گزارش
میراث خوشعطر ایران
نان سنگک در میراث ملی ثبت شد تا مهارت سنتی پخت آن به نسلهای بعد منتقل شود
راحله عبدالحسینی | روزنامهنگار
نان سنگک در فهرست میراث ناملموس ملی ایران قرار گرفته است. اهمیت این نان فقط به قدمت یا جایگاهش در سفره ایرانی محدود نمیشود و مجموعهای از دانش و مهارت، شیوه پخت، ابزار، فرهنگ مصرف و خاطرات جمعی ایرانیان پای سنگک را به ثبت میراث ناملموس ملی کشانده است.
نانی به قدمت دوران ساسانی
سنگک از کلمه «سنگ» گرفته شده و دلیل نامگذاریاش این است که نان روی سنگهای داغ و داخل تنور پخته میشود. روشن باباییهمتی، کارشناس خوراکشناسی و استاد دانشگاه گیلان درباره پیدایش نان سنگک به همشهری میگوید: «پیشینه نان سنگک به دوره ساسانی برمیگردد و در ادبیات و فرهنگ آن دوره نیز موضوع آداب غذاخوردن، مانند برداشتن لقمههای نان کوچک، مورد توجه بوده است. از سوی دیگر، در فرهنگ لغات «برهان قاطع» تألیف خلف تبریزی در سال۱۰۶۲(هـ .ق ) سنگک نوعی نان معرفی شده که روی سنگریزههای گرم داخل تنور پخته میشود.»بابایی همتی درباره شواهد شیوه سنتی پخت سنگک میگوید: «در یکی از قلعههای مخروبه در نزدیکی ورامین بقایای یک نانوایی سنگکی شامل تنور و ریگهای ویژه پخت کشف شده است. چنین شواهدی نشان میدهد استفاده از تنور و ریگهای ویژه بخشی از فرهنگ و فناوری پخت این نان بوده است.»
چرا سنگک ثبت ملی شد؟
استاد دانشگاه گیلان تأکید میکند که اهمیت نان سنگک از یک ماده غذایی فراتر است، زیرا در وعدههای مختلف غذایی مورد استفاده قرار میگیرد و به همین دلیل جایگاه ویژهای در زندگی روزمره ایرانیان پیدا کرده است. باباییهمتی میافزاید: «یکی از دلایل ثبت نان سنگک در فهرست میراث ناملموس ملی همین است که سنگک فقط یک ماده غذایی نیست؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان و تا پای سفره عقد هم آمده است.»
نمونههای فراوانی از ضربالمثلها و اصطلاحات ثبت شده که نشان میدهد نان در ذهن ما نهفقط بهمعنای خوراک، بلکه مترادف روزی، معاش، کار و زندگی است، مانند: نان کسی را آجرکردن، نان به نرخ روز خوردن، نان به هم قرضدادن، نان خود را حلالکردن، نان در انبان گذاشتن، نان بخورونمیری داشتن و نان از دهان کسی ربودن.
صیانت از مهارت پخت نان سنگک
پیش از این مهارت پخت نانهای سنتی برخی شهرستانها در فهرست میراث ناملموس آثار ملی کشور ثبت شدهاست. نان اسکوی آذربایجانشرقی، نان یوخای قزوین، نان تافتون سیستان و بلوچستان، نان سنتی غینیچه بشرویه خراسان جنوبی، نان سنتی گرده شمالی، نان برنج عربی، نان شیرین تنگیله، نان چرب، امطبگ عرب در خوزستان، گاتا، کچیلهنون، پنجهکش، دَلَه دَکرده نون، کلانی، قالاج و کلَن در استان مازندران.
بابایی همتی صیانت از مهارت پخت نان سنگک را یک موضوع مهم بعد از ثبت ملی میداند و میگوید: «نان سنگک بهعنوان میراث ملی باید با شیوه پخت سنتی و دانش مرتبط با آن حفظ شود، زیرا وظیفه داریم این دانش و مهارت را به نسل آینده منتقل کنیم.»
علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز میگوید: «ثبت این عنصر فرهنگی اقدامی در جهت صیانت از حافظه تاریخی، فرهنگ زیست روزمره، دانش بومی و هویت غذایی ایرانیان است.»
پیشینه نان سنگک به دوره ساسانی برمیگردد و در ادبیات و فرهنگ آن دوره نیز موضوع آداب غذاخوردن، مانند برداشتن لقمههای نان کوچک، مورد توجه بوده است
در همینه زمینه :
