بررسی دلایل ترک تحصیل دانش‌آموزان روستاهای منطقه 19
اینجا دختران دبیرستان نمی‌روند!
زهرا اردشیری|خبرنگار:
منطقه 19
اینجا روستاهای مرزی کشور نیست، اینجا پایتخت است؛ جنوب پایتخت. محله‌هایی که دختران دانش‌آموز آن به‌خاطر فاصله زیاد خانه تا مدرسه و ناامنی مسیر مجبورند ترک تحصیل کنند. این معضل در بخش شهرآفتاب منطقه 19 بیشتر خودنمایی می‌کند. در این بخش از منطقه 19 مدرسه‌ای برای پایه دوم متوسطه وجود ندارد و دانش‌آموزان باید مسیری طولانی برای رفتن به مدرسه طی کنند. برای همین بیشتر خانواده‌ها اجازه ادامه تحصیل به دخترانشان نمی‌دهند و نگران ناامنی‌هایی هستند که فرزندانشان را تهدید می‌کند. شوق تحصیل در این دختران وجود دارد اما اکثر آنها بعد از ترک تحصیل ازدواج می‌کنند و درس و کتاب و ادامه تحصیل برایشان رؤیایی دست‌نیافتنی می‌شود. در این گزارش به محله‌هایی در منطقه 19 رفته‌ایم. محله‌هایی که تا مدرسه فاصله زیادی دارند.
در روستای مرتضی‌گرد در جنوب تهران، تعداد دخترانی که مجبور به ترک تحصیل شده‌اند کم نیست. آنها باید رؤیای ادامه تحصیل، دانشگاه و به قول خودشان خانم دکتر شدن را برای همیشه فراموش کنند. در این روستا از پایه دوم متوسطه مدرسه‌ای وجود ندارد. نه مدرسه دخترانه و نه مدرسه پسرانه! برای همین دانش‌آموزان باید به روستای صالح‌آباد بروند. البته پسرها برای رفتن به مدرسه‌ای در روستای صالح‌آباد مشکل چندانی ندارند. حتی برایشان هیجان‌انگیز است که هر روز صبح از روستا بیرون بروند. اما وضع دختران متفاوت است. خانواده‌ها اجازه نمی‌دهند دخترانشان به روستای دیگری بروند. تک و توک دخترانی هم که مدرسه می‌روند با مخالفت اقوام مواجه می‌شوند. ریحانه 16 ساله است و تا زمانی که به مدرسه می‌رفت درسش حسابی خوب بود، اما امسال به مدرسه نمی‌رود. خانواده ریحانه خیلی سخت اجازه می‌دهند در مورد مدرسه با او حرف بزنیم. می‌گویند تازه سرش به زندگی گرم شده و نمی‌خواهیم دوباره فکر درس و مشق به سرش بیفتد. ریحانه می‌گوید: «مدرسه را دوست داشتم. می‌خواستم خانم دکتر شوم. اما از دوم دبیرستان دیگر در روستا مدرسه نداریم. باید به مدرسه کلهر صالح‌آباد می‌رفتم اما پدر و مادرم اجازه ندادند. گفتند باید هر روز از روستا بیرون بروی. تا روستای صالح‌آباد پیاده حدود 30 دقیقه‌ای می‌شود. ایستگاه اتوبوس هم دارد. اما خانواده‌ام نمی‌گذارند بروم. می‌گویند اطراف بزرگراه آزادگان امنیت ندارد. بهتر است دیگر مدرسه نروی. دخترانی مثل من در این روستا کم نیستند چون خانواده‌های آنها هم مثل خانواده من فکر می‌کنند.» مادر ریحانه می‌گوید: «آدم نمی‌تواند دخترش را راحت رها کند تا صبح زود برود یک روستای دیگر، مدرسه‌ای که دخترم می‌خواست برود دو شیفته بود و اگر شیفت بعدازظهر ثبت‌نامش می‌کردیم، هنگام تاریک شدن هوا به خانه می‌رسید و پدرش اصلاً با این موضوع موافقت نمی‌کرد.»
راه امن نیست
فاطمه هم یکی دیگر از دختران مرتضی‌گرد است که به‌خاطر مسافت خانه تا مدرسه ترک تحصیل کرده است. او می‌گوید: «وضعیت مالی‌مان آنقدر بد است که حتی پدرم برای رفتن به سر کار پول بلیت اتوبوس را به سختی می‌دهد. من حتی پول خریدن کتاب‌هایم را هم نداشتم. پدرم حساب و کتاب کرد و متوجه شدیم ادامه تحصیل برای من هزینه زیادی خواهد داشت. اگر بخواهم پیاده بروم هم کنار بزرگراه آزادگان امنیت ندارد. چند بار دانش‌آموزان در بزرگراه تصادف کرده‌اند. چند باری هم برای دختران مزاحمت به وجود آمده. حرف و حدیثش در روستای مرتضی‌گرد پیچیده و دیگر کمتر کسی می‌گذارد دخترش ادامه تحصیل بدهد. بعد از ترک تحصیل هم یا ازدواج می‌کنند یا اینکه در خانه می‌نشینند و کنار مادرهایشان بچه‌داری و کار خانه می‌کنند.» فاطمه برایمان تعریف می‌کند که سال‌های گذشته بچه‌های این روستا چطوری به مدرسه می‌رفتند. او می‌گوید: «مدت‌ها پدر یکی از بچه‌ها که وانت داشت صبح‌ها دانش‌آموزان را سوار می‌کرد و به روستای صالح‌آباد می‌برد. نمی‌دانم امسال هم این کار را می‌کند یا نه! اما اتفاق خوبی برای بچه‌های این روستا بود و ای کاش ادامه داشته باشد.»
مدارس، قدیمی و شلوغند
کمبود مدرسه در منطقه 19 معضل کهنه‌ای است. مدارس دو شیفته و قدیمی تداعی خاطرات دانش‌آموزان دهه 60 است. نیمکت‌هایی که بعضاً 4 نفر روی آن می‌نشینند و شیفت‌های صبح و بعدازظهر که حسابی شلوغ است. «مهدی محمدی» دهیار محله مرتضی‌گرد می‌گوید: «مشکل کمبود مدرسه تنها مختص روستای مرتضی‌گرد نیست. تمام روستاهای بخشداری شهر آفتاب با این مشکل درگیر هستند.» او ادامه می‌دهد: «اکثر دختران روستای مرتضی‌گرد با مشکل رفت‌وآمد به مدرسه مواجه هستند. نگاه خانواده‌ها به ادامه تحصیل دختران و مشکلات مالی هم از دیگر دلایل ترک تحصیل می‌شود.» محمدی حرف‌هایش را این‌گونه ادامه می‌دهد: «در مرتضی‌گرد زمینی برای ساخت مدرسه نداریم و به تازگی خیّران اعلام کرده‌اند می‌خواهند در این روستا مدرسه بسازند. البته ما مشکل شلوغی مدارس و دو شیفته را هم داریم. مدارس خیلی شلوغ هستند و اکثراً قدیمی و نیاز به رنگ‌آمیزی و بازسازی دارند.»
فقر فرهنگی مزید برعلت است
تعداد دانش‌آموزانی که در روستاهای بخشداری شهر آفتاب ترک تحصیل می‌کنند روز به روز بیشتر می‌شود. شاید در کنار مسئله دوری از مدرسه، فقر فرهنگی خانواده‌ها و مشکلات مالی دخیل است. اما در حال حاضر بهترین بهانه برای خانواده‌ها به‌خصوص خانواده دانش‌آموزان دختر، دوری راه مدرسه است. «هادی‌حنیفی‌نیا» مدیر آموزش و پرورش منطقه 19 می‌گوید: «شرایط جغرافیایی منطقه 19 با دیگر مناطق تهران متفاوت است. بزرگراه آزادگان جنوب به سمت حرم مطهر امام خمینی(ره)، بخشی از بزرگراه قم، بخش آفتاب که شامل روستاهای اطراف تهران است در حوزه آموزش و پرورش منطقه19 قرار دارد و از نقاط پر آسیب پایتخت است. به همین دلیل مشکل آموزشی در این منطقه بسیار زیاد است.» او می‌گوید: «مشکل محله مرتضی‌گرد نداشتن مدرسه متوسط دوم دختران است. اما اینکه چرا مدرسه در مرتضی‌گرد ساخته نمی‌شود، دو دلیل دارد. اول اینکه زمین مناسبی در این منطقه نداریم و دوم تعداد دخترانی که در این مقطع ثبت‌نام کرده‌اند به اندازه‌ای نیست که مدرسه برای آنها ساخته شود چراکه ساخت مدرسه استانداردهای خاصی دارد.» حنیفی‌نیا معتقد است فاصله مدرسه از روستا دلیل اصلی ترک تحصیل دختران نیست. فقر فرهنگی عامل این ماجراست. او در رابطه با آمار دخترانی که در این روستا ترک تحصیل کرده‌اند می‌گوید: «نمی‌توانیم آمار دقیقی ارائه دهیم چراکه تعداد زیادی از آنها در مدارس چهاردانگه ثبت‌نام کرده‌اند، تعدادی از این محله رفته‌اند و آمار دقیقی از دانش‌آموزان دختر وجود ندارد. اما کاهش ثبت‌نام دختران روستای مرتضی‌گرد در پایه‌های تحصیلی بالاتر مشهود است.» رئیس آموزش و پرورش منطقه 19 می‌گوید: «دختران روستای مرتضی‌گرد می‌توانند با اتوبوس خود را به محله صالح‌آباد برسانند. این مسیر با اتوبوس 10 دقیقه است و خانواده‌ها برای بازداشتن بچه‌ها از تحصیل بهانه می‌آورند. سال گذشته خیّران تصمیم گرفتند سرویس رایگان برای دختران دانش‌آموز تهیه کنند تا مشکل رفت‌وآمدشان از بین برود.»
کمبود فضای آموزشی در نقاط پر تراکم منطقه
این‌طور که پیش‌بینی می‌شود تا چند سال آینده مشکل نداشتن مدرسه از روستاهای بخش آفتاب هم فراتر می‌رود و کل محله‌های منطقه 19 درگیر می‌شوند. در حال حاضر مدارس دوشیفته مشکل اصلی آموزش و پرورش منطقه 19 است. «حنیفی‌نیا» می‌گوید: «24مدرسه دو شیفته در منطقه 19 قرار دارد. متأسفانه این آمار در سال گذشته کمتر بود. با توجه به شرایط اقتصادی و هجوم مستأجران به مناطق جنوبی پایتخت به‌خصوص منطقه 19، با هجوم دانش‌آموزان و فضای آموزشی کم مواجه هستیم. مجتمع سهیل در محله دولت‌خواه و شهرک وصال در خیابان بهمنیار، دو نقطه پرتراکم منطقه ما هستند که دانش‌آموزان زیادی دارند ولی فضای آموزشی ندارند. ما حتی برای سال تحصیلی آینده هم نگران هستیم چراکه تعداد زیادی از بچه‌ها هنوز ثبت‌نام نکرده‌اند و آمار دقیقی از دانش‌آموزان نداریم. پیش‌بینی می‌شود جمعیت دانش‌آموزان منطقه بیشتر شود و به دلیل کمبود فضای آموزشی نتوانیم ثبت‌نام انجام دهیم. البته بخشدار منطقه10، هزار‌مترمربع زمین به ساخت‌وساز فضای آموزشی اختصاص داده است و به‌زودی فضای آموزشی شهر آفتاب بیشتر خواهد شد.»
دانش‌آموزان اتباع بیگانه هم به تحصیل ادامه دهند
آموزش و تحصیل دانش‌آموزان اتباع بیگانه یکی دیگر از دغدغه‌های منطقه 19 است. مجموعه‌ای به نام «نهال» این روزها به کمک دانش‌آموزان افغان آمده است که به هر دلیلی نمی‌توانند ادامه تحصیل بدهند. «مریم خالقی» مدیر مجموعه نهال می‌گوید: «این مجموعه کار خود را از سال 1395 شروع کرد. آموزش کودکان کوره‌های آجر‌پزی، کودکان‌کار و تمام بچه‌هایی که از چرخه آموزشی دور مانده‌اند هدف ما بود. اتباع خارجی با مشکلات زیادی در رابطه با ادامه تحصیل مواجه هستند. به همین دلیل مجموعه نهال کنارشان ایستاده است تا آنها را به تحصیل بازگرداند.» نهال یک مجموعه 20 نفره است که هسته اصلی آنها 5 نفر هستند. حضور آنها در این منطقه نه تنها پای خیّران زیادی را به این محله‌ها باز کرده است بلکه قصد دارد آسیب‌های منطقه را هم کاهش دهد. خالقی می‌گوید: «ما در سرای محله نعمت‌آباد فعالیت می‌کنیم. نیاز به یک فضای رایگان برای ادامه کار داریم، چون هدف ما کم کردن آسیب‌های منطقه است. متأسفانه سرای محله که سال گذشته برای در اختیار گذاشتن فضای آموزشی از ما پولی دریافت نمی‌کرد حالا هزینه زیادی را برای ادامه همکاری‌اش می‌خواهد. این در حالی است که گروه ما به‌صورت خودگردان و داوطلبانه فعالیت می‌کند و هزینه وسایل کمک آموزشی بچه‌ها را پرداخت می‌کند. ما معلم‌های زیادی را استخدام کرده‌ایم و آنها نیاز به فضایی دارند که بتوانند به بچه‌ها آموزش بدهند.»
در همینه زمینه :
