گزارش
درمانگر فرشها
بافنده پیشکسوت فرش کاشان از هنر دست رفوگران میگوید
راحله عبدالحسینی| روزنامه نگار
«رفوگری خیلی از فرشبافی سختتر است.»؛ این را رضا کوسنجیان، پیشکسوت رفوگری فرش کاشان میگوید که از 10سالگی پای دار قالی نشسته است و حالا که در کولهبار خود بیش از 4دهه تجربه دارد، فرش کاشان را چنان رفو میکند که انگار نه انگار نقص و پارگی در فرش بوده. مهارت بافت فرش کاشان با قدمت 3هزار سالهاش، چندی پیش در فهرست میراث معنوی یونسکو ثبت جهانی شد و بهگفته کوسنجیان، رفوگری فرش کاشان هم هنری میراثی است، زیرا فرش کاشان بافت بسیار متراکم و ظریف با گره فارسی (نامتقارن) دارد و یکی از ظریفترین فرشهای ایرانی شناخته میشود. به بهانه 20خرداد، روز ملی فرش دستباف ایرانی، سری به هنر رفوگری زدهایم.
مجذوب نقشه فرشها شدم
کلاس ششم ابتدایی را که تمام کرد، در بازار کاشان راه افتاد تا ببیند کدام اوستا، شاگرد میخواهد. دیگر باید مهارتی یاد میگرفت و نانی در میآورد. رنگ قالیهای روی هم چیده شده و نقش قالیهای نیمهتمام روی دار، چنان مجذوبش کرد که فهمید میخواهد قالیبافی را یاد بگیرد. رضا کوسنجیان با لهجه شیرین کاشانی میگوید: «5سال طول کشید تا از نقشهخوانی، چلهکشی و قالیبافی سر در بیاورم و برای خودم اوستای کار شوم. هنوز هم عاشقانه قالیبافی و رفوگری میکنم.» حالا در کارگاه قالیبافی و رفوگریاش دستکم 12نفر مشغول کار هستند.
رفوگری اما برایش داستان دیگری است. او میگوید: «باید یک قالیباف حرفهای باشی و بعد بروی سراغ رفوگری. کار هر کسی نیست. زحمت و رنج زیادی دارد. هنری است که دیده هم نمیشود. رفوگری فرش کاشان بعد از اینکه حسابی به قالیبافی مسلط باشی، دستکم 3سال طول میکشد.»
او قالی کاشان از بافت تا رفوگری را یک سرمایه فرهنگی و هنری میداند و میگوید: «رفوگری مثل بازآفرینی هنر ملی ماست که آوازه جهانی هم دارد.»
یک خاطره
پیشکسوت هنر رفوگری به یادماندنیترین خاطرهاش را اینطور برایمان تعریف میکند: «یکی از بافندهها با من تماس گرفت و پای تلفن اشک میریخت. مراحل آخر بافت حاشیه یک قالی 9متری بوده و وقتی کارگاه را ترک میکند، بچهها برای بازی به کارگاه میروند. حین بازی دستشان به چاقو میرود و شیطنتشان گل میکند و از بالا تا وسط قالی را به 2نیمه میشکافند. قالی هنوز به دار بود و نمیشد به کارگاه بیاورند. خودم بالای سرش رفتم و چله دوم را کشیدم و شروع کردم به رفوگری. چند روز بعد که کار تمام شد، میپرسیدند پارگی کجای قالی بود؟»
روایت رنج رفوگری
رفوگری فرش کاشان بهدلیل ویژگیهای فرشهای این منطقه، تفاوتهای قابلتوجهی با رفوگری سایر فرشها دارد؛ ویژگیهایی که رضا کوسنجیان اینطور برای ما توضیح میدهد: «علاوه بر بافت ظریف و گرههای نامتقارن، فرش کاشان با ترکیب پشم مرغوب با پایه نخ کتان و گاهی پرز ابریشمی بافته میشود. الیاف هم با رنگ گیاهی رنگ میگیرند تا جلوه و ماندگاری بالاتری داشته باشد. رفوگر، هم باید ساختار و مواد الیاف را بشناسد و هم بداند چه نخی با چه گرهی از لحاظ ضخامت و رنگ را انتخاب کند تا پارگی فرش بعد از رفو مشخص نشود.» او میگوید که رفوگری از رفع لکههای سطحی در فرش آغاز میشود و بسته به نوع آسیب، تا ترمیم دررفتگی شیرازه، پارگی، بیدزدگی، پوسیدگی، سوختگی و ریشهها را شامل میشود. پشت فرش کاشان با هر طرحی از لچک ترنج، افشان شاهعباسی، بته جقه، گلدانی، افشان ترنجدار یا حاج غلامی که باشد، به شکل مربعهای یک در یک و منظم است؛ بافتی که هنر بیشتری برای رفوگری میخواهد.
در همینه زمینه :
