جامعه امروز
ایران موکبها
موکبهای ایران؛ آیینه تمام نمای سرمایه اجتماعی و همبستگی ملت
محمد سرابی | روزنامهنگار
این روزها قبل از اینکه در و دیوار شهر سیاهپوش شود، داربستهای فلزی برای برپایی موکبهای محرم در کشور علم شدهاند؛ موکبهایی اگر روزی قصه تولدشان برمیگشت به مراسم عزاداری اربعین حسینی و خدمتگزاری به زائران سیدالشهدا حالا دیگر پای ثابت فعالیتهای اجتماعی شدهاند؛ از خدمتگزاری در بحران کرونا گرفته تا مراسم دینی و مذهبی و حتی همین جنگی که پشت سرگذاشتیم. خیلی از موکبها حدود 100 شب در تجمعات مردمی خدمترسانی کردند، حالا برای محرم و عزاداری امام حسین(ع) آماده میشوند و نقطه قوت فعالیت این موکبها مشارکت اجتماعی مردم در آنهاست.
نقش اجتماعی موکبها
یکماه بعد از شروع جنگ تحمیلی سوم بود که کاووس محمودی، مدیر اربعین ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات اعلام کرد که ۲۷۳۰موکب در سراسر کشور در ایام جنگ فعال شدهاند. در راهپیمایی 10کیلومتری غدیر امسال هم بیش از 2500موکب مردمی فقط در تهران برپا شده بود. پیشینه فعالیت این موکب را که ورق میزنیم میبینیم این حرکت اجتماعی مردم ایران سابقه طولانی دارد که البته در طول زمان به شکل موکبهای فعلی درآمده است؛ همان ایستگاه صلواتی 2، 3دهه پیش که بعدها به محلی برای جمعآوری کمکهای مردمی به زلزلهزدهها و سیلزدهها تبدیل شد. هرچه جلوتر رفتیم بر نقش مردم در این حضور و مشارکت اجتماعی افزوده شد. مصداقش دوره کرونا که مردم هر محله با حضور در موکبهای محلی شروع کردند به توزیع ماسک و مواد ضدعفونیکننده و... علیرضا شریفی یزدی، جامعهشناس درباره موکبها به همشهری میگوید: «سالهای جنگ عراق علیه ایران در مناطقی که محل عبور رزمندگان بود مکانهایی دایر میشدند که به آنها ایستگاه صلواتی میگفتیم. کمکهای مردمی را که از شهرها جمعآوری میشد با کامیون به مناطق جنگی میآوردند و بعضیها که میخواستند آنها را سریعتر بین رزمندگان توزیع کنند، این ایستگاهها را درست میکردند. شربت و چای میدادند و کمپوت، بیسکوئیت و گاهی لباس و بقیه کمکهای مردمی را توزیع میکردند. بعضی از کسانی که این ایستگاههای صلواتی را اداره میکردند هم در حملههای صدام به شهادت رسیدند. اما موکبهایی که الان میبینید در اصل از کشور عراق و فرهنگ آن الگو گرفتهاند.» او با اشاره به ماهیت موکبهای امروزی میگوید: «الان موکبها به 2دسته مردمی و دولتی تقسیم میشوند. یک گروه از آنها کاملا مردمی هستند و هرسال بهدست مردم برپا میشوند، یک دسته هم دولتی هستند و سازمانی. اما آنچه مورد توجه است آن است که همواره موکبهای مردمی در مناسبتهای مختلف کارکرد و شوروحال و اهمیت بیشتری دارند.»
انتقال فرهنگ از موکبها
موکبها زمانی کارکرد اجتماعی خواهند داشت که فقط برای پخشکردن شربت و نذری استفاده نشوند، بلکه نتیجه آموزشی داشته باشند. مثلا الان موکبهایی هستند که در قالب هنر دارند فرهنگ عاشورایی را تشریح میکنند. متخصصان مذهبی در این موکبها حضور دارند و با نوجوانها و جوانها صحبت میکنند و به سؤالات و شبهات آنها پاسخ میدهند. موکبها از فناوریهای جدید ارتباطی روز استفاده میکنند و با جامعه مخاطب خود تعامل دارند. همان ایستگاههای صلواتی زمان جنگ هم در بعضی دورهها منشأ خدمت به محرومان و هدایت کمکهای مردمی به نیازمندان شدند. شریفی یزدی تأکید میکند: «چیزی که باید همیشه در مرکز توجه ما باشد این است که فرهنگ عاشورا و انتقال پیام امام حسین(ع) محور و مرکز همه برنامههای محرم است و بقیه اتفاقاتی که میافتند قالبهای مختلف و حاشیههای آن است. استفاده از سازهای موسیقی یا تشریفات دیگر جزو متن اصلی فرهنگ عاشورایی ما نیست. مناسکگرایی نباید فرهنگ عاشورایی را تحتتأثیر خود قرار دهد.»
از ظرفیت موکبها استفاده کنیم
موکبها جزو لاینفک فعالیتهای اجتماعی و اجتماعات مردمی در برهههای مختلف زمانی شدهاند، این حرفی است که شریفییزدی به آن اعتقاد دارد و میگوید: «مثلا در جامعه ایرانی، محرم قبلا با سیاهپوشی شروع میشد. مردم تکیهها و حسینیهها را آماده میکردند. بعضی بازارچهها در این مدت تبدیل به محل عزاداری میشد و شکل شهر تغییر میکرد. امسال هم موکبهای محرم را میبینیم که درست شدهاند. باید از ظرفیت موکبها استفاده کرد، به شکلی که موکب را بهعنوان یک پایگاه فرهنگی ببینیم.»
در همینه زمینه :
جامعه امروز
جامعه امروز
کوتاه تر از گزارش
