گفت و گو
سفر به اعماق تاریخ از جزایر ایرانی
گفتوگو با خسرو معتضد، تاریخنگار درباره ریشههای تاریخی جزایر جنوب ایران
مهناز عباسیان|خبرنگار
در برنامه «روایت قرن» تلویزیون همشهری، با نگاهی عمیق به تاریخ و تمدن جزایر ایرانی خلیجفارس، سفری به قلب مرواریدهای این دریا داشتیم. درحالیکه پیشتر در این برنامه بر جنبههای ژئوپلیتیکی این منطقه تمرکز داشتیم، این بار به ریشههای تمدنی و هویت ایرانی این جزایر پرداختیم؛ جزایری که از دیرباز بخشی جداییناپذیر از خاک ایران بودهاند. در این راستا، در گفتوگو با خسرو معتضد، تاریخنگار به سندی تاریخی اشاره میشود که نشان میدهد در گذشتههای دور، سواحل آن سوی خلیجفارس خالی از سکنه بوده و تمدنهای شکلگرفته در این منطقه ریشه در تاریخ کهن ایران، از دوران ایلامیها تا هخامنشیان دارند. نامگذاری خلیجفارس توسط داریوش کبیر و ریشههای ایلامی نام جزایر نیز گواه این قدمت است.
کشورهای عربی، روستاهایی در جنوب خلیجفارس!
در دوران قدیم آن سوی خلیجفارس بیابان بود و کسی در آن نواحی زندگی نمیکرد. امارات متحده عربی، شارجه، فجیره، اُمالقیوین، ابوظبی و دبی که خیلی معروفتر از همه آنهاست، هیچکدام نبودند. زمان پهلوی اول در سالنامه پارس به نام «قُراء» یعنی روستاهایی در خلیجفارس از این کشورها یادشده است. کتابی هست به نام «خلیجفارس» از محمدعلی جناب، ایشان نماینده فرهنگی ایران در جنوب خلیجفارس بود. مدارسی آنجا بود، چون ما ایرانیهای مهاجر زیاد داشتیم. ایشان میرفت مدارس جنوب خلیجفارس و به دانش آموزان ایرانی آنجا رسیدگی میکرد. آن مناطق دهکده بودند، مثل روستاهای اطراف تهران. میخواهم بگویم این نبود که ما بگوییم موجودیتی داشتند. این جزایر از زمان ایلامیها جزء جداییناپذیر ایران بودند. بحرین جزء ایران بود؛ این را من نمیگویم، دانمارکیها میگویند. گورستانهایی آنجا کشف شده؛ یعنی ساکنان خلیجفارس از زمانهای قدیم در آنجا بودهاند. تمام اینها قوم پارس بودند. نام خلیجفارس را داریوش کبیر روی آن گذاشته است. تمام این جزایر اسمهای ایلامی داشتهاند، «آراکیا» یعنی خارک، «آراآتا» یعنی قشم.
جدال سیاسی بر سر نام خلیجفارس
در سال ۱۳۳۹ محمدرضا پهلوی یک مصاحبه میکند. عبدالرحمان فرامرزی، سردبیر کیهان به شاه گفت: میگویند شما کشور اسرائیل را به رسمیت شناختهاید. ما با این روابطی که با عرب داریم، آیا درست است؟ شاه گفت: قبلاً در زمان ساعد به رسمیت شناخته بودیم و الان هم موقت و قابل تغییر است. شاه نباید این را میگفت. بعدها عربها بهویژه جمالعبدالناصر از این حرف شاه ناراحت شدند و ناصر گفت این خلیج «خلیج عربی» است، درحالیکه همیشه میگفت «خلیج پارسی». بنابراین، این بازی را عبدالناصر شروع کرد که بعدها پشیمان شد. در دوره جمال عبدالناصر اصطلاح جعلی«خلیج عربی» بیشتر در فضای پانعربیسم و سیاست هویتی مطرح شد، نه بهعنوان یک نام تاریخی قدیمی.
استعمار، فقر و ملیشدن نفت
سال ۱۳۲۹ که نفت ملی شد تازه فهمیدیم استعمار با ما چه کرده است. پول نفتمان به انگلستان میرفت. همه مردم در فقر و بدبختی و بیچارگی زندگی میکردند. آقای سرگرد قراگوزلو کتابی نوشته است به نام «طبل بزرگ زیر پای چپ»؛ او در این کتاب به فقری اشاره میکند که در مناطق نفت خیز ما وجود داشت. انگلیسیها میگفتند ما تکنولوژی آوردیم. نفتی که شما زیر خاک داشتید و بلد نبودید استخراج کنید، ما آن را درآوردیم، پس سهم ماست. به ایران حدود ۱۶درصد سهم از نفت میرسید که بعدها شد۲۰درصد.همچنین تأکید میکنم که اعراب جزئی از ایران بودند. آنها تبعه ما بودند. بحرین هم جزء ایران بود و حاکم ایرانی داشت. همینطور جزایر سهگانه که حافظه تاریخی ایران بوده و هستند. در گذشته بریتانیا برای کنترل مسیر هند وارد خلیجفارس شد و سیاستش این بود که ایران را تضعیف و شیوخ محلی وابسته ایجاد کند. درواقع جزایر سهگانه صددرصد برای ایران هستند و حرفی هم در این مورد به لحاظ قانونی وجود ندارد.
در همینه زمینه :
