پوشش گیاهی بلند‌ترین خیابان پایتخت به دلیل کم آبی در حال تغییر است
امپراتوری رو به‌زوال چنارها
زهرا اردشیری| خبرنگار:
مناطق
سال 1318 بود که دو طرف خیابان ولی‌عصر(عج) از راه‌آهن تا تجریش را 60 هزار چنار کاشتند. اصلاً خیابان ولی‌عصر(عج) بود و چنارستانش. بعدها که چنارها در دل مردم هم جا باز کردند، در خیابان‌های شریعتی و بلوار کشاورز و نیاوران هم ریشه دواندند. اصلاً تهران شهر چنارها بود اما حالا از 60 هزار چنار ولی‌عصر(عج) تنها 8 هزار تای آن باقی مانده است. جایگزین چنارهای خیابان شریعتی و بلوار کشاورز درخت توت شده است و کم‌کم ریشه چنارها در منطقه یک هم، زده شده است. در این گزارش وضع درختان خیابان ولی‌عصر(عج) حدفاصل میدان ولی‌عصر(عج) تا تجریش را بررسی کرده‌ایم.
پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیایی که در زمان صفویه به ایران سفر کرده بود، در سفرنامه خود می‌نویسد: «اگر استانبول شهر سروهاست، تهران را باید شهر چنارها خواند.» از روزهایی که خارجی‌ها به پایتخت ایران چنارستان می‌گفتند زمان زیادی نگذشته است اما حالا تک و توک چنارهای بلند تهران باقی مانده‌اند. عده‌ای می‌گویند اقلیم تهران عوض شده است و دیگر چنار به کار شهر ما نمی‌آید و عده‌ای دیگر اعتقاد دارند تنها چنار است که می‌تواند حال تابستان‌های گرم پایتخت و زمستان‌های آلوده‌اش را خوب کند. البته هنوز بحث بر سر بودن و نبودن چنارها به قوت باقی بود که شهرداری تصمیم گرفت در بزرگراه‌ها و خیابان‌های تهران درخت توت بکارد اتفاقی که اکثر کارشناسان فضای سبز آن را کاری اشتباه می‌دانند.
کاشت 740 چنار در خیابان ولی‌عصر(عج)
اسفند سال گذشته بود که دوستداران محیط‌زیست در فضای مجازی با هشتگ کاشت درخت، درختکاری و چنار شهرداری تهران را متقاعد کردند که دوباره برای کاشت چنار در خیابان ولی‌عصر(عج) آستین بالا بزند. کاشت 740 درخت 15 ساله چنار در محدوده مناطق یک، 3 و 6 نتیجه این کمپین مردمی بود. اما اینکه چرا چنارهای معروف خیابان ولی‌عصر(عج) یکی در میان نابود شدند، سؤال همیشگی است. به گفته «محمد مختاری» مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران، تعداد درختان این خیابان به ۱۵ هزار و ۸۶۶ اصله می‌رسد. نگرانی برای از دست رفتن چنارهای تهران به اوج خود رسیده اما این‌طور که معلوم است درخت چنار در شهری که روزی به چنارهایش معروف بود زنده نمی‌ماند.
«اسماعیل کهرم» مشاور رئیس سازمان محیط‌زیست می‌گوید: «از ولی‌عصر(عج) تا دربند را چنارستان می‌گفتند. آقا محمد خان به دلیل پوشش گیاهی تهران آن را به‌عنوان پایتخت انتخاب کرد. آن زمان چنار مهم‌ترین درخت تهران بود. اما دلیل اینکه چنارها در تهران به خوبی رشد می‌کردند وجود نهرهای روان در خیابان‌ها بود. به علاوه برگ‌های تخت و پهن چنار هوای تهران را تمیز نگه می‌داشت و دیگر خبری از آلودگی نبود. متأسفانه در حال حاضر به دلیل کم‌آبی نمی‌توانیم چنار بکاریم. چنار به آبیاری زیاد احتیاج دارد. اگر توجه کنید چنارهای خیابان ولی‌عصر(عج) کنار جوی پر آب کاشته شده بودند. با توجه به کم‌آبی پیش روی شهر تهران امکان آبیاری کافی درختان چنار وجود ندارد و به همین دلیل باید به فکر یک درخت جایگزین باشیم.»
درخت عرعر جایگزین می‌شود
اواخر سال 40 بود که «کریم ساعی» بنیانگذار بوستان ساعی و نخستین مؤسس رشته جنگلداری در ایران اعلام کرد با توجه به شرایط پیش روی تهران بهترین گزینه کاشت درخت عرعر است. «اسماعیل کهرم» مشاور رئیس سازمان محیط‌زیست هم این روزها همان حرف کریم ساعی را تکرار می‌کند و اعتقاد دارد، تنها درخت مناسب شهر تهران درخت عرعر است. او می‌گوید: «گیاهان مثمر نیز در رده گیاهان جایگزین قرار می‌گیرند. درخت عرعر در حال حاضر بهترین جایگزین برای چنارهاست. متأسفانه کمتر کسی درخت عرعر را می‌شناسد. به جای اینکه ما این درخت را بکاریم، آن را قطع می‌کنیم چون این درخت به‌عنوان یک درخت هرز و مزاحم شناخته شده است.
اما این درخت هوای خود را دارد و در هر شرایط تخم‌های زیاد می‌ریزد. برگ‌های فراوان و تنه‌های درشتی دارد که 10 برابر بیش از چنار رشد می‌کند.» کهرم در رابطه با کاشت دوباره درخت چنار در تهران می‌گوید: «درختان در شهر تهران با شرایطی مواجه هستند که آسفالت و بتن برای بن درخت محدودیت ایجاد کرده است همچنین درخت چنار تا یک زمان مشخصی نیاز به آبیاری دارد و پس از آن آب مورد نیاز خود را از اعماق زمین و سفره‌های آب زیرزمینی تأمین می‌کند. از آنجایی که متأسفانه ما با برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی آنها را تخلیه کرده‌ایم، درختی مثل چنار نمی‌تواند نیاز آبی خود را برطرف کند.»
کاشت درخت توت اشتباه بزرگی بود
در سال‌های اخیر تعداد درختان توت روزبه‌روز درحال افزایش است و مهمان‌های ناخوانده‌ای مثل پشه‌های سفید را وارد شهر کرده‌اند. کهرم در رابطه با کاشت درختان توت با قطعیت می‌گوید: «درخت توت مناسب شهر تهران نیست، اگر می‌خواهیم درخت توت در تهران بکاریم فقط در منطقه 22 امکان کاشت این درخت وجود دارد. کاشت درخت توت در تهران کارشناسی شده نبود، چون هر شهر و کشوری اقلیم خاص خودش را دارد و درختان توت در تهران خیلی زود آفت می‌گیرند و همان‌طور که دیدید حمله پشه‌های سفید به شهر را به دنبال داشت. کاشت درخت توت باعث شد پشه‌های سفید برای همیشه مهمان تهران شوند، همان‌طور که موش‌ها در تهران خانه کرده‌اند.»
مزایا و معایب درخت جدید
آن‌طور که پیداست از سال 1370 درختان توت، نخستین بار در بزرگراه‌های کشور کاشته شدند و بعد از آن پای توت‌ها به خیابان‌های معروف تهران مثل کارگر، شریعتی و ولی‌عصر(عج) باز شد. اینکه چرا کاشت توت در تهران رواج پیدا کرد را از «محمدرضا عظیمیان» کارشناس سازمان فضای سبز پرسیدیم. او می‌گوید: «توت یکی از درختان قدیمی تهران است. درختی که نسبت به بی‌آبی، شرایط سخت و گرما مقاوم است. به علاوه اینکه این درخت زود رشد و دیرخزان می‌کند. در حال حاضر در بزرگراه‌های شیخ‌فضل‌الله، مدرس، آهنگ و خیابان‌های شریعتی، ولی‌عصر(عج)، کارگر، فردوسی، محدوده بازار گل محلاتی درختان توت کاشته شده است.»
عظیمیان با کاشت درختان توت در تهران موافق است و می‌گوید: «درخت‌های توت در تهران بسیار خوب جواب دادند. حتی در مناطقی که آلودگی هوا زیاد بود، مفید واقع شدند. گاهی شنیده می‌شود که میوه درختان توت باعث کثیفی معابر و وجود سفیدبالک‌ها شده‌اند در حالی که امسال سفیدبالک‌ها کنترل شده‌اند و با کاشت درختان توت غیر‌مثمر مشکل کثیفی معابر هم حل خواهد شد. در رابطه با بهترین نوع پوشش گیاهی برای پایتخت می‌پرسیم. محمدرضا عظیمیان می‌گوید: «به نظر من بهترین درختی که می‌توان در تهران کاشت، نارون است. درحال حاضر این درخت در بوستان‌ها و بلوارهای تهران دیده می‌شود. شکل توپی دارد و از نظر استقامت و نیاز به آب برای تهران مناسب است.» او در رابطه با کاشت درخت عرعر می‌گوید: «گل این درخت بوی بسیار بدی دارد. زود خزان می‌کند و به نظر مناسب نیست.» از نظر عظیمیان باید یک جلسه با حضور شهرداری، محیط‌زیست، سازمان فضای سبز و دیگر ارگان‌ها تشکیل شود تا در رابطه با نوع درختانی که قرار است در تهران کاشته شود نظرسنجی کنند. متأسفانه تعداد سازمان‌هایی که متولی درختان هستند زیاد است و به همین دلیل به یک نظر ثابت نمی‌رسند.
در همینه زمینه :
