جنگ داده‌ها

اباذر کریمی پنابندانی؛ متخصص هوش مصنوعی

در طول تاریخ، قدرت کشورها بیشتر با تعداد سربازان، وسعت سرزمین‌ها و قدرت نظامی آنها سنجیده می‌شد. جنگ‌های بزرگ قرن بیستم با تانک، هواپیما، ناوهای جنگی و سلاح‌های پیشرفته رقم خوردند، اما جهان در حال ورود به دوره‌ای جدید است؛ دوره‌ای که در آن مهم‌ترین میدان نبرد، نه زمین و آسمان، بلکه فضای داده‌هاست.
امروز داده‌ها به یکی از ارزشمندترین منابع جهان تبدیل شده‌اند. همانگونه که نفت در قرن بیستم موتور اقتصاد جهان بود، داده‌ها در قرن بیست‌ویکم به موتور تصمیم‌گیری، نوآوری و قدرت تبدیل شده‌اند. اما چرا داده تا این اندازه اهمیت پیدا کرده است؟ چون هوش مصنوعی بدون داده معنا ندارد. الگوریتم‌ها برای یادگیری، پیش‌بینی و تصمیم‌گیری به داده نیاز دارند. کشوری که داده‌های دقیق‌تر، گسترده‌تر و سازمان‌یافته‌تری در اختیار دارد، می‌تواند در حوزه‌هایی مانند اقتصاد، پزشکی، امنیت، صنعت، کشاورزی و مدیریت شهری تصمیم‌های هوشمندانه‌تری بگیرد. جنگ آینده شاید دیگر با شلیک گلوله آغاز نشود، بلکه با حمله به زیرساخت‌های اطلاعاتی، دستکاری داده‌ها، اختلال در سامانه‌های هوشمند و کنترل جریان اطلاعات شکل بگیرد.
 در چنین جهانی، امنیت فقط به‌معنای داشتن تجهیزات نظامی نیست، بلکه به‌معنای داشتن زیرساخت‌های داده‌ای امن، توان تحلیل اطلاعات و قدرت توسعه فناوری‌های هوشمند است. کشورها امروز برای ساخت مدل‌های هوش مصنوعی قدرتمند رقابت بزرگی را آغاز کرده‌اند. رقابت بر سر تراشه‌ها، مراکز داده، مدل‌های زبانی بزرگ و متخصصان هوش مصنوعی، بخشی از همین نبرد جدید است؛ نبردی که شاید صدای انفجار نداشته باشد، اما می‌تواند مسیر اقتصاد و سیاست جهان را تغییر دهد. البته داده به‌خودی خود قدرت نیست. داده زمانی ارزشمند می‌شود که بتوان آن را تحلیل و به دانش و تصمیم تبدیل کرد.
 همانطور که نفت خام بدون فناوری پالایش ارزش محدودی دارد، داده خام نیز بدون هوش مصنوعی و تحلیل پیشرفته نمی‌تواند مزیت ایجاد کند، بنابراین کشورهای آینده‌نگر باید علاوه بر توسعه فناوری، روی سواد داده و سواد هوش مصنوعی شهروندان و مدیران خود سرمایه‌گذاری کنند. در آینده، برنده کسی نیست که فقط سلاح‌های بیشتری دارد. برنده کسی است که بهتر می‌داند، سریع‌تر تحلیل می‌کند و هوشمندانه‌تر تصمیم می‌گیرد.