میراث تهران در قاب ملی

فاطمه عباسی| روزنامه نگار

پایتخت، سال‌هاست میان هجوم آهن و سیمان، تکه‌های ارزشمند حافظه تاریخی خود را جست‌وجو می‌کند؛ شهری لایه‌لایه که هر گوشه‌اش راوی فصلی از تحولات اجتماعی، مذهبی و معماری معاصر ایران است. ثبت ملی ۶ اثر برجسته در تهران طی روزهای گذشته، گامی استراتژیک برای کشیدن حصار حفاظتی پیرامون آثاری است که در سایه توسعه ناهمگون شهری در معرض فراموشی یا تخریب قرار داشتند. تنوع کالبدی و کارکردی این مجموعه، تصویری تمام‌عیار از نبوغ معماران سده اخیر پایتخت را نشان می‌دهد؛ از یک کلیسای آوانگارد مدرن با بتن خالص تا مسجدی بی‌پیرایه در قلب بافت قاجاری، از ساختمانی پیشرو که الگوی حیاط مرکزی ایرانی را به معماری اداری پیوند زده تا عمارتی با امضای پیشگام معماری نوگرا. این 6اثر شامل «کلیسای صلیب مقدس» در خیابان ونک، «خانه احسانی» در گذر تاریخی پامنار، «خانه وارطان» در خیابان ایتالیا، «مسجد آقاجلال» در محدوده امامزاده یحیی، «ساختمان سابق گروه صنعتی بهشهر» در خیابان سپهبد قرنی و «مسجد امام سجاد(ع)» در تقاطع فخررازی است. قرارگیری همزمان ابنیه مسکونی، مذهبی و اداری در این فهرست تازه، نشان از تغییر نگاه متولیان میراث فرهنگی از انحصار بر آثار کهن دوران صفوی و قاجار، به سمت به رسمیت شناختن میراث معماری مدرن و میان‌قرنی تهران دارد؛ آثاری که نبض پیوند سنت با نیازهای زیستی دوران معاصرند. ثبت رسمی این سازه‌ها نه‌تنها یک ارزشگذاری نمادین، بلکه سپری حقوقی در برابر تعرضات کالبدی و بستری قانونی برای مرمت، احیا و بازتعریف حضور آنها در حیات جاری پایتخت خواهد بود. در ادامه، شناسنامه معماری و هویت کالبدی هر یک از این ۶ اثر تازه ثبت‌شده را مرور می‌کنیم.