ققنوس از خاکستر برخاست

رابعه تیموری | روزنامه‌نگار 

همزمان با حلول ‌ماه‌رمضان، تعدادی از کاتبان قرآن کریم در موزه خوشنویسی ایران جمع شده‌اند تا صفحات قرآن‌هایی را که در ناآرامی‌های دی‌ماه سوزانده شدند، به تابلو‌های هنری نفیسی تبدیل کنند. این تابلو‌ها که از مرمت و بازسازی صفحات نیمه‌سوخته به‌وجود می‌آیند، به‌زودی روی عرشه پل‌های عابر شهر به نمایش درمی‌آیند تا رخداد تلخ قرآن‌سوزی به فرصتی برای متبرک شدن فضای شهر از آیه‌های قرآنی بدل شود. مجتبی صادقی که از کاتبان ممتاز کلام‌الله است، ایده این‌ رویداد هنری فاخر را ارائه کرده و با حمایت سازمان زیباسازی شهر تهران و همکاری ٢٠کاتب کلام‌الله در حال انجام آن است.‌

تلفیق سطورچاپی و دست‌نویس
انتشار اخبار و تصاویر قرآن‌سوزی در حوادث دی‌ماه برای همه تلخ بود و برای کاتبانی مانند مجتبی صادقی تلخ‌تر. او که عمری به کتابت قرآن مشغول بوده، با دیدن این تصاویر تصمیم گرفته قرآن‌های سوخته را از مساجد جمع‌آوری کند و در کارگاه کتابتش به مرمت و بازسازی آنها مشغول شود، اما پای کارآمدن سازمان زیباسازی شهر تهران باعث شد تا کاتبان و خوشنویسان دیگر هم از تصمیم صادقی باخبر شوند و برای همکاری با او پا پیش بگذارند. از بعضی از صفحات قرآن‌های سوخته فقط به ‌اندازه چند سطر یا حتی چند کلمه باقی مانده و تعدادی از صفحات با مرمتی جزئی شکل و شمایل اولیه خود را به‌دست می‌آورند، ولی به‌دلیل چاپی بودن با روش‌های معمول مرمت قرآن کریم قابل بازسازی نیستند. صادقی می‌گوید: «از آنجا که قرآن‌های سوخته، چاپی بودند، نمی‌توانیم آنها را به شیوه رایج مرمت قرآن‌های خطی، احیا کنیم. به همین دلیل بازآفرینی صفحات سوخته را با تلفیق خطوط چاپی اولیه و خطوط دست‌نویس انجام می‌دهیم. در این‌روش قسمت‌های آسیب‌دیده به‌صورت دستی بازنویسی می‌شود تا پس از ترکیب با بخش‌های سالم باقی‌مانده در قالب یک تابلوی هنری عرضه شود.»

خالقان آیه‌های ماندگار
در این طرح خلاقانه که با عنوان «آیه‌های ماندگار» شکل گرفته است، ٢٠کاتب قرآن کریم مشارکت دارند؛ «خطوط مورد استفاده در این پروژه بیشتر در قالب نسخ نیریزی و نسخ فارسی است که با خطوط چاپی اغلب قرآن‌های نیمه سوخته، هم‌نوایی مناسبی دارند. اگر در میان قرآن‌های آسیب‌دیده، مصحفی وجود داشته باشد که به خط نسخ عربی عثمان‌طه چاپ شده‌ باشد، با همین قالب ترمیم می‌شود تا زیبایی هنری آن حفظ شود.» خیس شدن قرآن‌های آسیب‌دیده در جریان اطفای حریق مساجد، کار صادقی و همراهانش را دشوارتر کرده است: «هنوز بسیاری از صفحات خیس و نم‌دار هستند و اگر مدتی به همین صورت رها می‌شدند صفحات سالم هم از بین می‌رفتند. خیس بودن این صفحات تفکیک آنها را کند‌تر و جریان کار را طولانی‌تر می‌کند، ولی این شیوه احیا سبب می‌شود آثار نم و رطوبت در احیای سطور تأثیر نگذارد.»  بعد از بازسازی قرآن‌ها، مفاتیح آسیب‌دیده هم به روشی‌مشابه ترمیم و مرمت می‌شوند. تابلو‌هایی هم که از بازسازی قرآن‌های نیمه‌سوخته خلق می‌شوند، بعد از تکمیل علاوه بر عرضه در نمایشگاه قرآنی، روی عرشه پل‌های هوایی شهر هم به نمایش درمی‌آیند تا هنر کاتبان کلام وحی مرهم و التیامی باشد بر زخمی که از این حوادث ناگوار بر تن شهر و مردمانش نشسته است..

فرهنگ آتش‌زدنی نیست
محمدحسن طاهری، یکی دیگر از استادان خوشنویسی که در این طرح همراه با سایر استادان به بازنویسی قرآن‌های آسیب‌دیده می‌پردازند، در این رابطه می‌گوید: «این طرح یک اقدام نمادین است، ما هم خوشحالیم که در این کار خداپسندانه و فرهنگی مشارکت می‌کنیم. فرهنگ آتش‌زدنی نیست، آنهایی که پیش از این هم در خارج از کشورمان این اقدام را انجام داده بودند، به جایی نرسیدند، همانطور که کسانی که در طول تاریخ به آتش‌زدن کتاب خدا پرداخته بودند، عقوبت شدند.»