شطرنج ایرانی در موزه متروپولیتن

یکی از قدیمی‌ترین شطرنج‌های جهان که این روزها در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود، ایرانی است؛ مجموعه‌ای نفیس متعلق به قرن دوازدهم که به‌عنوان یکی از شاهکارهای هنر اسلامی در سراسر جهان شناخته می‌شود.
یک خراسان‌پژوه درباره صحت این موضوع به همشهری می‌گوید: «در موزه متروپولیتن نیویورک یک مجموعه شطرنج وجود دارد که به شطرنج نیشابور معروف است. براساس تحقیقات انجام‌شده، این شطرنج متعلق به قرن دوازدهم میلادی، برابر با قرن پنجم هجری قمری است. ویژگی مهم این مجموعه آن است که تقریبا تمام مهره‌هایش کامل باقی مانده و فقط یک مهره از یک دست کامل شطرنج در آن وجود ندارد. به همین دلیل، می‌توان گفت این مجموعه کامل‌ترین شطرنج کشف‌شده از دوره‌های همزمان خود است.»
سلیمان نوری درباره چگونگی رسیدن این مجموعه شطرنج به موزه متروپولیتن توضیح می‌دهد: «از سال۱۳۱۴ تا ۱۳۲۷ هجری شمسی، نخستین و شاید گسترده‌ترین برنامه باستان‌شناسی در شهر کهن نیشابور توسط هیأتی اعزامی از موزه هنر متروپولیتن نیویورک انجام شد. این هیأت به سرپرستی ویلکینسون و با همکاری جوزف آپتون و والتر هاوزر، در عرصه‌ای حدود 3هزار و ۵۰۰هکتاری از شهر کهن نیشابور به بررسی‌های سطحی و کاوش‌های باستان‌شناسی پرداخت. حفاری‌های علمی این گروه عمدتا در خرابه‌های شهر قدیمی نیشابور انجام شد و تا سال۱۳۱۹ به‌صورت مستمر ادامه داشت. براساس توافق میان دولت وقت ایران، یعنی حکومت پهلوی اول و هیأت آمریکایی، قرار بود همه آثار مکشوفه به‌طور مساوی میان دوطرف تقسیم شود. با این حال، با وجود توافق برای تقسیم برابر آثار، به‌نظر می‌رسد هیأت آمریکایی این اصل را در همه موارد رعایت نکرده و برخی از کشفیات شاخص را به‌طور کامل با خود برده است که ازجمله آنها همین مجموعه معروف به شطرنج نیشابور است.»