گزارش
سرگیجه اینترنتی
دغدغه رفع مشکل اینترنت خوب است؛ اما تصمیم اشتباه نگیریم، کام مردم را تلختر نکنیم
حسین ارجلو | روزنامهنگار
در روزهای اخیر رفع انسداد اینترنت بینالملل درحالی به یکی از داغترین سوژههای داخلی تبدیل شده که موضعگیریهای ناصواب دراین زمینه، علاوهبر دامنزدن به دوقطبیهای کاذب، زمینهساز تضعیف تصمیمهای راهبردی نهادهای بالادستی کشور میشود.
داستان از جایی آغاز شد که در نخستین روز حمله تجاوزکارانه دشمن آمریکایی - صهیونی به ایران در 9اسفندماه 1404، اینترنت بینالملل با مصوبه شورایعالی امنیت ملی و برای حفاظت از زیرساختهای کشور در برابر حملات سایبری، از دسترس عموم خارج شد. در شرایطی از زمان آغاز آتشبس تاکنون، طی گامهای مستمر، دسترسی عمومی به اینترنت بینالملل درحال بازگشت به شرایط عادی است که برخی اقدامها و موضعگیریها، به مثابه نفی ضرورتهای اساسی موجود در ایجاد برخی محدودیتهای اینترنتی است و میتواند آسیبهای چندوجهی بهدنبال داشته باشد.
چرا اینترنت قطع شد؟
ضرورت: اقدامی ناگزیر در شرایط جنگی و بحرانهای حساس امنیت ملی با وجود تبعات اقتصادی و اجتماعی
راهبرد: مقابله با جنگ سایبری با اهداف چندوجهی
نکته ویژه: در دکترینهای نوین نظامی و در چارچوب «جنگ ترکیبی»، فضای سایبری بهعنوان یکی از عرصههای پنجگانه نبرد شناخته میشود (زمینی، دریایی، هوایی، فضایی و سایبری).
دلایل راهبردی:
1 حفاظت از شریانهای حیاتی اقتصادی و اجتماعی در برابر حملات سایبری باهدف فلج کردن ساختارهای کشور
2 مقابله با اقدامهای دشمن در راستای «طرح نفوذ»
3 سدکردن مسیر تدارکات عملیات تروریستی علیه فرماندهان و مسئولان
4 مقابله با جنگ روانی دشمن در شرایط حساس جنگی
5 تامین امنیت عملیات نظامی از طریق مسدودکردن دادهکاوی پلتفرمهای بینالمللی
6 آزادسازی ظرفیت زیرساخت مخابراتی برای ارتباطات امن نظامی، امدادی و دولتی در شرایط ویژه جنگی
ماجرای اینترنت پرو
ضرورت: ایجاد دسترسی به اینترنت بینالملل برای افراد، اصناف و قشرهایی با ضرورت دسترسی به اینترنت بینالملل
راهبرد: راهکاری موقت برای ایجاد تعادل میان نیازهای اقتصادی و الزامهای امنیتی
تصمیمگیر: بهگفته سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور، اینترنت پرو با مصوبه شورایعالی امنیت ملی در حال اجراست.
جامعه هدف:
تجار و بازگانان
فعالیتهای وارداتی و صادراتی
دانشگاهیان و پژوهشگران
رسانهها
شرکتهای حملونقل بینالمللی
صنایع و فعالان صنعتی
مزیتها:
1 حفظ رونق فعالیت کسبوکارها
2 رفع ضرورتهای موجود در شرایط ویژه و جنگی
3 تسهیل فعالیتهای تولیدی، بازرگانی و صنعتی
4 مدیریت تقاضاها برای رفع ضرورتها در شرایط جنگی
ضرورتها:
تعیین شفاف جامعه هدف
ایجاد سازوکار شفاف و بدون تبعیض برای دسترسی جامعه هدف
احراز هویت دقیق برای جلوگیری از ایجاد رانت
تبیین ضرورت مطرح برای جامعه در شرایط جنگی
جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی در دسترسی به اینترنت پرو
مقابله با اقدامهای سوداگرانه
جلوگیری از گرانسازی غیرمنطقی اینترنت
چهکسی تصمیمگیرنده است؟
شورایعالی امنیت ملی: در شرایط ایجاد بحرانی با گستره کشوری، شورایعالی امنیت ملی مرجع نهایی تصمیمگیری در زمینه قطع اینترنت است.
نقش وزارت ارتباطات: وزارت ارتباطات مسئولیت مستقیمی در قطع و وصل اینترنت ندارد و صرفاً مجری «حکم ابلاغی» است.
محسن حاجیمیرزایی، رئیس دفتر رئیسجمهور: تصمیم اصلی قطع اینترنت در شعام گرفته شده است. متناسب با شرایط کشور، حتماً تغییراتی اعمال خواهد شد.
سید علی یزدیخواه، نماینده مجلس: مــرجــع رسمــی تصمیمگیری در این حوزه، شورایعالی امنیت ملی است.
نکاتی درباره تصمیمهای شورایعالی امنیت ملی
شورایعالی امنیت ملی به ریاست رئیسجمهور تشکیل میشود.
وظایف:
1 تعیین سیاستهای دفاعی - امنیتی کشور در محدوده سیاستهای کلی تعیین شده ازسوی مقام معظمرهبری
2 هماهنگکردن فعالیتهای سیاسی، اطلاعاتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در ارتباط با تدابیر کلی دفاعی - امنیتی
3 بهرهگیری از امکانات مادی و معنوی کشور برای مقابله با تهدیدهای داخلی و خارجی
مصوبات شورایعالی امنیت ملی پس از تأیید مقام رهبری قابل اجراست.
کاسبان قطع اینترنت
1 ضدانقلاب: تلاش برای ابهامسازی درباره تصمیمهای امنیتی ضروری و ایجاد تفرقه و شکاف در جامعه
2 جریانهای سیاسی: سوءاستفاده برخی گروهها و چهرههای سیاسی از این ماجرا بهعنوان ابزاری در رقابت سیاسی
3 دلالان کانفیگ: دریافت هزینههای هنگفت با ادعای فروش «تونلی از داخل به خارج»
4 مجرمان مجازی: حملات فیشینگ علیه مشتریان اینترنت بینالملل
تردیدافکنی ممنوع!
گزاره: مواضع برخی مسئولان در روزهای اخیر، بیش از هر چیز درباره تصمیمهای راهبردی نهادهای بالادستی کشور تردید ایجاد میکند.
مثال: سخنان ستار هاشمی، وزیر ارتباطات در سخنرانی چند روز قبل
محورها:
این نگاه قیممآبانه به مردم چیست که شما اینجا را اجازه داری، اینجا را نداری.
چهکسی گفته اینترنت را خلاصه در 2 پیامرسان بدانیم؛ این نیست.
صحبتهایی که درباره نقد دسترسی مردم به اینترنت آزاد بیان میشود، نگاه قوه عاقله کشور نیست.
اینترنت برای آحاد مردم و بهصورت عادلانه برقرار میشود.
نقدها:
فروکاستن تصمیمگیریهای کلان امنیتی کشور به «نگاه قیم مآبانه»
پاککردن صورت مسئله با القای مخالفت برخی با دسترسی آزاد مردم به اینترنت
تردیدافکنی درباره ضرورتهای امنیتی موجود
القای انگاره وجود اختلاف میان نهادهای مختلف کشور
یک تصمیم تردیدآمیز
اقدام: انتصاب محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور بهعنوان رئیس ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی
زمان: 23 اردیبهشتماه 1405
مأموریتهای محوله:
تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی
بازآرایی ساختارهای تصمیمسازی و تصمیمگیری ازجمله ساماندهی و ارتقای کارآمدی دبیرخانه شورایعالی و مرکز ملی فضای مجازی
استقرار نظام نظارت راهبردی و پایش مستمر عملکرد دستگاهها در این حوزه
اهداف:
ایجاد انسجام نهادی و همراستاسازی سیاستها، برنامهها و اقدامهای دستگاههای ذیربط
طراحی و استقرار سازوکارهای مؤثر
هماهنگی و تصمیمگیری یکپارچه در رفع تداخل وظایف
جلوگیری از موازیکاریها
پایانبخشی به چندصدایی در مدیریت فضای مجازی
انتقاد عمده: موازیکاری ساختار جدید دولتی با ماموریتها و وظایف نهادهای بالادستی، ازجمله شورایعالی امنیت ملی، شورایعالی انقلاب فرهنگی و شورایعالی فضایمجازی
تردیدها و انتقادها
عزتالله ضرغامی، عضو شورایعالی فضایمجازی: حکم رئیسجمهور به عارف، نوعی موازیکاری و تداخل در وظایف شورایعالی فضای مجازی است.
تحول و بازآرایی در نظام تصمیمگیری و تصمیمسازی باید بهصورت ریشهای و با تغییر مدلحکمرانی در فضای مجازی باشد.
علیرضا سلیمی، عضو هیأترئیسه مجلس: تشکیل این ستاد، نقض مستقیم احکام صریح مقام معظم رهبری در سالهای ۱۳۹۰ و ۱۳۹۴ است.
رمضانعلی سبحانیفر، رئیس کمیسیون ارتباطات مجلس یازدهم: تصمیم نهایی در شورایعالی فضایمجازی و کارگروه مصادیق مجرمانه گرفته میشود. این موارد در قانون دیده شده و مشخص است تصمیمگیری در کجا
انجام میشود.
عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات دولت سیزهم: ساختارسازی جدید دولت مغایر قانون
است.
محور تردیدهای مطرحشده
1 تعارض با احکام حاکمیتی و اوامر مقام معظم رهبری در تأسیس شورایعالی فضای مجازی
2 مغایرت با مصوبات امنیتی شورایعالی امنیت ملی
3 مخدوششدن اصل تفکیک قوا
4 تعارض ساختاری با مصوبات شورایعالی فضای مجازی و اساسنامه مرکز ملی فضایمجازی
5 مغایرت با قوانین بالادستی و احکام برنامه هفتم توسعه پیشرفت
6 ایجاد تزاحم نهادی و کندی در تصمیمگیریهای کلان
یک مصوبه سؤالبرانگیز
مرجع: ستاد ویژه ساماندهی فضایمجازی به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور
مصوبه: تصویب بازگشایی اتصال به اینترنت بینالملل با ۹رأی موافق و ۳رأی مخالف
وضعیت: ارسال به دفتر رئیسجمهور برای تأیید و ارجاع به وزارت ارتباطات
نکات و تردیدها:
موازیکاری با برخی نهادهای بالادستی
زیرسؤال بردن جایگاه شورایعالی امنیتملی در زمینه قطع و وصل اینترنت
میزان قابلیت اجرایی این مصوبه بدون درنظرگرفتن نظر و مصوبات نهادهای بالادستی، ازجمله شورایعالی امنیت ملی و شورایعالی فضایمجازی
چه باید کرد؟
1 همه باید بدانند کشور در شرایط جنگی قرار دارد.
2 همه حرفها و تصمیمها باید با درنظر گرفتن گزاره محوری یکپارچگی کشور باشد.
3 نباید با افکارعمومی بازی کرد.
4 اینترنت بهدست کسانی که نیاز دارند، برسد.
5 تصویر وجود اختلاف در میان نهادهای مختلف کشور ایجاد نشود.
6 راهبردهای ضدامنیتی دشمن مدنظر قرار گیرد.
7 با سوداگریهای منفعتطلبانه در این حوزه مقابله شود.
8 از موازیکاری با نهادهای بالادستی کشور جلوگیری شود.
9 مصوبات شورایعالی امنیت ملی زیرسؤال نرود.
10 از شکلگیری بازار مکاره اینترنت جلوگیری شود.