سواد و اشتغال برای بازگشت به جامعه

محمد سرابی | روزنامه‌نگار

سال‌های طولانی زندان، دوران سخت و دشواری است، اما همین سال‌ها را می‌توان به فرصتی برای آموزش تبدیل کرد تا باعث اصلاح و جلوگیری از بازگشت زندانیان به چرخه جرم و زندان شود. سواد‌آموزی، مهارت‌های فنی و حرفه‌ای و آموزش‌ مهارت‌های اجتماعی زندانی را برای بازگشت به جامعه و اشتغال مفید آماده می‌کند. سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور سال‌هاست که زمینه آموزش‌ را برای زندانیان فراهم کرده است. حشمت‌الله حیات‌الغیب، معاون سلامت، اصلاح و تربیت سازمان زندان‌ها در گفت‌وگو با همشهری اطلاعات تازه‌ای از شرایط آموزش زندانیان ارائه کرده است. به‌ گفته او، دلیلش این است که زندانیان پس از اصلاح و آزادی بتوانند از گواهینامه‌های خود برای اشتغال به‌خوبی استفاده کنند و عنوان «زندان» هم در این مدارک ذکر نمی‌شود. گزیده گفته‌های معاون سازمان زندا‌ن‌ها را بخوانید.

سوادآموزی الزامی است
هر زندانی بی‌سوادی که وارد زندان می‌شود با تلاش همکاران سازمان زندان‌ها و همکاران نهضت سواد‌آموزی باسواد از زندان خارج می‌شود. براساس ماده 88آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها، شرکت افراد بی‌سواد کمتر از 60سال در دوره سوادآموزی الزامی است. سوادآموزی زندانیان براساس تفاهمنامه با سازمان نهضت سوادآموزی و براساس قوانین و مقررات آموزشی انجام می‌شود.  زندانیان تأییدشده براساس سامانه سواد نهضت سواد‌آموزی ثبت‌نام می‌شوند و مراحل آموزشی خود را مانند سایر افراد جامعه سپری می‌کنند و از این نظر تفاوتی بین آنها و افراد بیرون زندان نیست. 

مدرک تحصیلی بدون نام زندان
آزمون نهایی سواد‌آموزی توسط نهضت سوادآموزی برگزار و درصورت موفقیت گواهینامه پایان دوره به آنها اعطا می‌شود. در این گواهینامه نام «زندان» ذکر نمی‌شود تا فرد در آینده بتواند از مزایای آن استفاده کند. دوره سوادآموزی زندانیان شامل 400ساعت آموزشی ویژه افراد بی‌سواد مطلق، 200ساعت آموزشی دوره تحکیم ویژه زندانیان نوسواد و 800ساعت آموزشی دوره انتقال برای افراد کم‌سواد است.

کتاب فارسی مخصوص زندانیان
سال گذشته تفاهمنامه‌ای با سازمان نهضت سوادآموزی منعقد شده است و بر این اساس هر زندانی می‌تواند به زندانی بی‌سواد دیگر آموزش دهد. همچنین شیوه‌نامه سواد‌آموزی زندانیان مشخص شده است. با همکاری نهضت سوادآموزی، کتاب فارسی دوره مقدماتی و تکمیلی زندانیان تدوین شد. کتاب‌های دیگر درس‌های فارسی، قرآن و ریاضی دوره سوادآموزی ویژه زندانیان هم تهیه شده است که در این زمینه نمونه مشابهی نداریم.

حرفه‌آموزی در نیمی از زندان‌ها
زندانیان واجد شرایط می‌توانند تحت آموزش فنی و حرفه‌ای قرار گیرند. در سال۱۴۰۴ برای بیش از 50درصد از زندانیان با همکاری مجریان مهارت‌آموزی در کشور ازجمله سازمان فنی و حرفه‌ای کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دوره‌های حرفه‌آموزی برگزار شده است. در سال اخیر 35درصد از زندانیان ضمن آموزش موفق به کسب نمره قبولی در آزمون پایان دوره شده و گواهینامه مهارت از سوی مراجع معتبر آموزشی بدون ذکر نام زندان برای آنان صادر شده است.

آموزش اجتماعی هنگام ورود و خروج
همزمان با ورود و استقرار زندانی در اندرزگاه، علاوه بر شرکت در برنامه‌های فرهنگی و تربیتی، اقدامات حمایتی ازجمله برقراری ارتباط با خانواده انجام می‌شود. همچنین با هدف حفظ انسجام و استحکام بنیان خانواده، آموزش مهارت‌های «کنترل خشم»، «مدیریت هیجانات» و «خودآگاهی» به زندانیان ارائه می‌شود. پس از تعیین تکلیف قضایی و صدور حکم و حداقل 2‌ماه پیش از آزادی، مددکاران اجتماعی، روان‌شناسان و مربیان، مهارت‌های «سازگاری با جامعه پس از آزادی» و «مهارت نه گفتن» را به زندانیان آموزش می‌دهند. در زمان ورود زندانی، خانواده‌های آنان نیز از طریق «انجمن حمایت از زندانیان»، آموزش‌های لازم برای سازگاری با شرایط فقدان سرپرست را دریافت می‌کنند.