گزارش
جولان قاچاقچیان در ناصرخسروی مجازی
فروش بیضابطه و گسترده دارو در فضای مجازی، با هشدارهای مکرر همراه است و کارشناسان از خلأ قانونی برای برخورد با آن میگویند
آرش نهاوندی | روزنامهنگار
«ناصرخسروی مجازی»؛ اصطلاحی که رئیس سازمان نظام پزشکی برای توصیف وضعیت فروش دارو در فضای مجازی بهکار برد و نسبت به ادامه فعالیت بیضابطه سکوهای دیجیتال عرضه دارو هشدار داد. او تأکید کرد که ساماندهی این سکوها باید هرچه سریعتر انجام شود. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که هنوز سازوکار رسمی و شفافی برای عرضه اینترنتی دارو اعلام نشده اما برخی پلتفرمها همچنان اقدام به فروش دارو در فضای مجازی میکنند؛ فعالیتی که گاه با گزارشهایی از گرانفروشی و عرضه داروهای خارج از ضوابط نیز همراه است. ماجرا زمانی جدیتر میشود که رئیس سازمان غذا و دارو به تازگی اعلام کرده این سازمان بهعنوان متولی اصلی بازار دارویی کشور نظارتی بر فعالیت این سکوها ندارد؛ خلئی که بهگفته او میتواند زمینه را برای تخلفاتی مانند گرانفروشی، عرضه داروهای خارج از فهرست رسمی و حتی فروش داروهای تقلبی فراهم کند. دکتر بهمن صبور، عضو هیأتمدیره انجمن داروسازان ایران و قائممقام سازمان نظام پزشکی تهران، در گفتوگو با همشهری، نسبت به ابعاد این ماجرا هشدار داد و معتقد است آنچه امروز در فضای مجازی در حال رخ دادن است بیش از آنکه یک بازار رسمی دارویی باشد به ناصرخسروی مجازی شباهت دارد.
داروهای قاچاق و مخدر با قیمتهای نجومی
صبور با انتقاد از نبود نظارت مؤثر بر فروش دارو در فضای مجازی میگوید: هیچ نهادی در این زمینه ورود نمیکند جز پلیس فتا که طبیعتا توان جلوگیری کامل از فروش بیضابطه دارو در فضای مجازی را ندارد. بهگفته او، سکوهای فعال در این حوزه از نظر مالی و نفوذ اجتماعی به مجموعههایی قدرتمند تبدیل شدهاند و همین موضوع برخورد با تخلفات آنها را دشوار کرده است. او همچنین مدعی است برخی که از این سکوها داروهای قاچاق خریداری کردهاند دچار عوارض ناشی از مصرف این داروها شدهاند. صبور تأکید میکند که مخالفتی با استفاده از ظرفیت فناوری برای تسهیل دسترسی مردم به دارو وجود ندارد اما شیوه فعلی را قابل قبول نمیداند و ادامه میدهد: «در اینکه باید با فضای مجازی همکاری و از علم روز استفاده کنیم شکی ندارم اما روشی که اکنون وجود دارد همان ناصر خسروی مجازی است. بهگفته این عضو هیأتمدیره انجمن داروسازان ایران، در برخی سکوهای مجازی، داروهای قاچاق، داروهای سقط جنین و داروهای مخدر با قیمتهای بسیار بالا عرضه میشوند.» صبور با طرح این پرسش که چرا با چنین تخلفاتی برخورد جدی نمیشود، میگوید: « اگر در این سکوها اسلحه بفروشید همان شب شما را دستگیر میکنند اما اینها در حال فروش کالایی هستند که میتواند از اسلحه هم خطرناکتر باشد و کسی با آنها کاری ندارد.»
قانونی که محل اختلاف شد
اما ریشه این وضعیت کجاست؟ صبور به دوره شیوع کرونا اشاره میکند؛ زمانی که بهگفته او، تفسیری از یکی از قوانین زمینه فعالیت سکوهای مجازی در حوزه دارو را فراهم کرد: «زمانی که کرونا آمد دوستان از یکی از قوانین تفسیر به رأی کردند که بر مبنای آن میتوان در شبکه مجازی هم دارو فروخت و هم توزیع کرد.» بهگفته او، با بخش مربوط به حمل دارو طبق استانداردهای وزارت بهداشت مخالفتی وجود ندارد اما مسئله اصلی، خرید و فروش دارو بدون نظارت تخصصی و مسئولیتپذیری مشخص است. صبور این وضعیت را با فعالیت داروخانههای رسمی مقایسه میکند و میگوید: « اگر از یک داروخانه بهدلیل تخلف شکایتی مطرح شود، مسئول فنی و صاحب داروخانه باید در مراجع ذیصلاح پاسخگو باشند و درصورت اثبات تخلف، حتی متحمل جریمه و خسارت شوند اما چنین سازوکار مشخصی برای فعالیت برخی سکوهای مجازی وجود ندارد.»
دارویی که معلوم نیست از کجا آمده است
یکی از مهمترین نگرانیها درباره فروش دارو در فضای مجازی بهگفته صبور، نبود شفافیت درباره منشأ، شرایط نگهداری و اصالت داروهاست. او در توضیح بیشتر بیان میکند: «در فضای مجازی مشخص نیست دارو از کجا میآید، شرایط نگهداری آن چگونه است، قیمت واقعی آن چقدر است و اصلا اصالت دارو مشخص نیست.» بهگفته او، مسئله فقط فروش دارو نیست، بلکه گاهی نسخهنویسی و تجویز دارو نیز در همین فضای بیضابطه اتفاق میافتد؛ موضوعی که میتواند سلامت مصرفکنندگان را بیش از پیش در معرض خطر قرار دهد.
چنین مدلی در دنیا وجود ندارد
صبور با انتقاد از مدل فعلی فروش اینترنتی دارو در ایران میگوید: «این مدل فروش دارو در فضای مجازی که در ایران در حال اجراست، در هیچ کشور دیگری اجرا نمیشود. البته در کشورهای دیگر نیز فروش و ارائه خدمات دارویی به شکل دیجیتال در حال توسعه است اما این فرآیند در چارچوبهای مشخص و با شناسایی بیمار، داروخانه، نسخه و مسیر تأمین دارو انجام میشود.» عضو هیأتمدیره انجمن داروسازان ایران معتقد است ساماندهی این بازار باید با محوریت وزارت بهداشت و مشارکت سایر دستگاههای مسئول انجام شود و ادامه فعالیت سکوهای دارویی بدون چارچوب روشن میتواند سلامت مردم را با خطر جدی مواجه کند.
تخلفهای عمده فروش آنلاین دارو
گرانفروشی
عرضه داروهای خارج از فهرست رسمی
فروش داروهای تقلبی
فروش داروهای قاچاق
فروش داروهای سقط جنین
فروش داروهای مخدر با قیمتهای بسیار بالا
وزارت بهداشت سالهاست تلاش میکند برای فروش دیجیتال دارو یک چارچوب علمی و نظارتی ایجاد کند اما نفوذ سکوهای فروش آنلاین دارو مانع اجرای این روند شده است.
