مهاجرت معکوس به روستا یک شعار نیست

محمد سرابی | روزنامه‌نگار 

بخش زیادی از روستا‌های ایران دارای امکاناتی مانند برق و گاز شده‌اند، اما همچنان روند مهاجرت و تخلیه مناطق روستایی عمدتا به‌دلیل مشکلات اقلیمی ادامه دارد. روستا‌هایی که زمانی 70درصد جمعیت ایران را در خود جا می‌دادند، اکنون محل زندگی کمتر از 30درصد جمعیت هستند و از آن‌سو شهر‌ها درمقابل فشار جمعیت ناتوان شده‌اند. زیرساخت‌هایی مانند جاده و آب آشامیدنی دیگر نه‌تنها باعث مهاجرت معکوس نمی‌شوند، بلکه حتی برای ماندگاری جمعیت باقیمانده کافی نیستند. روستا‌های امروز نیاز به فناوری‌های نوین دارند تا بتوانند با هزینه و صرف منابع کمتر، محصولات کشاورزی تولید کنند و به‌دست مصرف‌کننده برسانند تا شاید بتوان بخشی از جمعیت مهاجرت‌کرده را به آنها بازگرداند.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست‌جمهوری با امضای یک توافقنامه 3ساله، همکاری راهبردی خود را برای توسعه زیست‌بوم نوآوری، فناوری و کارآفرینی در مناطق روستایی و محروم آغاز کرده‌اند؛ توافقی که با تکیه بر ظرفیت دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان، ایجاد اشتغال پایدار و افزایش بهره‌وری در روستاها را هدف‌گذاری کرده است. عبدالکریم حسین‌زاده، معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست‌جمهوری در حاشیه مراسم امضای این توافقنامه به سؤالات همشهری پاسخ داد. به‌گفته او با اینکه هنوز هم مناطق محرومی در کشور وجود دارند که نیازمند آب آشامیدنی بهداشتی یا اینترنت پرسرعت هستند، اما شکل کلی توسعه روستایی از «زیرساخت‌محور» به «فناوری‌محور» تغییر کرده است.

 آیا تا پایان دولت چهاردهم مقیاس آماری و عددی مشخصی برای مهاجرت معکوس و بازگشت به روستا‌ها تعریف شده است؟
نمی‌توان برای این کار یک عدد مشخص تعریف کرد، اما کلان‌هدف ما این است که مهاجرت را معکوس کنیم البته نه در عالم شعار، بلکه براساس برنامه‌های عملیاتی.

  منظور از این فناوری چیست؟
فاصله بین شهر و روستا و فاصله بین توسعه‌یافته و کم‌برخوردار برطرف نخواهد شد مگر به مدد فناوری. فناوری هم فاصله‌ها را کم می‌کند و هم هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، به‌دلیل اینکه ظرفیت‌های روستا را افزایش می‌دهد و نیروی انسانی را کارآمدتر می‌کند. از پهپاد‌های کشاورزی گرفته تا روش‌های نوین تامین مالی می‌توانند به مدد روستا‌ها بیایند تا به جایی برسیم که روستا‌های هوشمند داشته باشیم. دراین‌صورت مهاجرت معکوس از شهرها به روستاها واقعی‌تر و عینی‌تر خواهد شد، مشکلات حوزه انرژی، آب و برق کاهش پیدا می‌کند و زنجیره فروش محصولات کشاورزی و دامی بهبود می‌یابد.

 روند توسعه زیرساخت‌های روستا‌یی در ایران کافی است؟
در گذشته توسعه روستایی ایران را به این شکل می‌دیدند که به آب، گاز، تلفن، جاده و... اهمیت بدهند و توسعه خوبی هم در این بخش‌ها صورت گرفت، اما تمام ماجرا این نیست و حل مسئله به این شکل رخ نمی‌دهد. ما به این نتیجه رسیدیم که توسعه جای دیگری هم وجود دارد. در مناطق کم‌برخوردار 2بخش از توسعه روستایی هست که امروزه اهمیت پیدا کرده است؛ یکی اقتصاد پایدار و دوم فناوری‌های نوین و زیست‌بوم فناورانه.

فناوری‌های حوزه روستا
امروزه دسته بزرگی از فناوری‌های نوین در فضای روستایی کاربرد خود را نشان می‌دهند که گاهی از مجموعه آنها به نام هوشمند‌سازی‌ روستا‌ها نام برده می‌شود. به‌عنوان مثال همیشه آبیاری سنتی باعث هدررفت میزان زیادی از آب کشاورزی می‌شد اما شبکه لوله‌کشی مزرعه و در مرحله پیشرفته‌تر استفاده از حسگر‌ها و سامانه هوشمندی که رطوبت خاک را سنجش و ثبت می‌کند، مصرف آب را کاهش می‌دهد. صفحه‌های جذب انرژی خورشیدی، مصرف برق را کمتر می‌کنند و پهپاد‌ها نظارت بر مزرعه را در ابعاد کلان بهبود می‌بخشند. استفاده از این فناوری‌ها هزینه تولید را کاهش می‌دهد. در قدم نهایی، بازار‌های آنلاین و اپلیکیشن‌هایی که تولید در مزرعه را به سفره مصرف در خانه متصل می‌کنند، سود‌آوری را افزایش می‌دهد. نتیجه سودآوری اشتغال روستایی ماندگاری جمعیت در روستا خواهد بود که درصورت پایدار ماندن به مهاجرت معکوس منجر خواهد شد.