ایران دومین تولیدکننده داروهای بایوتک در جهان

آرش نهاوندی | روزنامه‌نگار

داروهایی که زمانی با صرف هزینه‌های سنگین از آمریکا و دیگر کشورها وارد می‌شدند، حالا در ایران تولید می‌شوند؛ از داروهای ام‌اس و هموفیلی گرفته تا درمان‌های سرطان، بیماری‌های خودایمنی و ناباروری. صنعت داروهای بایوتک ایران در 2دهه گذشته نه‌تنها بخش مهمی از نیاز بیماران را تأمین کرده، بلکه محصولاتش را به ۴۲کشور جهان هم صادر می‌کند. هاله حامدی‌فر، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروهای بایوتک در تلویزیون اینترنتی همشهری از مسیری می‌گوید که از سرمایه‌گذاری‌های دهه۷۰ آغاز شد و حالا به صادرات دارو به اروپا، روسیه و کشورهای آمریکای لاتین رسیده؛ صنعتی که به‌گفته او حتی در روزهای جنگ هم متوقف نشد.

چراغی که از دهه۷۰ روشن شد
داروهای بایوتک عمدتا برای بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج استفاده می‌شوند؛ بیماری‌هایی که گاه بیمار باید سال‌ها یا حتی تمام عمر دارو مصرف کند. حامدی‌فر با بیان این مطلب می‌گوید: ایران از دهه70 با درک اهمیت بیوتکنولوژی به‌عنوان یکی از علوم آینده، سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی انسانی و ایجاد زیرساخت‌های تولید را آغاز کرد. در ابتدا هم تولید داروی ام‌اس هدف قرار گرفت که آن زمان این دارو با ارز‌بری زیاد از آمریکا وارد می‌شد. حامدی‌فر ادامه می‌دهد: با این اتفاق، دارویی که پیش از آن با قیمت بالایی وارد می‌شد با تولید داخلی با هزینه بسیار پایین‌تری در اختیار بیماران قرار گرفت. به اعتقاد او، اهمیت تولید بایوتک را باید در کنار مسئله دسترسی بیماران به دارو دید چون ایمنی و اثربخشی و در دسترس‌بودن دارو، 2اصل مهم برای داروهای بیماری‌های صعب‌العلاج است و پزشک باید در زمان طلایی درمان بتواند دارو را به بیمار خود برساند.

وقتی تولید داخلی تحریم را دور می‌زند
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های صنعت بایوتک، کاهش وابستگی به واردات داروهای پیچیده و حیاتی است. حامدی‌فر معتقد است اگر ظرفیت تولید داخل وجود نداشت، تأمین دارو برای بیماران با هزینه ارزی بسیار سنگین‌تر و البته دشواری‌های بیشتری همراه می‌شد؛ چراکه مسئله فقط تأمین پول نیست و تحریم‌ها و محدودیت‌های بانکی نیز مسیر واردات را پیچیده می‌کنند. به‌دلیل همین ظرفیت تولید داخل هم طی سال‌های اخیر کمبود جدی درباره داروهای بایوتک وجود نداشته است. این درحالی است‌که به‌گفته این فعال صنعت دارو، در دوران جنگ هم خطوط تولید متوقف نشدند و حتی صادرات هم انجام می‌شده است.

داروی ایرانی در بازار جهانی
حامدی‌فر می‌گوید: محصولات بایوتک ایرانی در بازارهای مختلف از آمریکای لاتین تا شرق آسیا حضور دارند و برخی از آنها در بازارهای سختگیرانه‌ای مانند روسیه، جایگاه قابل توجهی پیدا کرده‌اند. نکته مهم اینکه ایران بعد از برندهای اصلی دومین یا سومین تولیدکننده محصولات بایوتک در دنیاست و کشورهای دیگر هم یا باید از برند اصلی بخرند که خیلی گران است یا انتخاب بعدی‌شان محصول ما باشد. او به قیمت رقابتی داروهای ایرانی هم اشاره و عنوان می‌کند: یک دارو که هر دوز آن ۶هزار دلار است، در کشور ما ۳۰میلیون تومان قیمت دارد. البته بیمار ایرانی نیز لزوما تمام این مبلغ را پرداخت نمی‌کند و بخشی از هزینه‌ها تحت پوشش حمایت‌های بیمه‌ای و دولتی قرار می‌گیرد.

دارویی که در سیستان و بلوچستان و آمریکا یک کیفیت دارد
حامدی‌فر درباره اینکه برخی بیماران تصور می‌کنند داروی خارجی از ایرانی بهتر است یک خاطره دارد و می‌گوید: پدر من ساکن آمریکاست. روزی خواهرم با من تماس گرفت و از نیاز پدرم به یک داروی درمان پسوریازیس گفت. توضیح داد که دارو آنجا خیلی گران است اما در عین حال نمی‌توانند آن را پیدا کنند. زمانی که نام دارو را پرسیدم متوجه شدم با برند سینورا در ایران تولید می‌شود؛ همان دارویی که در استان سیستان و بلوچستان بین بیماران توزیع و مصرف می‌شود. با نخستین مسافر دارو را برای پدر فرستادم اما با یک حس غرور خاص که من تولید ایران را برای او در آن سوی دنیا ارسال می‌کنم.‌

از ناباروری تا نسل تازه داروها
حوزه فعالیت بایوتک به بیماری‌های خاص محدود نیست. بخشی از داروهای مورد استفاده در فرایندهای درمان ناباروری نیز بایوتک هستند. حامدی‌فر در این‌باره توضیح می‌دهد: اعتماد ایجادشده در این حوزه اهمیت زیادی دارد؛ چراکه خانواده‌ها برای درمان ناباروری هزینه و زمان زیادی صرف می‌کنند و کیفیت دارو یکی از نگرانی‌های جدی آنهاست. در کنار محصولات موجود، مطالعات جدیدی نیز برای تولید داروهای مورد استفاده در درمان سرطان و آلزایمر در حال انجام است. هدف این است که هر دارویی که بیماران صعب‌العلاج ایرانی به آن نیاز دارند، در داخل کشور قابل تولید باشد. با این حال رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروهای بایوتک معتقد است ادامه این مسیر نیازمند حمایت و سیاستگذاری است؛ صنعتی که طی سال‌ها برای ایجاد آن سرمایه‌گذاری شده، نباید به‌دلیل مشکلات اقتصادی و سیاست‌های نادرست قیمت‌گذاری تضعیف شود. این در حالی است که طی سال‌های گذشته فاصله قیمت داروهای بایوتک داخلی و برند خارجی بسیار بیشتر بود، اما امروز در برخی موارد قیمت‌گذاری به حدی پایین آمده که ادامه تولید را برای شرکت‌ها دشوار کرده است.