سوگواری به زبان اشاره

 رابعه تیموری | روزنامه‌نگار

در میان زائران کربلا که امسال پای پیاده به پابوس سیدالشهدا(ع) می‌روند، زائرانی خاص وجود دارند، زائرانی که از نخستین شب محرم در یک گوشه این شهر، خاموش و بی‌صدا برای مظلومیت شهدای کربلا سوگواری کردند و حرف‌های مگوی دلشان را با ایما و اشاره به گوش ارباب بی‌کفن رساندند. آنها اعضای هیئت محبان سیدالشهدا، ناشنوایان تهران هستند که هر سال در محرم و صفر با سبک‌وسیاق خاص خود برای شهدای کربلا عزاداری می‌کنند.

سوگواری‌های بی‌هیاهو
برخلاف سایر هیئت‌های عزاداری که همپای آنها سامرا تا کربلا را طی می‌کنند، نه طبل و دمام به همراه آورده‌اند و نه سنج و شیپور. به بلندگو و سیستم‌های صوتی هم حاجتی ندارند تا صدای نوحه‌خوان و مداح جمعشان را بشنوند. در هر منزلگاهی که روزی محل گذر کاروان اسرای کربلا بوده، پا می‌گذارند و مداح هیئت بی‌کلام و بی‌هیاهو برایشان از مظلومیت خاندان سیدالشهدا می‌گوید، اما تا وقتی پرده‌های اشک چشم‌هایشان را نپوشانده، گفت‌وشنود بی‌صدایشان به راز‌هایی مگو شباهت دارد که فقط خودشان از آنها باخبرند. وقتی هم مداحی صاحب‌نام در موکب و منزلگاهی پرسوزوگداز می‌خواند، همان حرکات دست و ایما و اشاره‌های بی‌کلام علیرضا قلی‌زاده و دیگر مترجمانی که همراه هیئت هستند، کافی است که غم کربلا را برایشان روایت کند.

قافله جاماندگان اربعین
علیرضا حضرت قلی‌زاده از بانیان و رئیس هیأت‌امنای هیئت ناشنوایان است و از آنجا که کم‌شنوا به دنیا آمده و تحصیلش در رشته زبان‌شناسی او را به فوت‌و‌فن ترجمه آشنا کرده، در بسیاری از مراسم هیئت وظیفه ترجمه مداحی‌ها و سخنرانی‌ها به زبان اشاره را بر عهده دارد؛ «بعضی از مداحان و سخنرانان با زبان اشاره آشنایی دارند. اگر هم آنها به این زبان تسلط نداشته باشند، مترجم در مراسم و برنامه‌ها حضور دارد و نوحه‌ها و سخنرانی‌ها را برای نا‌شنوایان ترجمه می‌کند.» تعداد زیادی از اعضای هیئت نتوانسته‌اند با قلی‌زاده و دوستانش راهی کربلا شوند و دشواری همراه‌شدن با سایر هیئت‌ها، باعث شد خودشان برای مرهم‌گذاشتن روی حسرت دل سوخته‌شان آستین بالا بزنند؛ «آن دسته از اعضای هیئت که نتوانسته‌اند لذت زیارت حرم شهدای کربلا و حضور در پیاده‌روی اربعین را بچشند، در روز چهلم شهادت سیدالشهدا در میدان امام حسین(ع) دور هم جمع می‌شوند و همراه با مترجم و مداح نا‌شنوایان تا حرم شاه عبدالعظیم(ع) پیاده‌روی می‌کنند.»

یک جمع خودمانی
سررشته حکایت پاگرفتن هیئت محبان سیدالشهدا، ناشنوایان تهران به ٤سال پیش برمی‌گردد که قلی‌زاده و دوستانش تصمیم گرفتند هیئتی برای نا‌شنوایان راه بیندازند؛ «آن زمان من و دوستان نا‌شنوایم در ایام عزاداری محرم و صفر در هیئت‌های محلمان شرکت می‌کردیم، ولی چون نوحه‌ها و سخنرانی‌ها را نمی‌شنیدیم، حضور در جمع آنها برای ما سخت بود. در یکی از این مراسم من و دوستانم بهنود قطاعی و غلامرضا شکوه که آنها هم ناشنوا هستند، به فکر افتادیم برای خودمان هیئتی جمع‌و‌جور راه بیندازیم و با زبان اشاره عزاداری کنیم. اوایل در خانه‌های یکدیگر مراسم را برگزار می‌کردیم و خودم یا مترجمانی که به لب‌خوانی و زبان اشاره تسلط داشتند، نوحه‌ها و سخنرانی‌ها را برای عزاداران به زبان نا‌شنوایان برمی‌گرداندیم.» خیلی زود آوازه هیئت نا‌شنوایان به 4گوشه شهر رسید؛ «کم‌کم تعداد اعضای هیئت بیشتر شد و مراسم را در هیئت‌ها و مساجد برگزار می‌کردیم.» دل سبک‌کردن بی‌صدا و بی‌هیاهو زیر بیرق عزای امام حسین(ع) بهانه‌ای شده تا قشر‌های مختلف جامعه نا‌شنوایان دور هم جمع شوند؛ «در میان اعضای هیئت از بازاری تا کارمند، دانشجو و... وجود دارد و نا‌شنوایان از مناطق مختلف شهر در جلسات و برنامه‌ها شرکت می‌کنند.»
مسئولان صدای بی‌صدایان را بشنوند
با آنکه از پاگرفتن هیئت نا‌شنوایان چند سال گذشته و در ایام شهادت ائمه و مراسم مذهبی مختلف، جمعیت عزاداران هیئت به چندصدهزار‌نفر می‌رسد، هنوز فضا و محلی ثابت برای برگزاری مراسم ندارند؛ «به‌دلیل اینکه هنوز جا و مکانی ثابت برای برگزاری برنامه‌های هیئت نداریم، مراسم دعای ندبه را در حسینیه فاطمیه و سایر برنامه‌های هیئت را در مساجد کمیل و امام محمد تقی(ع) برگزار می‌کنیم.» 
حسینیه فاطمیه در میدان منیریه قرار دارد و مسجد کمیل در میدان قزوین. مسجد امام محمدتقی(ع) هم در میدان شهید کلاهدوز قرار ‌گرفته و این پراکندگی محل‌های برگزاری جلسات هیئت برای نا‌شنوایان دشواری‌هایی به همراه دارد؛ «امیدوارم صدای نا‌شنوایان شنیده شود و به این هیئت که تنها هیئت نا‌شنوایان تهران است، مکان و ساختمانی اختصاص پیدا کند.»
هیئت‌دارشدن نا‌شنوایان تهرانی باعث خواهد شد که بانوان این جامعه هم بتوانند از برنامه‌های هیئت استفاده کنند؛ «شرایط خاص نا‌شنوایان ایجاب می‌کند که برای بانوان ناشنوا مترجمانی جداگانه داشته باشیم و به‌دلیل ثابت‌نبودن مکان هیئت نمی‌توانیم برای حضور بانوان در جلسات عزاداری برنامه‌ریزی کنیم.»