چرا همیشه خسته‌ایم؟

آرش نهاوندی؛ روزنامه‌نگار

اگر 8ساعت خواب هم درست مثل 4ساعت خواب ناکافی به‌نظر برسد و نتواند خستگی را جبران کند، چه می‌شود؟ اگر نوشیدن یک فنجان قهوه دیگر تنها برای یک ساعت چاره‌‌ساز باشد و پس از آن دوباره آن حالت گیجی و سنگینی ذهن بازگردد، چه خواهد شد؟ بسیاری از افراد این مسئله را صرفا ناشی از «افزایش سن» یا «استرس» می‌دانند و آن را نادیده می‌گیرند؛ بااین‌حال در برخی موارد ممکن است بدن پیامی عمیق‌تر را مخابره کند. به‌گفته دکتر پرادیپ ماهاجان، پژوهشگر حوزه پزشکی «خستگی سلولی» عاملی است که اغلب نادیده گرفته می‌شود.
  کندشدن کارکرد کارخانه‌های انرژی: این متخصص می‌گوید: هر ضربان قلب و هر فکر و هر گامی که برمی‌داریم، به انرژی وابسته است. این انرژی در ساختارهای بسیار کوچکی درون سلول‌ها به نام «میتوکندری» تولید می‌شود؛ ساختارهایی که اغلب از آنها با عنوان «نیروگاه‌های» بدن یاد می‌کنند. زمانی که میتوکندری‌ها کارایی لازم را نداشته باشند، سلول‌ها برای تأمین انرژی کافی جهت انجام عملکردهای طبیعی بدن دچار مشکل می‌شوند. این وضعیت اغلب «خستگی سلولی» نامیده می‌شود.
  چرا استرس و خواب نامناسب انرژی را تحلیل می‌برند؟ به‌گفته دکتر ماهاجان خستگی معمولا فقط یک علت مشخص ندارد؛ بلکه اغلب به‌آرامی و در اثر عادت‌های روزمره‌ای شکل می‌گیرد که به‌تدریج بر توانایی بدن برای بازیابی و ترمیم خود تأثیر می‌گذارند. استرس بدن را در وضعیت آماده‌باش شدید نگه می‌دارد. استرس مزمن باعث افزایش هورمون‌های استرس می‌شود؛ هورمون‌هایی که می‌توانند در خواب، فرایند بازیابی و عملکرد طبیعی سلول‌ها اختلال ایجاد کنند. با گذشت زمان بدن انرژی بیشتری را به‌جای ترمیم و بازسازی صرف واکنش نشان‌دادن به استرس می‌کند.
  خستگی بیشتر با تحرک کمتر: او در ادامه توضیح می‌دهد: در کمال تعجب، فعالیت بدنی بسیار کم می‌تواند باعث شود افراد حتی بیشتر احساس خستگی کنند. تحرک منظم گردش خون را بهبود می‌بخشد، به سلامت میتوکندری‌ها کمک می‌کند و استقامت کلی بدن را افزایش می‌دهد؛ در مقابل نشستن طولانی می‌تواند به‌تدریج استقامت جسمانی را کاهش دهد.
  پرداختن به اصول اولیه: برای پیشگیری از خستگی دائمی ابتدا باید به اصول اولیه رعایت یک سبک زندگی سالم رجوع کرد و مواردی مانند حفظ کیفیت خواب، مدیریت استرس پیش از مزمن‌شدن آن، داشتن رژیم غذایی متعادل، حفظ تحرک بدنی و مراجعه به پزشک را سرلوحه زندگی قرار داد.