تاریخ تولد: روزهای جنگ

آرش نهاوندی | روزنامه‌نگار 

بحران و جنگ بیش از همه، گروه‌های آسیب‌پذیر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و مادران باردار از مهم‌ترین این گروه‌ها هستند. در چنین شرایطی، حفظ خدمات درمانی برای زنان‌باردار به یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های نظام سلامت تبدیل می‌شود. بیمارستان مهدیه تهران، مرکز تخصصی زنان و زایمان در روزهای جنگ با تغییر شیوه مدیریت، افزایش کشیک‌ها و حفظ فعالیت درمانگاه‌ها، اجازه نداد روند درمان متوقف شود.  
زهرا نائیجی، رئیس بخش بارداری‌های پرخطر بیمارستان مهدیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در گفت‌وگو با تلویزیون همشهری از تجربه این بیمارستان در روزهای جنگ می‌گوید.
کشیک‌های ۴۸ساعته
نائیجی درباره تصمیم‌های مدیریتی روزهای نخست جنگ عنوان می‌کند: همان روز اول، گروه‌های پشتیبانی تشکیل شد تا استادانی که نیاز به انتقال خانواده داشتند بتوانند برنامه‌ریزی کنند. کشیک‌ها به‌صورت ۴۸ساعته تنظیم شد و گروهی از استادان نیز به‌صورت آنکال در تهران ماندند. او ادامه می‌دهد: پس از چند روز، درمانگاه‌ها به روال عادی برگشتند اما محدودیت تعداد بیماران برداشته شد و پزشکان تا ساعت 4 یا 5 عصر به ویزیت ادامه می‌دادند. حتی در روزهایی که برخی مناطق شهر هدف حمله قرار گرفته بود، با هماهنگی آزمایشگاه‌ها، خدمات تشخیصی بیماران نیز متوقف نشد. به‌گفته او، همدلی کادر درمان باعث شد با وجود کاهش نیروها، کیفیت خدمات حفظ شود.

افزایش زایمان‌های زودرس
رئیس بخش بارداری‌های پرخطر بیمارستان مهدیه تأکید می‌کند که استرس ناشی از جنگ تأثیر مستقیمی بر سلامت مادران باردار داشت. به‌گفته او، در این دوران موارد پارگی کیسه آب و زایمان زودرس نسبت به قبل افزایش پیدا کرد. او با اشاره به نمونه‌ای از یک مادر باردار که پس از حادثه مخزن نفت جنوب تهران دچار حملات پانیک و در نهایت زایمان زودرس شد، می‌گوید: مهم‌ترین نگرانی ما پیشگیری از زایمان زودرس است، زیرا نوزادان نارس با خطر عوارض تنفسی، عصبی و رشدی روبه‌رو هستند. با این حال، به‌دلیل فعالیت مستمر بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) و حضور شبانه‌روزی فوق‌تخصص‌های نوزادان، سطح مراقبت‌ها در دوران جنگ تفاوتی با قبل نداشت.

مرگ مادر و جنین نداشتیم
نائیجی می‌گوید: در بیمارستان مهدیه هیچ مورد مرگ مادر یا جنین که مستقیما ناشی از آسیب‌های جنگی باشد، ثبت نشد. اگرچه مواردی از زایمان زودرس و جداشدگی جفت مشاهده شد، اما خوشبختانه هیچ مورد مرگ‌ومیر مرتبط با تروماهای جنگی نداشتیم.

شبی که مجروحان ورزشگاه بعثت رسیدند
او یکی از تلخ‌ترین خاطرات آن روزها را انتقال مجروحان ورزشگاه بعثت به بیمارستان مهدیه می‌داند. به‌گفته نائیجی، بسیاری از مجروحان نوجوان بودند و این حادثه تأثیر روانی عمیقی بر پزشکان و رزیدنت‌های کشیک گذاشت؛ تا جایی که هنوز هم با یادآوری آن روز، احساساتشان برانگیخته می‌شود.

تعداد مراجعات برای زایمان بالا بود
به‌گفته رئیس بخش بارداری‌های پرخطر، تعداد مراجعه مادران باردار در روزهای جنگ بالا بود، زیرا بسیاری ترجیح می‌دادند پیش از ترک تهران زایمان کنند. او همچنین از حضور مسئولانه دستیاران تخصصی یاد می‌کند و می‌گوید حتی یک مورد غیبت رزیدنت ثبت نشد؛ موضوعی که به‌گفته او نشان‌دهنده احساس مسئولیت نسل جوان پزشکان است.

شایعات جنگی و همدلی مردم
پس از حمله به یکی از ایست‌های بازرسی نزدیک بیمارستان، بخشی از بیماران به زیرزمین منتقل شدند و برای تمرکز نیروها، فعالیت بیمارستان در 2‌طبقه ادامه یافت. این موضوع شایعاتی ازجمله اینکه افراد مهمی در طبقه سوم حضور دارند و احتمال هدف قرار گرفتن بیمارستان هست را رقم زد، اما به‌گفته نائیجی، آنچه بیش از هر چیز دیده می‌شد، همدلی مردم و کارکنان بود. مراجعه‌های غیرضروری کاهش یافت و پزشکان تا عصر به بیماران خدمت ارائه می‌کردند.

انسان‌دوستی؛ فراتر از لباس سفید
نائیجی در پایان تأکید می‌کند انگیزه خدمت در شرایط جنگی فقط به حرفه پزشکی محدود نمی‌شود. به باور او، روحیه کمک به همنوع ریشه در تربیت، فرهنگ و ارزش‌های اخلاقی جامعه دارد. شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های این روزها، توجه بیشتر به پرورش حس انسان‌دوستی در نسل‌های آینده باشد.