این بنای قدیمی رو به نابودی می‌رود. سری به این ساختمان قدیمی زدیم و پاسخ مسئولان را جویا شدیم. 


یادگاری روی بنای کاخ 

کاخ مظفری (مظفرالدین شاه) با قدمت قاجاری و وسعت 4هزار‌مترمربع در جنوب شهر اوشان، بلوار فرهنگ واقع شده و سال ۱۳۸۲ با شماره ۱۰۳۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده اما اکنون مالکیت آن در اختیار وزارت آموزش و پرورش است. روی تابلو نارنجی رنگی که به نظر تنها نشانه برای معرفی و حمایت از این بنای تاریخی است؛ نوشته شده: «کاخ مظفری اوشان باقیمانده از دوره قاجار در 2 طبقه ساخته شده که گرداگرد آن ایوان قرار گرفته است. ستون‌های بنا از چوب بوده و دور آن را با گچ پوشانده‌اند. مصالح اصلی به کار برده شده در ساخت بنا آجر‌، ملات گچ، گل و چوب است. ارتفاع کف ایوان طبقه اول از حیاط پیرامون حدود ۱۲۰ سانتیمتر است که با 5 پله وارد ایوان طبقه اول می‌شود.» فقدان و نبود فضای آموزشی مناسب در منطقه رودبار قصران باعث شده دیوارهای کاخی با قدمت تاریخی بیش از 300 سال به محلی برای ثبت یادگاری تبدیل شود. اگرچه مرمتگران مجبور شده‌اند دیوارها را رنگ کنند و قسمت‌هایی را با گچ بپوشانند اما همجواری 2 مدرسه با این ساختمان و نبود حفاظ موجب شده تا برخی دانش‌آموزان به راحتی وارد بنا شوند و دیوارها را به محلی برای نوشتن یادگاری تبدیل کنند. در این بنا خبری از درهای چوبی قدیمی نیست. درها با نمونه‌های چوبی جدید جایگزین شده‌اند. اتفاقی که نه تنها اصالت بنا را زیر سؤال می‌برد بلکه این شبهه را ایجاد می‌کند که آیا هیچ‌کدام از این درها قابلیت ترمیم، رنگ‌کاری مجدد یا نگهداری به همان حالت را نداشته است؟ گشتی در بازار عتیقه‌فروش‌ها نشان می‌دهد که نمونه‌هایی از این درها با قیمت‌های میلیونی خرید و فروش می‌شود! 

 نرده‌هایی که کنده شده‌اند 

امکان ورود به بنای کاخ را نداریم. چون در قفل است. اما از پشت شیشه‌ها می‌توان نرده‌های قدیمی کنده شده بنا را دید. یکی از ویژگی‌های خانه‌های قدیمی نرده‌های فلزی با طرح‌های خاص و ظریف بود که هرچند نقش و نگار خاصی نداشت ولی زیبایی و تقارن در آنها دیده می‌شد. در قدیمی‌ترین عکس‌های رنگی ثبت شده از این بنا نرده‌های فلزی خاصی دورتادور ایوان بالا و پایین دیده می‌شدند که حالا کنده شده و گوشه اتاقی داخل بنا تلنبار شده‌اند. اکنون نرده‌های قدیمی با نمونه‌های امروزی جایگزین شده‌اند؛ آن هم با نقش و نگارهای تکراری و بازاری که در هر خانه نوسازی دیده می‌شود. 


 سرستون‌هایی که دیگر نیست 

 یکی از ویژگی‌های زیبایی‌شناسی بناهایی با این تاریخ و نما وجود ستون‌های متعدد با سرستون‌های گچبری شده و زیباست. با نگاهی به سرستون‌های این بنا می‌توان دریافت که سرستون‌های طبقه اول به استثنای یک یا دو مورد حذف شده و ستون‌ها به شکل امروزی گچکاری شده‌اند. از دیگر تغییرات سخت و نازیبایی که در این فضا دیده می‌شود کابل‌کشی و سیم‌کشی‌های متعدد روی ستون‌های گچبری شده حکایت از آماده‌سازی برای نصب چراغ‌های دیواری بر ستون‌های این بنای تاریخی دارد. 

 انجام مرمت و تبدیل شدن به موزه گردشگری

بیش از 61 بنا و محوطه تاریخی در شهرستان شمیرانات ثبت ملی شده است که البته در برخی از این بناها فقط تابلو ثبت میراث فرهنگی نصب شده و اثری از حفظ و نگهداری یا مرمت مشاهده نمی‌شود. رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری شهرستان شمیرانات درباره مرمت بنای کاخ مظفری می‌گوید: «طبق توافق شورای اسلامی شهر و شهرداری اوشان، فشم و میگون قرار شده مرمت این بنا انجام شود. مرمت با اعتباری حدود 300 میلیون تومان شروع شده و پس از بازدید از این بنا ادامه روند بازسازی و مرمت انجام می‌شود.» «علی رفیعی» امکان فراهم شدن بازدید از این بنا را منوط به تکمیل عملیات عمرانی و مرمت می‌داند و می‌افزاید: «مالکیت این مکان متعلق به اداره آموزش و پرورش است. از آنجایی که در گذشته محل تحصیل دانش‌آموزان بود به همین دلیل شاهد وارد آمدن آسیب‌هایی به این بنا هستیم.» کاخ مظفری اکنون اردوگاه تفریحی، نظامی است.