آسیب‌های سیال و پایدار

سروش جنابی| دبیر تحریریه:

آسیب‌هایی چون اعتیاد و پدیده‌های مرتبط چهره شهر به‌ویژه برخی محله‌های مرکزی تهران را از مدت‌ها پیش مخدوش ساخته و بیش از ناامنی، احساس ناامنی را بین شهروندان ساکن محله‌های مبتلا دامن زده است. اهالی این محله‌ها به‌طور متناوب اما دائم از این وضع گلایه دارند و در این سال‌ها موضوع بسیاری از تماس‌های مردمی با نشریه همشهری محله بوده است.  پاکسازی متناوب محله‌های مرکزی شهر چون هرندی، شوش و مولوی از سوی نیروی انتظامی و اجرای برخی طرح‌های اجتماعی با محور مدیریت شهری و سازمان‌های مردم‌نهاد نیز چندان در زدودن این آسیب مؤثر واقع نشده یا حداقل کم‌تأثیر بوده است؛ زیرا پس از مدتی دوباره کلونی‌های معتادان در نقاط پاکسازی شده تشکیل می‌شود و فقط کلونی‌های معتادان به‌طور دوره‌ای در نقاط مختلف و عمدتاً در یک محدوده جغرافیایی جابه‌جا می‌شوند و در واقع، معتادان و کارتن‌خوابان پس از برقراری وضعیت سفید مجدد به نقاط قبلاً آلوده بازمی‌گردند.  

ویژگی سیال بودن و تحرک کلونی‌های اعتیاد و کارتن‌خوابی بر اثر فشارهای مقطعی از سوی نهادهای مختلف به‌تدریج در مسیر جابه‌جایی سنتی با فشارهای مستمر به کشف نقاط مستعد یا به عبارتی فضاهای بی‌دفاع شهری یا ساختمان‌های متروکه بلاصاحب منجر می‌شود. چه آنکه امروزه کلونی‌های اعتیاد از محدوده جنوبی و شرقی منطقه12 در ماه‌های اخیر به سمت شمال محدوده این منطقه کشیده شده و بخش‌هایی از خیابان‌های نوفل‌لوشاتو، غزالی، پارس و غرب کوشک را نیز تحت سیطره خود درآورده است.  این پدیده نشان می‌دهد که فعالیت مجزا و پراکنده دستگاه‌های مختلف و اقدامات جزئی (یا بخشی) برای مهار یک آسیب مزمن محل‌‌‌ تردید است و همگرایی دستگاه‌های متولی از نیروی انتظامی و مدیریت شهری گرفته تا قوه قضاییه و بهزیستی باید شرط اول و لازم برای اجرای هرگونه سیاست‌های مهار تلقی شود. در عین‌حال، این همگرایی باید بر مبنای مطالعات کارشناسی با مشخصات بومی ـ محلی باشد. مثلاً طرح‌های مقابله‌ای در شهرهای مرزی اساساً با طرح‌های کلانشهرها و شهرهای بزرگ متفاوت خواهد بود. یا به‌طور نمونه، طرح‌های نوسازی و اعطای تسهیلات در محدوده مولوی الزاماً به کاهش پدیده اعتیاد و کاهش آسیب‌های اجتماعی مرتبط منجر نشده و اگر نگوییم به‌طور معکوس در افزایش آن تأثیر داشته، حداقل در برابر آن خنثی بوده است.

آنچه آقای مسجدجامعی در مقاله‌ای که چندی پیش در همین نشریه چاپ شد، بر آن تأکید داشت بیان همین موضوع از زاویه‌ای دیگر بود. اینکه بازدیدهای میدانی و گفت‌وگو با مردم محله‌های مزبور نشان می‌دهد که اوضاع در مقایسه با چند سال پیش و باوجود اجرای طرح‌های کارشناسی شده هیچ تغییری نکرده است. عضو محترم شورای شهر هشدار می‌داد که تا دیر نشده باید چاره‌ای اندیشید. در مجموع آنچه در ایجاد امنیت پایدار و به‌تبع آن، احساس امنیت پایدار در محله‌های دچار آسیب اجتماعی مؤثر به نظر می‌رسد، اتخاذ طرح‌های درازمدت و اثرگذار مبتنی بر کارشناسی با در نظرگرفتن شاخص‌های محله‌ای و بومی است و همگرایی دستگاه‌های مسئول در پیشبرد طرح‌های منسجم، اثرگذاری اقدامات را ضمانت خواهد کرد و الاّ آسیب‌ها نه تنها مهار نخواهند شد بلکه بر اساس آنچه گفته شد، گستردگی (یا پراکندگی) بیشتری پیدا خواهند کرد.