عادت‌های کوچک ویرانگر

پروانه بندپی؛ روزنامه‌نگار

شاید هیچ‌کس عمدا تصمیم نگیرد به بدنش آسیب بزند، اما متأسفانه خیلی از عادت‌های ظاهرا کوچک در زندگی ما وجود دارند که بسیار آسیب‌رسان هستند و ما معمولا از آنها بی‌خبریم یا به آنها توجه نمی‌کنیم؛ عادت‌های روزمره‌ای که در سبک زندگی مدرن ریشه دوانده‌اند و اگر تکرار شوند، می‌توانند به‌تدریج اثرات قابل‌توجهی بر سلامت جسم و روان بگذارند.

 چک‌کردن گوشی بلافاصله بعد از بیدارشدن: تکرار این عادت می‌تواند به افزایش اضطراب، افت بهره‌وری و وابستگی بیشتر به فضای دیجیتال در طول روز منجر شود.
 نشستن طولانی‌مدت: این وضعیت می‌تواند خطر دردهای اسکلتی-عضلانی، کاهش سوخت‌وساز بدن و حتی افزایش ریسک بیماری‌های قلبی-عروقی را در بلندمدت بالا ببرد. متخصصان تأکید دارند که هر ۴۵دقیقه یا یک‌ساعت حتما از جای خود بلند شوید و 3-2دقیقه قدم بزنید یا چند حرکت کششی انجام دهید.
 استفاده نادرست از موبایل: استفاده از تلفن همراه با وضعیت نامناسب بدن یکی دیگر از شایع‌ترین عادت‌هاست. خم‌شدن سر به سمت پایین و قوزکردن شانه‌ها موقع کار با گوشی به‌‌مرور فشار قابل‌توجهی بر ستون فقرات وارد می‌کند و می‌تواند منجر به دردهای مزمن گردن و کمر شود.
 مصرف خوراکی‌های ناسالم: تکرار این رفتار نه‌تنها به افزایش وزن منجر می‌شود، بلکه می‌تواند تعادل اشتها را به هم بزند، نوسانات قند خون ایجاد کند، احتمال بروز اختلالات متابولیک را افزایش دهد و درنهایت رابطه فرد با غذا را نیز دچار اختلال کند؛ به‌طوری‌که فرد به‌جای خوردن براساس گرسنگی واقعی، از غذا برای آرام‌کردن احساساتش استفاده می‌کند و کنترل طبیعی اشتها از بین می‌رود.
 بی‌توجهی به زمان خواب و بیداری: به تعویق انداختن زمان خواب یا بی‌نظمی در ساعت خوابیدن به‌تدریج به یک الگوی پایدار تبدیل می‌شود و موجب اختلال در ریتم شبانه‌روزی، کاهش کیفیت خواب، خستگی روزانه، افت تمرکز و نوسانات خلقی می‌شوند، در بلندمدت نیز می‌تواند سیستم ایمنی را تضعیف کند یا منجر به افزایش استرس، اضطراب و اختلالات متابولیک (به‌هم‌خوردن تنظیم قند، چربی و وزن بد) شود.
 استفاده از صفحه‌نمایش قبل از خواب: نور صفحه‌نمایش و درگیری ذهنی ناشی از محتوای دیجیتال، ریتم طبیعی خواب را مختل می‌کند و درنتیجه فرد با وجود گذراندن ساعات کافی در رختخواب، کیفیت خواب مطلوبی را تجربه نمی‌کند و نتیجه آن احساس خستگی مداوم، کاهش تمرکز و افزایش تحریک‌پذیری و افت خلق‌وخو در طول روز است.
 نوشیدن آب ناکافی در طول روز: ننوشیدن آب کافی می‌تواند به بروز علائمی مانند سردرد، احساس خستگی، کاهش تمرکز و حتی یبوست منجر شود.
 چرا ترک عادت‌های کوچک سخت است؟ مطهره شریفی، روانشناس بالینی در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین می‌گوید: «پاسخ این سؤال در ماهیت تدریجی این عادت‌ها نهفته است، یعنی برخلاف بیماری‌های حاد، پیامدهای عادت‌های ناسالم کوچک سریع و فوری ظاهر نمی‌شود و همین باعث می‌شود افراد خطر آن را دست‌کم بگیرند یا متوجه نشوند. همچنین این رفتارها با پاداش‌های کوتاه‌مدت همراهند و فرد آرامش لحظه‌ای را به پیامدهای آینده ترجیح می‌دهد؛ مثل خوردن خوراکی شیرین موقع استرس یا استفاده از تلفن همراه برای رسیدن به آرامش موقت.» این روانشناس ادامه می‌دهد: «اکثرا افراد به‌سختی از این آرامش لحظه‌ای می‌گذرند، حتی اگر پیامدهای خوبی نداشته باشد. البته اصلاح این عادت‌ها نیازمند تغییرات بزرگ نیست؛ کافی است آگاهی‌مان را بالاتر ببریم. مثلا بدانیم نشستن نادرست در آینده باعث دردهای گردن و ستون فقرات می‌شود، یا به‌جای مصرف تنقلات در زمان استرس، آب و دمنوش بخوریم و حرکات کششی ساده انجام دهیم. این اقدامات کوچک به‌تدریج می‌توانند عادت‌های ناسالم را تغییر دهند.»