مرثیه‌ای برای خشونت

خانواده پاسکوآل دوآرته نخستین رمان مهم کامیلو خوسه سِلا، نویسنده اسپانیایی است که در ۱۹۴۲ منتشر شد و به‌سرعت او را به یکی از چهره‌های شاخص ادبیات پس از جنگ داخلی اسپانیا بدل کرد. این کتاب معمولاً نقطه شروع سبکی دانسته می‌شود که با روایت‌های خشن، سرگذشت‌های حاشیه‌ای و فضایی تیره و بی‌رحمانه شناخته می‌شود.‌داستان در قالب خاطرات پاسکوآل، دهقانی از طبقات فرودست روایت می‌شود که در انتظار اجرای حکم اعدام خود، مسیر زندگی‌اش را بازمی‌گوید. روایت عمداً آرام و گاهی سرد است، اما حوادث آن سرشاری از تنش، خشونت، قتل، فقر، نومیدی و سرنوشتی گریزناپذیر است. ‌یکی از ویژگی‌های جذاب رمان، لحن اسنادی رسمی و شهادت‌نامه‌ای آن است: گویی خواننده نه با اثر ادبی بلکه با یک پرونده جنایی روبه‌روست که حاشیه‌نویسی‌ها و ضمائم هم دارد. این فاصله سرد باعث می‌شود خشونت‌ها واقعی‌تر و گزنده‌تر به‌نظر برسند. سلا در این اثر نه‌تنها شکاف میان طبقات و پوچی اخلاق رسمی را نشان می‌دهد، بلکه با بی‌طرفی ظاهری، جامعه فرانکیستی اوایل دهه ۴۰ اسپانیا را نیز نقد می‌کند؛ جامعه‌ای که در آن خشونت ساختاری با خشونت فردی درهم می‌آمیزد.‌‌پاسکوآل اهل طبقه‌ای است که در اسپانیای قرن بیستم کم حرف می‌زد و زیاد رنج می‌کشید. او محصول فقر و بی‌پناهی است؛ مردی که در کودکی عشق ندید، در جوانی محبت نیافت و در میانسالی فرصت دیگری پیش رویش نماند. نویسنده بی‌آنکه موضع قضاوت‌گرانه بگیرد، به ما اجازه می‌دهد که با هر صفحه، علت‌های بیشتر و بیشتری برای خشونت پاسکوآل کشف کنیم: مادری بدزبان و بی‌رحم، زندگی دهقانی خشن، فقدان امکان سواد و پیشرفت، و جامعه‌ای که گویی از همان آغاز تصمیم گرفته بود او را به مسلخ ببرد. در میان این همه تاریکی، عشق هم مثل روزنه‌ای کوتاه ظاهر می‌شود، اما دوام نمی‌آورد؛ بیشتر مانند یادآوری ظالمانه‌ای از آنچه انسان می‌توانست باشد و نشد.‌قوت منحصر به فرد رمان در زبان آن است: نثر تلخ، خشک، موجز و خالی از تزیین.‌نشر ماهی رمان «خانواده پاسکوآل دوآرته» را با ترجمه فرهاد غبرایی در 196صفحه با قطع جیبی، به بهای 150هزار تومان به چاپ هفدهم رسانده است.