گزارش
شریک جرمی به نام گرما
بررسی تأثیر گرمای هوا بر افزایش خشونتهای خیابانی در گفتوگو با یک قاضی دادگستری تهران
رابعه تیموری | روزنامهنگار
برای آنکه بدانیم داغ شدن هوا و گرمای تابستان چقدر بر خلق و خوی افراد جامعه تأثیر میگذارد و آستانه تحمل و تابآوری آنها را کاهش میدهد، حاجتی به آمار و اطلاعات رسمی نیست؛ اتفاقات روزمرهای که در کوچه و خیابان شاهد هستیم، کافی است تا نشان دهد داغی کلافهکننده هوای تابستان میتواند نزاعها و درگیریهای هیجانی افراد را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد، اما آمارهای قوه قضاییه هم که میثم حسینپور در مقام یک قاضی به آنها استناد میکند، این مطلب را تأیید میکنند و گواهی میدهند که گرم شدن هوا بهطور محسوسی میزان خشونتهای خیابانی و جرائم را افزایش میدهد. حسینپور، قاضی دادگستری تهران و مدرس دانشگاه است و در پشت میز قضاوت دادگاههای جنایی شاهد بوده که چگونه برخی افراد فرمان کنترل رفتار و واکنشهای خود را تمام و کمال به خورشید داغ تابستان سپردهاند و برای یلگی احساسات و رفتارشان تاوان سنگینی پرداختهاند.
قتل برای جای پارک و کرایه تاکسی
آقای قاضی پروندههای جنایی متعددی را قضاوت کرده که در واکاوی علل وقوع جرائم آنها به رد پای خورشید و گرمای کلافه کنندهاش رسیده است. میثم حسینپورتعریف میکند: «در بسیاری از پروندههای قتل و جنایت که در فصول گرم اتفاق میافتد، مجرمان میگویند عوامل محیطی و گرمای هوا باعث شده کنترل بر رفتار خود را از دست بدهند و به دلایل اختلافات بسیار جزئی و مسائل پیشپاافتاده رفتارهای فاجعهباری از آنها سر بزند. در یکی از این پروندهها دامادی که در یک روز داغ تابستانی برای خرید وسایل مراسم عقد خود به بازار تهران رفته بود، بر سر جای پارک موتورسیکلت با فردی دچار اختلاف شده بود و گلاویز شدن آنها دست داماد را به خون او آلوده کرد. در پرونده دیگری که در تیرماه سال ١٤٠١ اتفاق افتاد، فردی با یک راننده تاکسی بر سر نرخ کرایه بحث میکند و آنقدر اختلافشان بالا میگیرد که در شرایط عصبانیت راننده تاکسی را به قتل میرساند. در نزاع دستهجمعی دیگری هم که به قتل منجر شد، قاتل ادعا کرده بود که در گرمای ظهر بهدلیل دیررسیدن به مدرسه فرزندش دچار کلافگی شده و این شرایط روحی باعث شده بر سر مسئلهای کوچک با فردی گلاویز شود.» حسینپور که سمت بازپرس سابق دادسرای جنایی تهران را نیز در پرونده کاری خود دارد، عواملی مانند دسترسی آسان افراد مختلف به سلاحهای سرد و سهلگیری قوانین در مورد حمل این سلاحها را در تبدیل تنگناهای روحی به جرائم جنایی مؤثر میداند و میگوید:«بسیاری از مواقع به همراه داشتن یک چاقوی کوچک باعث میشود افراد در شرایط نامناسب روحی زودتر وارد دعوا و مرافعه شوند و یک درگیری جزئی به سرانجام بسیار تلخی بینجامد.»
تایید نظریهپردازان
محتواهای نظریه علمی جرمشناسی محیطی بر تجربیات حسینپور صحه میگذارند و مؤثر بودن شرایط را بر وقوع جرم تأیید میکنند. آقای قاضی میگوید: «در علم جرمشناسی نظریهای به نام نظریه جرمشناسی محیطی وجود دارد که براساس آن آبوهوا بر میزان ارتکاب جرم و افزایش درگیری و کشمکشهای افراد تأثیر میگذارد. در این نظریه چگونگی آبوهوا و میزان سردی یا گرمی هوا در آمار جرائم منجر به ضربوجرح نقشی اساسی دارد.» پژوهشگران ژاپنی سرنخ شکلگیری این نظریه را در ویژگیهای روانشناسی و ساختارشناسی انسانها میدانند. حسینپور توضیح میدهد: «پژوهشگران ژاپنی ثابت کردهاند گرما باعث افزایش ترشح تستوسترون میشود که عدمکنترل فرد بر رفتارش را بهدنبال دارد و موجب غلیان هیجانات و خشم بیشتر او میشود.»
آمارهای سخنگو
گزارشهای پزشکی قانونی هم از دیگر شواهدی هستند که افزایش میزان ضربوجرح و درگیری افراد در فصول گرم را تأیید میکنند. بهگفته این قاضی «در فرایند رسیدگی به پروندههای جنایی، گزارشهای پزشکی قانونی که جزئیات شرایط وقوع جرم را تشریح میکند، از مدارک قابلاستناد است و در بسیاری از این گزارشها تأثیرگذاری شرایط محیطی و عواملی مانند گرمای هوا بر شکلگیری جرم مشهود است.» معضل افزایش آمار جرائم و نزاعهای خیابانی در تابستان به کشور ما محدود نمیشود و یافتههای پژوهشی پایگاه خبری رویترز نشان میدهد این پدیده ناهنجار اجتماعی، گریبانگیر جوامع مختلف شده است. براساس آمار ارائهشده در رویترز افزایش فقط ۱۰ درجه فارنهایت گرما در تابستان با افزایش ۵. ۲ درصدی مرگومیر و ۲۳ درصدی افزایش خشونت و خودکشی در نقاط مختلف دنیا همراه بوده است.
پایبندی اخلاقی عامل سعهصدر
اگر بخواهیم نقش ویژگیهای روانی و شخصیتی افراد در میزان تأثیرگذاری گرما بر خلقیات و تابآوری آنها را بسنجیم، نظر لیلا پیروزی، روانشناس و مشاور خانواده در این زمینه راهگشاست. پیروزی مطالعاتی جامع و متقن را برای بررسی این موضوع ضروری میداند و میگوید:«باید مطالعات جامعهشناختی و روانشناسی مدون و همهجانبهای انجام شود تا نقش گرمای هوا بر افزایش خشونت افراد را تأیید یا رد کند.» پیروزی وجود سعهصدر در اغلب ساکنان شهرهای جنوبی کشور را شاهدی بر توانایی غلبه انسان بر شرایط محیطی ذکر میکند و میگوید:«مردم جنوب کشور هم با آنکه در شرایط آبوهوایی نامناسبی زندگی میکنند، از خونگرمترین و باگذشتترین افراد جامعه هستند. این موارد و موارد مشابه دیگر نشان میدهد پایبندی و ملاحظات اخلاقی سعهصدر افراد را بالا میبرد و تحریکپذیری محیطی را بهطور قابلملاحظهای کاهش میدهد.» اینروانشناس تقویت خویشتنداری و کنترل هیجان را از اصول تربیتی میداند که باید از کودکی در افراد شکل بگیرد و در سنین بزرگسالی نهادینه شود: «اگر خانوادهها مهارتهای کنترل هیجان را به فرزندان خود آموزش دهند، آنها در مهار و غلبه بر محرکهای محیطی موفقتر عمل میکنند و میتوانند تأثیرگذاری شرایط بر عملکرد خود را به حداقل برسانند.»
در همینه زمینه :
گزارش
با کارشناس
گزارش
نگاه